Shloka 18
अध्याय १: महाप्रस्थानारम्भः
The Commencement of the Great Departure
न च राजा तथाकार्षीत् कालपर्यायधर्मवित् । परंतु धर्मात्मा राजा युधिष्ठिर कालके उलट-फेरके अनुसार जो धर्म या कर्तव्य प्राप्त था उसे जानते थे; अतः उन्होंने प्रजाके कथनानुसार कार्य नहीं किया ।।
Vaiśampāyana uvāca: Na ca rājā tathākārṣīt kālaparyāyadharmavit | Parantu dharmātmā rājā Yudhiṣṭhiraḥ kālaparyāyānusāreṇa yaḥ dharmo vā kartavyaṃ prāptaṃ tad avet; ataḥ sa prajāvacanānusāraṃ karma na cakāra || Tato ’numānya dharmātmā paurajānapadaṃ janam |
Vaiśampāyana nói: Nhưng nhà vua không hành động như thế, vì ngài hiểu rõ bổn phận thay đổi theo thời thế và hoàn cảnh. Quả thật, đức vua công chính Yudhiṣṭhira biết dharma—nghĩa vụ—nào đã đến với mình theo vòng xoay của thời gian; bởi vậy ngài không làm theo lời dân chúng khẩn cầu. Rồi bậc hiền đức ấy, sau khi đã ghi nhận và an ủi dân thành cùng dân quê một cách phải lẽ…
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Dharma is not a fixed rule applied mechanically; it must be discerned according to kāla (time) and paryāya (changing circumstance). A righteous ruler may respectfully hear the people yet choose a course aligned with the higher, situational duty.
As the Mahāprasthāna (great departure) unfolds, the people urge the king toward a certain action, but Yudhiṣṭhira—knowing the duty appropriate to the present turn of events—does not comply. He then acknowledges the citizens and countryfolk, indicating a respectful but firm resolve.