Shloka 34
पुरन्दरार्थ तपसा प्रयत्नतः स्वयं कृतं यद् विभुना स्वयम्भुवा । महार्हरूपं द्विषतां भयंकरं बिभर्तुरत्यर्थसुखं सुगन्धिनम्,नागो महाई " पार्थोत्तमाजत् प्रहरत् तरस्वी । ब्रह्माजीने तपस्या और प्रयत्न करके देवराज इन्द्रके लिये स्वयं ही जिसका निर्माण किया था, जिसका स्वरूप बहुमूल्य, शत्रुओंके लिये भयंकर, धारण करनेवालेके लिये अत्यन्त सुखदायक तथा परम सुगन्धित था, दैत्योंके वधकी इच्छावाले किरीटधारी अर्जुनको स्वयं देवराज इन्द्रने प्रसन्नचित्त होकर जो किरीट प्रदान किया था, भगवान् शिव, वरुण, इन्द्र और कुबेर--ये देवेश्वर भी अपने पिनाक, पाश, वज़ और बाणरूप उत्तम अस्त्रोंद्वारा जिसे नष्ट नहीं कर सकते थे, उसी दिव्य मुकुटको कर्णने अपने सर्पमुख बाणद्वारा बलपूर्वक हर लिया। मनमें दुर्भाव रखनेवाले उस मिथ्याप्रतिज्ञ तथा वेगशाली नागने अर्जुनके मस्तकसे उसी अत्यन्त अद्भुत, बहुमूल्य और सुवर्णचित्रित मुकुटका अपहरण कर लिया था
purandarārthaṁ tapasā prayatnataḥ svayaṁ kṛtaṁ yad vibhunā svayambhuvā | mahārharūpaṁ dviṣatāṁ bhayaṅkaraṁ bibhartur atyarthasukhaṁ sugandhinam | nāgo mahā… pārthottamājat praharat tarasvī |
Sañjaya nói: Chiếc vương miện thần diệu ấy—do Đấng Tự Sinh, Brahmā, bậc Đại Chủ, tạo tác bằng khổ hạnh và nỗ lực để dâng cho Purandara (Indra)—là bảo vật vô giá, khiến kẻ thù kinh hãi, đem lại sự êm ái tột bậc cho người đội và tỏa hương thơm. Chính Indra, lòng đầy hoan hỷ, đã ban nó cho Arjuna, bậc tối thượng trong hàng Pārtha, người đội vương miện, kẻ quyết diệt Daitya. Thế nhưng chính chiếc mũ miện thiên giới ấy—mà ngay cả các đấng thần vương như Śiva, Varuṇa, Indra và Kubera cũng không thể phá hủy bằng những vũ khí thượng hạng của mình (Pināka, thòng lọng, lôi chùy Vajra và những mũi tên)—lại bị Karṇa dùng mũi tên mặt rắn cưỡng đoạt khỏi đầu Arjuna. Vậy là con Nāga nhanh như gió, ôm lòng ác ý và hành động dưới một lời thề giả trá, đã giật lấy chiếc vương miện kỳ diệu, đắt giá, chạm trổ vàng ấy.
संजय उवाच
Educational Q&A
Even divinely granted protections and honors can be lost when malice and deception enter the field of action; the episode highlights the ethical tension in war—valor is tested not only by strength but by the integrity of means, and hostility (durbhāva) seeks symbolic as well as physical victory.
Sañjaya describes how a celestial crown, created by Brahmā for Indra and later bestowed on Arjuna, is forcibly taken from Arjuna’s head when Karṇa employs a serpent-faced arrow (associated with a Nāga), despite the crown’s famed divine inviolability.