Shloka 40
महीवियद्द्योसलिलानि वायुना यथा विरुग्णानि नदन्ति भारत | तथैव शब्दं भुवनेषु तं तदा जना व्यवस्यन् व्यथिताश्न चस्खलु:,भारत! जैसे पृथ्वी, आकाश, स्वर्ग और जल--ये वायुद्वारा वेगपूर्वक संचालित हो महान् शब्द करने लगते हैं, उस समय वहाँ जगतके सब लोगोंने वैसे ही शब्दका अनुभव किया और व्यथित होकर सभी अपने-अपने स्थानसे लड़खड़ाकर गिर पड़े
mahī-viyad-dyo-salilāni vāyunā yathā virugṇāni nadanti bhārata | tathaiva śabdaṃ bhuvaneṣu taṃ tadā janā vyavasyan vyathitāś ca caskhaluḥ ||
Sañjaya nói: “Hỡi Bhārata, như đất, trời, thiên giới và muôn dòng nước—khi bị gió dữ xô dồn, rung lắc—liền gầm rống vang dội, thì đúng lúc ấy một âm thanh kinh hoàng tương tự lan khắp các cõi. Người người đều cảm nhận được, và vì sợ hãi, bấn loạn, họ loạng choạng rồi ngã quỵ ngay tại chỗ.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how adharma-driven violence in war is mirrored by a sense of cosmic disquiet: when the moral order is strained, even ordinary people lose steadiness—symbolized by their stumbling—reminding rulers to heed signs of collective fear and ethical imbalance.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that an immense, ominous roar arose, likened to the elements roaring when driven by fierce wind. The sound seemed to pervade all realms, and people, terrified and unsettled, staggered and fell.