Shloka 983
Sauptika Parva, Adhyaya 8 — Dhṛṣṭadyumna-vadha and the Camp’s Nocturnal Rout
अताडयंस्तथाभज्जंस्तथामृदनंश्च॒ भारत । भारत! हाथी हाथियोंपर और बिना सवारके घोड़े घोड़ोंपर आक्रमण करके एक- दूसरेपर चोट करने लगे। उन्होंने अंग-भंग करके एक-दूसरेको रौंद डाला
sañjaya uvāca | atāḍayaṃs tathābhajjaṃs tathā mṛdnantaś ca bhārata |
Sañjaya nói: Ôi Bhārata, chúng đánh, chúng phá, rồi giẫm đạp lẫn nhau. Voi lao vào voi; ngựa không người cưỡi cũng xông vào ngựa, làm nhau bị thương; tay chân gãy nát, chúng nghiền nát nhau dưới vó—một cảnh tượng hỗn loạn của chiến tranh, nơi ngay cả loài vật, khi không còn người dẫn dắt, cũng trở thành công cụ và nạn nhân của hủy diệt.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how war unleashes uncontrolled destruction: when order and discernment collapse, even animals—normally guided by humans—turn upon each other, illustrating the ethical cost and indiscriminate suffering produced by violence.
Sañjaya describes battlefield turmoil in the Sauptika episode: elephants clash with elephants and riderless horses collide with horses, striking, breaking, and trampling each other amid the carnage.