Shloka 21
तेरहवें वर्षमें लोगोंकी जानकारीसे दूर किसी नगरमें रहें। यदि तेरहवें वर्ष किसीकी जानकारीमें आ जाये तो फिर दुबारा बारह वर्षतक वनवास करें। हम हारें तो हम ऐसा करें और उनकी हार हो तो वे। इसी शर्तपर फिर जूएका खेल आरम्भ हो। पाण्डव पासे फेंककर जूआ खेलें ।। एतत् कृत्यतमं राजन्नस्माकं भरतर्षभ । अयं हि शकुनिर्वेद सविद्यामक्षसम्पदम्,भरतकुलभूषण महाराज! यही हमारा सबसे महान् कार्य है। ये शकुनि मामा विद्यासहित पासे फेंकनेकी कलाको अच्छी तरह जानते हैं
trayodaśe varṣe lokānāṃ jñānād dūre kasmiṃścid nagare vasantu | yadi trayodaśe varṣe kasyacid jñāne āgaccheyuḥ punar dvādaśa-varṣāṇi vanavāsaṃ careyuḥ | vayaṃ hāryāma cet tathā kuryāma, teṣāṃ hāniḥ syāc cet te kurvantu | etasminn eva śarte punar dyūtaṃ pravartatām | pāṇḍavā akṣān kṣipya dyūtaṃ krīḍantu || etat kṛtyatamaṃ rājan asmākaṃ bharatarṣabha | ayaṃ hi śakunir veda sa-vidyām akṣa-sampadam ||
Duryodhana đề nghị một điều kiện mới cho ván xúc xắc: các Pāṇḍava phải sống lưu đày trong rừng mười hai năm, và năm thứ mười ba phải ở trong một thành thị nào đó mà dân chúng không hay biết; nếu trong năm thứ mười ba ấy bị bất cứ ai nhận ra, họ lại phải chịu thêm mười hai năm lưu đày nơi rừng thẳm. Hắn nói luật ấy phải ràng buộc cả hai phía—nếu hắn thua, hắn cũng chấp nhận; nếu họ thua, họ phải chấp nhận. Với điều kiện ấy, hắn thúc giục mở lại cuộc đỏ đen và bảo các Pāṇḍava gieo xúc xắc. Rồi hắn tâu với vua rằng đây là kế sách quyết định nhất của họ, bởi cậu hắn là Śakuni tinh thông nghệ thuật và mưu lược của trò xúc xắc, biến cuộc chơi thành khí cụ ép buộc lưu đày khắc nghiệt dưới danh nghĩa “thỏa thuận”.
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how adharma can be advanced through seemingly lawful agreements: a ‘contract’ made under coercive circumstances and driven by deceit (relying on Śakuni’s dice-skill) becomes a tool to inflict disproportionate suffering. It warns that ethical failure often hides behind procedural fairness.
Duryodhana presses for a renewed dice-game with a new stake: twelve years of forest exile plus a thirteenth year living unrecognized; if discovered in that final year, the exile cycle repeats. He insists the Pāṇḍavas throw the dice and claims Śakuni’s mastery makes this plan their strongest move.