Shloka 64
द्वैपायनह्रदे दुर्योधनान्वेषणम् / The Search for Duryodhana at Dvaipāyana Lake
सेनानिवेशमाजम्मुर्हतशेषास्त्रयो रथा: । तत्र गुल्मा: परित्रस्ता: सूर्य चास्तमिते सति
senāniveśam ājagmur hataśeṣās trayo rathāḥ | tatra gulmāḥ paritrastāḥ sūrye cāstamite sati ||
Sañjaya nói: Ba cỗ chiến xa còn sót lại sau cuộc tàn sát đã trở về doanh trại. Ở đó, quân lính đứng rối loạn, bàng hoàng; và khi mặt trời đã lặn, nỗi sợ cùng sự hỗn mang lan khắp hàng ngũ—hình ảnh sự sụp đổ đạo lý của chiến tranh, nơi chiến thắng không còn được đo bằng dharma mà bằng những gì còn lại sau đổ nát.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the grim ethical reality of war: as casualties mount, what remains is not glory but a frightened remnant and a destabilized army. It implicitly contrasts mere survival with dharmic victory, reminding the listener that adharma-driven conflict culminates in fear, fragmentation, and moral exhaustion.
Sañjaya reports that only three chariots remain and they return to the army camp. At the camp, the troop formations are terrified, and the setting of the sun intensifies the sense of vulnerability and disorder after heavy losses.