Shloka 63
Trita in the Well (Udapāna-kathā) — Balarāma’s Tīrtha Observances
उक्तवान् वचन तथ्यं हितं चैव विशेषत: । भगवानने हस्तिनापुर जाकर धुृतराष्ट्रसे भेंट की और उनसे सबके लिये विशेष हितकारक एवं यथार्थ बातें कहीं,यत्नं चाप्यकरोदू राजन मोक्षार्थ तस्य यक्ष्मण: । यक्ष्मासे शरीर ग्रस्त हो जानेके कारण चन्द्रमा प्रतिदिन क्षीण होने लगे। राजन्! उस यक्ष्मासे छूटनेके लिये उन्होंने बड़ा यत्न किया ।। ६२ $ ।। इष्टवेष्टिभिमहाराज विविधाभिनिशाकर: न चामुच्यत शापाद् वै क्षयं चैवाभ्यगच्छत । महाराज! नाना प्रकारके यज्ञ-यागोंका अनुष्ठान करके भी चन्द्रमा उस शापसे मुक्त न हो सके और धीरे-धीरे क्षीण होते चले गये
uktavān vacanaṃ tathyaṃ hitaṃ caiva viśeṣataḥ | yatnaṃ cāpyakarod rājan mokṣārthaṃ tasya yakṣmaṇaḥ | yakṣmāsā śarīra-grastaḥ candramā pratidinaṃ kṣīṇo babhūva | rājan tasya yakṣmaṇo mokṣārthaṃ sa mahān yatnaṃ cakāra | iṣṭaiḥ veṣṭibhiḥ mahārāja vividhābhiḥ niśākaraḥ | na cāmucyata śāpād vai kṣayaṃ caivābhyagacchat ||
Vaiśaṃpāyana nói: Ngài đã nói những lời chân thật và lợi ích, lại càng đặc biệt như thế. Và, hỡi đức vua, ngài cũng tận lực tìm cách giải thoát ông khỏi chứng bệnh hao mòn ấy. Bị yakṣmā nắm giữ thân thể, Mặt Trăng bắt đầu suy tàn từng ngày. Hỡi đức vua, để thoát khỏi tai ương đó, ngài đã nỗ lực rất lớn. Thế nhưng, hỡi đại vương, dù đã cử hành đủ loại tế lễ và nghi thức, Đấng tạo nên đêm (Nguyệt) vẫn không được giải khỏi lời nguyền, và cứ dần dần lụi tàn.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical ideal of speaking what is both true (tathya) and beneficial (hita), and it underscores that suffering caused by a curse or past cause may not be removed merely by ritual effort; consequences can persist until the proper means of release is found.
Vaiśampāyana narrates that earnest attempts were made to free the Moon from a wasting affliction (yakṣma). Although the Moon performed many sacrifices and rites, he was not released from the curse and continued to wane day by day.