Mahabharata — Sabha Parva, Shloka 44
Adhyāya 45 — Duryodhana’s Distress, Śakuni’s Counsel, and the Summons for Dyūta
इस प्रकार श्रीमहाभारत सभापववके अन्तर्गत शिशुपालवधपर्वरमें भीष्मवाक्यविषयक चौवालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ,यथाहईं पूज्य नृपतीन् भ्रातृन् सर्वानुवाच ह । राजान: सर्व एवैते प्रीत्यास्मानू समुपागता: “हम अपने-अपने राष्ट्रको जायँगे, आप हमें आज्ञा दें।।
vaiśampāyana uvāca | yathāha—īṃ pūjya nṛpatīn bhrātṝn sarvān uvāca ha | rājānaḥ sarva evaite prītyāsmān samupāgatāḥ | “vayaṃ sva-sva-rāṣṭraṃ yāsyāmaḥ, bhavān asmān ājñāpayatu adya” iti | rājñāṃ etad vacanaṃ śrutvā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ tān pūjanīyān nareśān yathāyogyaṃ satkṛtya sarva-bhrātṝn uvāca—“ete sarve rājānaḥ prītyaiva asmākam atra samāgatāḥ | ime parantapa bhūpālāḥ mām pṛṣṭvā sva-rāṣṭraṃ gantum udyatāḥ | bhadraṃ vaḥ | yūyaṃ sva-rājya-sīmāntam ādarapūrvakaṃ etān śreṣṭha-narapatīn prāpayata” iti |
Vaiśampāyana nói: Bấy giờ (Yudhiṣṭhira) bảo tất cả các em về những bậc quân vương đáng kính. Các vua ấy, vốn đến với họ bằng thiện ý, thưa: “Chúng ta sẽ trở về các vương quốc của mình; xin ngài cho phép ngay hôm nay.” Nghe lời thỉnh cầu, Dharma-rāja Yudhiṣṭhira kính cẩn tiếp đãi các bậc quân vương ấy theo đúng lễ, rồi nói với các em: “Những vị vua này đến đây chỉ vì tình nghĩa. Nay các bậc chúa công hùng mạnh ấy, sau khi xin phép ta, đã sẵn sàng lên đường về nước. Cầu điều lành đến với các em. Hãy cung tống những bậc quân vương hàng đầu này một cách cung kính đến tận ranh giới vương quốc.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights rāja-dharma expressed as hospitality and respectful leave-taking: honored guests—especially fellow rulers—should be received appropriately (satkāra) and escorted with dignity to the boundary, reflecting gratitude, political courtesy, and ethical governance.
After the gathering, the visiting kings request permission to return to their own realms. Yudhiṣṭhira honors them and instructs his brothers to escort the kings respectfully up to the limits of their kingdom.