Shloka 1

Rājasūyābhiṣeka-darśana: Duryodhana’s Observation of the Consecration

Devanagari script

(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल २४ श्लोक हैं) अपन बक। हक २ >> एकोनपज्चाशत्तमो<ड्ध्याय: धृतराष्ट्रके पूछनेपर दुर्योधनका अपनी चिन्ता बताना और द्यूतके लिये धृतराष्ट्रसे अनुरोध करना एवं धृतराष्ट्रका विदुरको इन्द्रप्रसश्थ जानेका आदेश वैशम्पायन उवाच अनुभूय तु राज्ञस्तं राजसूयं महाक्रतुम्‌ । युधिष्ठिरस्य नृपतेर्गान्धारीपुत्रसंयुत:

Transliteration

Vaiśampāyana uvāca: anubhūya tu rājñas taṁ rājasūyaṁ mahākratum | yudhiṣṭhirasya nṛpater gāndhārīputrasaṁyutaḥ ||

Translation

Vaiśampāyana nói: Sau khi chứng kiến đại lễ đăng quang vương quyền—nghi lễ Rājasūya huy hoàng do vua Yudhiṣṭhira cử hành—(Śakuni), đi cùng con trai của Gāndhārī (Duryodhana), trở về với tâm trí in hằn những điều đã thấy. Cảnh tượng ấy đặt nền cho căng thẳng đạo lý: chiến thắng công khai của chủ quyền được nâng đỡ bởi dharma trở thành mầm mống của lòng đố kỵ và mưu đồ chính trị, sớm được mang vào triều đình của Dhṛtarāṣṭra.

Word by Word

• वैशम्पायनः: Vaishampayana
• वैशम्पायनः: Karta
• Type: Noun
• Root: वैशम्पायन
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• उवाच: said
• Type: Verb
• Root: वच्
• Form: Perfect, 3rd, Singular

• अनुभूय: having experienced/seen
• Type: Verb
• Root: अनु-भू
• Form: क्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral here)

• तु: but/indeed
• Type: Indeclinable
• Root: तु

• राज्ञः: of the king
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: Masculine, Genitive, Singular

• तम्: that
• तम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• राजसूयम्: Rājasūya (royal consecration sacrifice)
• राजसूयम्: Karma
• Type: Noun
• Root: राजसूय
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• महाक्रतुम्: the great sacrifice
• महाक्रतुम्: Karma
• Type: Noun
• Root: महाक्रतु
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• युधिष्ठिरस्य: of Yudhiṣṭhira
• Type: Noun
• Root: युधिष्ठिर
• Form: Masculine, Genitive, Singular

• नृपतेः: of the king
• Type: Noun
• Root: नृपति
• Form: Masculine, Genitive, Singular

• गान्धारीपुत्रसंयुतः: accompanied by the son of Gāndhārī
• गान्धारीपुत्रसंयुतः: Karta
• Type: Adjective
• Root: गान्धारीपुत्रसंयुत
• Form: Masculine, Nominative, Singular

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Yudhiṣṭhira
• Gāndhārī
• Duryodhana
• Rājasūya (sacrifice)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Public success grounded in dharma can still provoke adharma in others; the episode highlights how envy and wounded pride, if unchecked, become political and ethical catalysts for destructive choices.

What is happening in the narrative?

After Yudhiṣṭhira’s grand Rājasūya, Duryodhana (with Śakuni) departs having seen the Pandava ascendancy; this observation becomes the immediate narrative setup for approaching Dhṛtarāṣṭra and initiating the dice-game plot.