Shloka 843
Śalya-hatānantarāṇi: Madrarāja-padānugānāṃ praskandana and the Pandava counter-encirclement (शल्यहतानन्तराणि—मद्रराजपदानुगानां प्रस्कन्दनम्)
अथान्यं रथमास्थाय हार्दिक्यो5पि न्यवर्तत । जैसे मरणधर्मा मनुष्य पास आयी हुई अपनी मौतको नहीं टाल सकते
athānyaṃ ratham āsthāya hārdikyo 'pi nyavartata | yathā maraṇadharmā manuṣyāḥ samīpāgatāṃ svāṃ mṛtyuṃ na nivārayituṃ śaknuvanti, tathā te śatrupakṣasya sainikā duryodhanaṃ laṅghayitvā agre na śekuḥ | asminn eva kāle kṛtavarmā 'pi dvitīyena rathena ārūḍhaḥ punaḥ tatraiva nyavartata |
Sañjaya nói: Rồi Hārdikya (Kṛtavarmā) lên một chiến xa khác và lại quay trở về. Như người phàm mang số mệnh phải chết không thể tránh được cái chết đã kề bên, quân sĩ phe đối địch cũng không thể vượt qua Duryodhana để tiến lên phía trước. Ngay lúc ấy, Kṛtavarmā cũng đã lên chiếc chiến xa thứ hai và trở lại đúng nơi đó một lần nữa.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the inevitability of fate and mortality: just as humans cannot ward off death when it draws near, so in battle the opposing soldiers find themselves unable to push past a decisive obstacle—here, Duryodhana’s stand—suggesting limits imposed by circumstance, destiny, and the moral weight of the moment.
Sañjaya reports that Kṛtavarmā (Hārdikya) remounts another chariot and returns to the battlefield position. Meanwhile, the enemy soldiers cannot break through beyond Duryodhana; they fail to advance past him, and Kṛtavarmā’s return coincides with this stalemate.