Shloka 10
शत्रुश्चैव हि मित्रं च न लेख्यं न च मातृका । यो वै संतापयति यं स शत्रु: प्रोच्यते नृप,राजन्! अमुक शत्रु है और अमुक मित्र, इसका कोई लेखा नहीं है और न शत्रु- मित्रसूचक कोई अक्षर ही है। जो जिसको संताप देता है, वही उसका शत्रु कहा जाता है
śatruś caiva hi mitraṃ ca na lekhyaṃ na ca mātṛkā | yo vai santāpayati yaṃ sa śatruḥ procyate nṛpa rājann |
Duryodhana nói: “Tâu Đại vương, không có sổ sách cố định hay ký tự nào để vĩnh viễn gắn nhãn một người là ‘kẻ thù’ hay ‘bạn’. Ai gây khổ đau cho ai, trong mối quan hệ ấy, người đó được gọi là kẻ thù của người kia.”
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
Friendship and enmity are not permanent labels; they are defined by conduct. The one who causes another suffering functions as that person’s enemy in that context.
Duryodhana addresses a king and frames relationships in practical terms, arguing that ‘friend’ and ‘enemy’ are determined by who brings distress or relief, not by any fixed social or written designation.