Shloka 12
Adhyāya 21 — Duryodhanasya bāṇavarṣaḥ
Duryodhana’s Arrow-Storm and the Dust-Obscured Engagements
उन दोनोंके घोर संग्राममें पांचालोंसहित पाण्डव और दूसरे नृपश्रेष्ठ योद्धा दर्शक होकर तमाशा देखने लगे ।। नाराचैववत्सदन्तैश्व वृष्ण्यन्धकमहारथौ । अभिजलन्नतुरन्योन्यं प्रह्षशाविव कुज्जरौ
sañjaya uvāca | ubhayos tayoḥ ghore saṅgrāme pāñcālaiḥ saha pāṇḍavāś ca anye ca nṛpaśreṣṭhā yoddhā darśakā bhūtvā tamāśāṃ draṣṭuṃ pracakramuḥ || nārācaiś ca vatsadantaiś ca vṛṣṇyandhaka-mahārathau | abhijalantau raṇe ’nyonyaṃ prahṛṣṭāv iva kuñjarau ||
Sañjaya nói: Trong cuộc giao tranh ghê gớm giữa hai người ấy, các Pāṇḍava cùng với Pañcāla và những bậc vương tướng ưu tú khác đứng làm khán giả, nhìn như xem một cuộc trình diễn. Hai đại chiến xa của dòng Vṛṣṇi và Andhaka, phóng những mũi nārāca và những tên nhọn như răng bê, xông đánh lẫn nhau, hân hoan như đôi voi đực đang vào kỳ động dục.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how war can be perceived as a ‘spectacle’ even by great warriors, pointing to the ethical tension in epic warfare: martial prowess and exhilaration coexist with the grim reality of violence. It implicitly cautions that fascination with combat can dull moral sensitivity, even among the righteous.
Sañjaya describes a fierce engagement where the Pāṇḍavas and their allies, along with other kings, pause as onlookers while two elite groups—Vṛṣṇi and Andhaka mahārathas—attack each other intensely with specialized missiles (nārācas and vatsadantas), compared to two excited elephants clashing.