Shloka 11
भीमसेनस्य कौरवसुतवधः तथा श्रुतर्वावधः
Slaying of Kaurava princes and the fall of Śrutarvā
कुर्वन्तस्तव पुत्रस्य शासन युद्धदुर्मदा: । रणभूमिमें उन््मत्त होकर लड़नेवाले कितने ही युद्धाभिलाषी योद्धा उन घायलोंको वैसे ही छोड़कर आपके पुत्रकी आज्ञाका पालन करते हुए पुनः युद्धके लिये चल देते थे || १०६ || पानीयमपरे पीत्वा पर्याश्वास्य च वाहनम्
sañjaya uvāca |
kurvantastava putrasya śāsanaṃ yuddha-durmadāḥ |
raṇabhūmau unmatta iva laḍamānāḥ kecid yuddhābhilāṣiṇaḥ yodhāḥ tān ghāyitān tathāiva parityajya tava putrasya ājñāṃ pālayantaḥ punaḥ yuddhāya prayayur iti ||
pānīyam apare pītvā paryāśvāsya ca vāhanam |
putrān anye pitṝn anye punar yuddha-bhara-rocayan ||
Sañjaya thưa: “Trong cơn cuồng nhiệt của chiến trận, quân của con trai ngài thi hành mệnh lệnh của hắn. Nhiều chiến binh ham giao tranh, như kẻ phát cuồng trên bãi chiến, bỏ mặc người bị thương đúng như họ đang nằm, vâng lệnh con trai ngài mà lại tiến về phía chiến đấu. Kẻ khác uống nước, cho chiến mã hồi sức; rồi khoác giáp, cầm khí giới mà trở lại. Lại có nhiều binh sĩ trấn an thân quyến bị thương—con trai và cha—đưa họ về trại, rồi dồn tâm trí trở lại gánh nặng của cuộc chiến.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the tension between obedience to a commander and humane care for the wounded. It shows how war can intoxicate the mind, narrowing moral attention to orders and victory, while also acknowledging moments of responsibility—refreshing mounts, giving reassurance, and moving the injured to safety.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Duryodhana’s troops, driven by battle-frenzy, repeatedly return to combat. Some leave the wounded behind to follow orders; others pause to drink water and rest their horses, or escort injured relatives to the camp, then rejoin the fighting.