Mahabharata 9.45.77 — Shalya Parva, Adhyaya 45, Shloka 77
Kārttikeya-Abhiṣecana: Mātṛgaṇa-Nāma Saṃkīrtana and Skanda’s Commission
शंकुकर्ण, निकुम्भ, पद्म, कुमुद, अनन्त, द्वादशभुज, कृष्ण, उपकृष्ण, प्राणश्रवा, कपिस्कन्ध, कांचनाक्ष, जलन्धम, अक्ष, संतर्जन, कुनदीक, तमो<न्तकृत, एकाक्ष, द्वादशाक्ष, एकजट, प्रभु, सहसख्रबाहु, विकट, व्याप्राक्ष, क्षतिकम्पन, पुण्यनामा, सुनामा, सुचक्र, प्रियदर्शन, परिश्रुत, कोकनद, प्रियमाल्यानुलेपन, अजोदर, गजशिरा, स्कन्धाक्ष, शतलोचन, ज्वालाजिह्न, करालाक्ष, शितिकेश, जटी, हरि, परिश्रुत, कोकनद, कृष्णकेश, जटाधर, चतुर्दष्ट, अष्टजिह्न, मेघनाद, पृथुश्रवा, विद्युताक्ष, धनुर्वक्त्र, जाठर, मारुताशन, उदाराक्ष, रथाक्ष, वज्नाभ, वसुप्रभ, समुद्रवेग, शैलकम्पी, वृष, मेष, प्रवाह, नन््द, उपनन्द, धूम्र, श्वेत, कलिंग, सिद्धार्थ, वरद, प्रियक, नन्द, प्रतापी गोनन्द, आनन्द, प्रमोद, स्वस्तिक, ध्रुवक, क्षेमवाह, सुवाह, सिद्धपात्र, गोव्रज, कनकापीड, महापरिषदेश्वर, गायन, हसन, बाण, पराक्रमी, खड्ग, वैताली, गतितली, कथक, वातिक, हंसज, पंकदिग्धांग, समुद्रोन्मादन, रणोत्कट, प्रहास, श्वेतसिद्ध, नन्दन, कालकण्ठ, प्रभास, कुम्भाण्डकोदर, कालकक्ष, सित, भूतमथन, यज्ञवाह, सुवाह, देवयाजी, सोमप, मज्जान, महातेजा, क्रथ, क्राथ, तुहर, तुहार, पराक्रमी चित्रदेव, मधुर, सुप्रसाद, किरीटी, महाबल, वत्सल, मधुवर्ण, कलशोदर, धर्मद, मनन््मथकर, शक्तिशाली सूचीवक्त्र, श्वेतवक्त्र, सुवक्त्र, चारुवक्त्र, पाण्डुर, दण्डबाहु, सुबाहु, रज, कोकिलक, अचल, कनकाक्ष, बालस्वामी, संचारक, कोकनद, गृध्रपत्र, जम्बुक, लोहवक्त्र, अजवक्त्र, जवन, कुम्भवक्त्र, कुम्भक, स्वर्णग्रीव, कृष्णौजा, हंसवक्त्र, चन्द्रभ, पाणिकूर्च, शम्बूक, पंचवक्त्र, शिक्षक, चापवकत्र, जम्बूक, शाकवक्त और कुंजल ।। ५६-- ७६ || योगयुक्ता महात्मान: सतत ब्राह्मणप्रिया: । पैतामहा महात्मानो महापारिषदाक्ष ये,जनमेजय! ये सब पार्षद योगयुक्त, महामना तथा निरन्तर ब्राह्मणोंसे प्रेम रखनेवाले हैं। इनके सिवा, पितामह ब्रह्माजीके दिये हुए जो महामना महापार्षद हैं, वे तथा दूसरे बालक, तरुण एवं वृद्ध सहस्रों पार्षद कुमारकी सेवामें उपस्थित हुए
vaiśampāyana uvāca |
śaṅkukarṇaḥ nikumbhaḥ padmaḥ kumudaḥ anantaḥ dvādaśabhujaḥ kṛṣṇaḥ upakṛṣṇaḥ prāṇaśravāḥ kapiskandhaḥ kāñcanākṣaḥ jalandhamaḥ akṣaḥ saṃtarjanaḥ kunadīkaḥ tamo'ntakṛt ekākṣaḥ dvādaśākṣaḥ ekajaṭaḥ prabhuḥ sahasrabāhuḥ vikaṭaḥ vyāghrākṣaḥ kṣatikampanaḥ puṇyanāmā sunāmā sucakraḥ priyadarśanaḥ pariśrutaḥ kokanadaḥ priyamālyānulepanaḥ ajodaraḥ gajaśirāḥ skandhākṣaḥ śatalocanaḥ jvālājihnaḥ karālākṣaḥ śitikēśaḥ jaṭī hariḥ pariśrutaḥ kokanadaḥ kṛṣṇakeśaḥ jaṭādharaḥ caturdaṣṭraḥ aṣṭajihnaḥ meghanādaḥ pṛthuśravāḥ vidyutākṣaḥ dhanurvaktraḥ jāṭharaḥ mārutāśanaḥ udārākṣaḥ rathākṣaḥ vajrānābhaḥ vasuprabhaḥ samudravegaḥ śailakampī vṛṣaḥ meṣaḥ pravāhaḥ nandaḥ upanandaḥ dhūmraḥ śvetaḥ kaliṅgaḥ siddhārthaḥ varadaḥ priyakaḥ nandaḥ pratāpī gonandaḥ ānandaḥ pramodaḥ svastikaḥ dhruvakaḥ kṣemavāhaḥ suvāhaḥ siddhapātraḥ govrajaḥ kanakāpīḍaḥ mahāpariṣadeśvaraḥ gāyanaḥ hasanaḥ bāṇaḥ parākramī khaḍgaḥ vaitālī gatitalī kathakaḥ vātikaḥ haṃsajaḥ paṅkadigdhāṅgaḥ samudronmādanaḥ raṇotkaṭaḥ prahāsaḥ śvetasiddhaḥ nandanaḥ kālakaṇṭhaḥ prabhāsaḥ kumbhāṇḍakodaraḥ kālakakṣaḥ sitaḥ bhūtamathanaḥ yajñavāhaḥ suvāhaḥ devayājī somapaḥ majjānaḥ mahātejāḥ krathaḥ krāthaḥ tuharaḥ tuhāraḥ parākramī citradevaḥ madhuraḥ suprasādaḥ kirīṭī mahābalaḥ vatsalaḥ madhuvarṇaḥ kalaśodaraḥ dharmadaḥ manmathakaraḥ śaktiśālī sūcīvaktṛḥ śvetavaktṛḥ suvaktṛḥ cārūvaktṛḥ pāṇḍuraḥ daṇḍabāhuḥ subāhuḥ rajaḥ kokilakaḥ acalaḥ kanakākṣaḥ bālasvāmī saṃcārakaḥ kokanadaḥ gṛdhrapatraḥ jambukaḥ lohavaktṛḥ ajavaktṛḥ javanaḥ kumbhavaktṛḥ kumbhakaḥ svarṇagrīvaḥ kṛṣṇaujāḥ haṃsavaktṛḥ candrabhāḥ pāṇikūrcaḥ śambūkaḥ pañcavaktṛḥ śikṣakaḥ cāpavaktraḥ jambūkaḥ śākavaktraḥ kuñjalaḥ ||
yogayuktā mahātmānaḥ satataṃ brāhmaṇapriyāḥ |
paitāmahā mahātmāno mahāpāriṣadākṣa ye |
janamejaya! ye sarve pārṣadā yogayuktā mahāmanāḥ tathā nirantaraṃ brāhmaṇebhyaḥ premakāriṇaḥ santi | eteṣāṃ ca atiriktaṃ pitāmahena brahmaṇā dattā ye mahātmānaḥ mahāpārṣadāḥ, te ca anye bālakāḥ taruṇāḥ vṛddhāś ca sahasraśaḥ pārṣadāḥ kumārasya sevāyāṃ samupasthitāḥ |
Vaiśampāyana nói: “Hỡi Janamejaya, một đoàn tùy tùng mênh mông của Kumāra (Skanda) đã kéo đến—tên tuổi họ được xướng lên nối dài bất tận. Những kẻ hầu cận ấy thuần thục kỷ luật yoga, tâm hồn cao cả, và luôn một lòng kính trọng, nâng đỡ các brāhmaṇa. Ngoài ra còn có những ‘Mahāpārṣada’ tôn quý do chính Pitāmaha Brahmā ban cho; và cùng với họ, hàng ngàn người nữa—trẻ nhỏ, thanh niên, và bô lão—đều đứng chầu trong sự phụng sự Skanda.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage links divine power with ethical legitimacy: Skanda’s formidable attendants are described as yogically disciplined and consistently supportive of brāhmaṇas, implying that strength should be guided by self-control and reverence for sacred learning and duty.
Vaiśampāyana tells Janamejaya that thousands of Skanda’s attendants (pārṣadas), including special chief attendants granted by Brahmā, assemble to serve Kumāra; the text emphasizes their disciplined and pious character while listing many of their names.
Ask anything about this verse
Curious about the meaning, context, or a word? Ask, and continue the conversation in the Vedapath app.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.