Shloka 63
भयातुरा एकरथौ समाश्रयं- स्ततो5भवत् त्वद्धुतमेव सर्वतः | तत्पश्चात् आपके और शत्रुपक्षेके सैनिक जब बाणोंसे फैले हुए अन्धकारमें कुछ भी देख न सके, तब भयसे आतुर हो उन दोनों प्रधान रथियोंकी शरणमें आ गये। फिर तो चारों ओर अद्भुत युद्ध होने लगा
sañjaya uvāca | bhayāturā ekarathau samāśrayaṃs tato 'bhavat tvadbhutam eva sarvataḥ | tatpaścāt āpake ca śatrupakṣe ca sainikāḥ yadā bāṇaiḥ prasṛte 'ndhakāre kiñcid api na paśyanti sma, tadā bhayāturāḥ tau dvau pradhāna-rathī samāśritāḥ | tataḥ sarvata adbhutaṃ yuddham abhavat ||
Sañjaya nói: Khiếp đảm, các chiến binh liền tìm đến nương tựa nơi hai dũng tướng xa chiến bậc nhất. Rồi từ đó, khắp bốn phía bùng lên một trận chiến thật kỳ vĩ. Sau nữa, khi binh sĩ cả phe của bệ hạ lẫn phe địch không còn thấy được gì trong màn tối do mưa tên phủ kín, họ—bị nỗi sợ áp đảo—chen chúc tìm sự che chở nơi hai vị quán quân ấy; và kể từ lúc đó, giao tranh trở nên lạ lùng, dữ dội ở mọi phương.
संजय उवाच
Educational Q&A
In crisis, ordinary fighters instinctively seek the shelter of capable leaders; the verse highlights battlefield psychology—fear, confusion, and the stabilizing role of principal warriors—within the larger frame of kṣatriya-dharma where courage and protection of one’s troops are central.
A dense ‘darkness’ created by showers of arrows makes visibility impossible for both armies. Terrified soldiers on both sides cluster around two leading chariot-champions for protection, and the combat escalates into an extraordinary, all-encompassing clash.