Shloka 163
Adhyāya 14: Śalya’s Missile-Pressure and the Pāṇḍava Convergence (शल्यस्य शरवर्षम्)
समदृश्यन्त पार्थस्य रथमार्गेषु भारत । भारत! महाभाग! अर्जुनके रथके मार्गोमें धरतीपर गिरते हुए रथके पहियों
saṃdadṛśyanta pārthasya rathamārgeṣu bhārata | bhārata mahābhāga arjunasya rathasya mārgeṣu pṛthivyāṃ patantīnāṃ rathacakrāṇāṃ yūnām iṣudhīnām patākānāṃ dhvajānāṃ rathānāṃ harasānām anukarṣāṇāṃ triveṇunāmaka-kāṣṭhānāṃ dhurāṇāṃ rajjūnāṃ prahārakāṇāṃ kuṇḍalavatāṃ śirobhir uṣṇīṣadhāriṇāṃ mastakaiḥ bāhubhiḥ skandhaiḥ chatraiḥ vyajanaiḥ mukuṭaiś ca śataśo dhairyaṃ dṛśyante sma
Sañjaya thưa: Ôi Bhārata, ô bậc cao quý—dọc theo vệt bánh xe của chiến xa Pārtha, trên mặt đất hiện ra từng đống từng đống những thứ rơi rụng trong cuộc tan tác: bánh xe, ách, ống tên, cờ phướn và tiêu kỳ, chiến xa gãy nát, binh khí và dây kéo, các mảnh gỗ lắp ghép gọi là triveṇu, trục xe, dây thừng và roi; lại còn những thủ cấp bị chém rời đội khăn và đeo khuyên tai, những cánh tay và bờ vai, cùng với lọng, quạt và vương miện. Cảnh ấy ghi dấu sức tiến công áp đảo của Arjuna và cái giá ghê gớm của cơn cuồng nộ chiến tranh.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the stark reality of war: even royal splendor—crowns, parasols, banners—becomes scattered debris, highlighting impermanence and the heavy human cost that accompanies martial success.
Sañjaya describes to Dhṛtarāṣṭra the aftermath along Arjuna’s chariot path: broken chariot parts and fallen weapons mixed with severed, ornamented body parts and royal emblems, indicating Arjuna’s devastating advance through the enemy ranks.