Shloka 13
अर्जुनस्य दिग्विजयारम्भः — Arjuna Initiates the Northern Campaign and Secures Bhagadattta’s Tribute
चित्रहस्तादिकं कृत्वा कक्षाबन्धं च चक्रतुः । गलगण्डाभिघातेन सस्फुलिड्रेन चाशनिम्,वे कभी हाथोंको बड़े वेगसे सिकोड़ लेते, कभी फैला देते, कभी ऊपर-नीचे चलाते और कभी मुट्ठी बाँध लेते। इस प्रकार चित्रहस्त आदि दाँव दिखाकर उन दोनोंने कक्षाबन्धका प्रयोग किया अर्थात् एक-दूसरेकी काख या कमरमें दोनों हाथ डालकर प्रतिद्वद्दीको बाँध लेनेकी चेष्टा की। फिर गलेमें और गालमें ऐसे-ऐसे हाथ मारने लगे कि आगकी चिनगारी-सी निकलने लगी और वज्रपातका-सा शब्द होने लगा
citrahastādikaṃ kṛtvā kakṣābandhaṃ ca cakratuḥ | galagaṇḍābhighātena sasphuliḍreṇa cāśanim ||
Họ phô diễn nhiều thế nghi binh vật lộn như «citra-hasta» (thủ pháp tay đánh lừa), rồi toan dùng thế «kakṣābandha»—luồn cả hai tay vào dưới nách hoặc quanh eo đối thủ để trói ghì khống chế. Kế đó, họ đánh vào cổ và má dữ dội đến nỗi tưởng như tóe lửa, và tiếng đòn vang rền như sét giáng.
श्रीकृष्ण उवाच
Educational Q&A
The verse primarily depicts technique and intensity rather than a direct moral injunction; ethically, it illustrates how competitive display can quickly harden into violent domination, highlighting the thin line between sport and harm when force and pride escalate.
Two combatants perform deceptive hand-feints and attempt the kakṣābandha clinch to bind each other; the struggle intensifies into heavy strikes to the neck and cheek, described with imagery of sparks and thunderbolt-like sound.