Shloka 81
Kārttikeya-Abhiṣecana: Mātṛgaṇa-Nāma Saṃkīrtana and Skanda’s Commission
नकुलोलूकवकत्राश्न काकवक्त्रास्तथा परे | आखुबश्रुकवक्त्राश्चन मयूरवदनास्तथा,भारत! बहुतोंके मुख बिल्ली और खरगोशके समान थे। किन्हींके मुख बहुत बड़े थे और किन्हींके नेवले, उल्लू, कौए, चूहे, बश्वु तथा मयूरके मुखोंके समान थे
nakulolūkavaktrāś ca kākavaktrās tathā pare | ākhubabhruvaktrāś ca mayūravadanās tathā ||
Vaiśampāyana nói: “Có kẻ mang gương mặt như cầy mangut và cú; kẻ khác lại như quạ. Có kẻ mang mặt như chuột và như loài ichneumon; và có kẻ mang mặt như chim công.” Trong cảnh tượng rùng rợn của chiến địa, người kể nhấn mạnh nỗi kinh hoàng phi nhân của chiến tranh khi vẽ các chiến binh như bị đóng dấu bằng dung mạo loài thú—hình ảnh phơi bày sự sụp đổ đạo lý và nỗi khiếp đảm bao trùm cuộc tàn sát.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse conveys the moral and psychological degradation that accompanies mass violence: when dharma collapses in war, human beings appear—literally in the poet’s imagery—stripped of humane identity, as if reduced to fearful, predatory, or ominous animal forms.
Vaiśampāyana continues a grim description of the battlefield scene, depicting warriors (or figures seen amid the carnage) as having animal-like faces—mongoose, owl, crow, rat, and peacock—intensifying the sense of terror, unnaturalness, and ominous atmosphere surrounding the conflict.