अध्याय १ — न्यग्रोधवनोपवेशनम् तथा द्रौणिनिश्चयः
Night at the Banyan and Drauṇi’s Resolve
संजय! पहले समस्त भूमण्डलपर मेरी आज्ञा चलती थी और मैं सबका शिरमौर था; ऐसा होकर अब मैं दूसरोंका दास बनकर कैसे रहूँगा। मैंने स्वयं ही अपने जीवनकी अन्तिम अवस्थाको दुःखमय बना दिया है! ।। कथं भीमस्य वाक्यानि श्रोतुं शक्ष्यामि संजय । येन पुत्रशतं पूर्णमेकेन निहतं मम,ओह! जिसने अकेले ही मेरे पूरे-के-पूरे सौ पुत्रोंका वध कर डाला, उस भीमसेनकी बातोंको मैं कैसे सुन सकूँगा?
kathaṁ bhīmasya vākyāni śrotuṁ śakṣyāmi sañjaya | yena putraśataṁ pūrṇam ekena nihataṁ mama ||
Hỡi Sañjaya! Thuở trước mệnh lệnh của ta bao trùm khắp cõi địa cầu, ta là bậc đứng đầu muôn người; vậy mà nay ta phải sống làm kẻ tôi tớ của người khác sao? Chính tay ta đã biến những năm tháng cuối đời mình thành biển khổ. Và làm sao, hỡi Sañjaya, ta có thể nghe lời Bhīmasena—kẻ chỉ một mình đã giết trọn một trăm người con của ta?
संजय उवाच