Shloka 16
Mahāprasthānika-parva Adhyāya 2: The Northward March, Sight of Himavat and Meru, and the Sequential Falls
रूपेण मत्समो नास्ति कश्रिदित्यस्य दर्शनम् अधिकश्चाहमेवैक इत्यस्य मनसि स्थितम्,'भीमसेन! नकुलकी दृष्टि सदा ऐसी रही है कि रूपमें मेरे समान दूसरा कोई नहीं है। इसके मनमें यही बात बैठी रहती थी कि “एकमात्र मैं ही सबसे अधिक रूपवानू हूँ।' इसीलिये नकुल नीचे गिरा है। तुम आओ। वीर! जिसकी जैसी करनी है वह उसका फल अवश्य भोगता है
vaiśampāyana uvāca | rūpeṇa matsamo nāsti kaścid ity asya darśanam adhikaś cāham evaika ity asya manasi sthitam | bhīmasena! nakulasya dṛṣṭiḥ sadā evaṃrūpā āsīt—rūpeṇa mama samo dvitīyo nāsti; manasi ca tasya niścayaḥ sthitaḥ—“ekamātraḥ aham eva sarvādhika-rūpavān” iti | tasmān nakulaḥ patitaḥ | tvam āgaccha | vīra! yasya yādṛśī karaṇī, sa tādṛśaṃ phalam avaśyaṃ bhuṅkte |
Vaiśampāyana nói: “Cái nhìn của Nakula luôn là thế này: ‘Về dung mạo, không ai sánh bằng ta.’ Trong lòng chàng đã đóng chặt niềm tin rằng: ‘Chỉ mình ta là người tuấn tú nhất.’ Vì lẽ đó Nakula đã ngã xuống. Hãy đi thôi, Bhīmasena. Hỡi dũng sĩ, hễ hành vi của một người ra sao thì người ấy ắt phải nếm lấy quả báo tương ứng.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Pride and self-exaltation (here, vanity about beauty) become a moral fault that leads to downfall; one inevitably experiences the fruit of one’s own conduct (karma-phala).
During the Pāṇḍavas’ final journey, Nakula falls. The speaker explains to Bhīma that Nakula’s inner vanity—believing no one matched him in beauty—was the cause, and urges Bhīma to continue, emphasizing inevitable moral consequence.