Shloka 13

यमसभावर्णनम् (Yamasabhā-varṇanam) — Nārada’s Description of Dharmarāja’s Assembly

Devanagari script

पृषदश्चो वसुमना: क्षुपश्ष सुमहाबल: । रुषद्रुर्वषसेनश्न पुरुकुत्सो ध्वजी रथी

Transliteration

Pṛṣadaś ca Vasumanāḥ Kṣupaś ca sumahābalaḥ | Ruṣadrur Vṛṣasenaś ca Purukutsō Dhvajī rathī ||

Translation

Nārada tiếp tục xướng danh những bậc quân vương và dũng tướng lẫy lừng, sức mạnh phi thường: Pṛṣadaś, Vasumanā và Kṣupa; lại có Ruṣadru, Vṛṣasena và Purukutsa—cùng Dhvajī, bậc chiến xa nổi tiếng. Lời tụng ấy nhấn mạnh rằng, dẫu quyền uy và danh vọng đến đâu, tất cả rốt cuộc vẫn quy về cùng một chân trời của thời gian và nghiệp quả—nhắc rằng địa vị và sức mạnh không thể miễn trừ khỏi lẽ vô thường và trách nhiệm trước dharma.

Word by Word

• पृषदश्चः: Pṛṣadaśva (proper name)
• पृषदश्चः: Karta
• Type: Noun
• Root: पृषदश्व
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• वसुमनाः: Vasumanas (proper name)
• वसुमनाः: Karta
• Type: Noun
• Root: वसुमनस्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• क्षुपः: Kṣupa (proper name)
• क्षुपः: Karta
• Type: Noun
• Root: क्षुप
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• सुमहाबलः: very mighty/very strong
• सुमहाबलः: Karta
• Type: Adjective
• Root: सु-महा-बल
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• रुषद्रुः: Ruṣadru (proper name)
• रुषद्रुः: Karta
• Type: Noun
• Root: रुषद्रु
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• वृषसेनः: Vṛṣasena (proper name)
• वृषसेनः: Karta
• Type: Noun
• Root: वृषसेन
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• पुरुकुत्सः: Purukutsa (proper name)
• पुरुकुत्सः: Karta
• Type: Noun
• Root: पुरुकुत्स
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• ध्वजी: bannered; having a standard
• ध्वजी: Karta
• Type: Adjective
• Root: ध्वजिन्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• रथी: charioteer; chariot-warrior
• रथी: Karta
• Type: Noun
• Root: रथिन्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

Speaker

नारद उवाच

Characters & Entities

• नारद (Nārada)
• पृषद (Pṛṣada)
• वसुमना (Vasumanā)
• क्षुप (Kṣupa)
• रुषद्रु (Ruṣadru)
• वृषसेन (Vṛṣasena)
• पुरुकुत्स (Purukutsa)
• ध्वजी (Dhvajī)

Educational Q&A

What is the core teaching?

By enumerating mighty kings and chariot-warriors, the passage implicitly teaches that worldly power and fame are transient; ethical accountability and the passage of time level even the greatest figures.

What is happening in the narrative?

Nārada is continuing a catalog-like recitation of notable rulers/warriors, naming several figures and characterizing one as a distinguished chariot-fighter, as part of a broader discourse that situates human greatness within a larger moral and temporal frame.