Shloka 54
Samrāt-Lakṣaṇa and the Counsel to Check Jarāsandha (सम्राट्-लक्षणं जरासन्ध-प्रतिबाधा-परामर्शः)
त्रियोजनायतं सद्म त्रिस्कन्धं योजनावधि,रैवतकी दुर्गकी लम्बाई तीन योजनकी है। एक-एक योजनपर सेनाओंके तीन-तीन दलोंकी छावनी है। प्रत्येक योजनके अन्तमें सौ-सौ द्वार हैं, जो सेनाओंसे सुरक्षित हैं। वीरोंका पराक्रम ही उस गढ़का प्रधान फाटक है। युद्धमें उन््मत्त होकर पराक्रम दिखानेवाले अठारह यादववंशी क्षत्रियोंसे वह दुर्ग सुरक्षित है
triyojanāyataṃ sadma triskandhaṃ yojanāvadhi | raivatakī durgakī lambāī triyojanikā | ekaika-yojane senānāṃ tritridalāṇāṃ chāvanī | pratyeka-yojanānte śataśata-dvārāṇi senābhiḥ surakṣitāni | vīrāṇāṃ parākrama eva tasya gaḍhasya pradhāna-phāṭakaḥ | yuddhe unmattavat parākrama-pradarśakair aṣṭādaśa yādava-vaṃśyaiḥ kṣatriyaiḥ sa durgaḥ surakṣitaḥ ||
Śrī Kṛṣṇa nói: Pháo đài Raivataka dài ba yojana. Thành được bố trí thành ba tầng, mỗi yojana có doanh trại của ba đạo quân. Cuối mỗi yojana có một trăm cổng, được quân đội canh giữ. Nhưng cổng chính thực sự của thành ấy chính là dũng lực của các anh hùng. Thành được bảo vệ bởi mười tám kṣatriya dòng Yādava, những người say men chiến trận, phô bày uy dũng không biết sợ.
श्रीकृष्ण उवाच
Educational Q&A
The passage emphasizes that fortifications and gates matter, but the decisive protection of a realm is the disciplined valor and readiness of its defenders—an expression of kṣatriya-dharma where courage and martial competence function as the true ‘main gate’ of security.
Śrī Kṛṣṇa describes the stronghold at Raivataka: its three-yojana extent, tiered arrangement, troop encampments, and numerous guarded gates, concluding that it is ultimately safeguarded by the heroic prowess of eighteen Yādava Kṣatriyas.