Shloka 203
कुरव: पर्यवर्तन्त निर्दग्धा: सव्यसाचिना । जैसे विशाल वनमें दावानलसे डरे हुए मृगोंके समूह इधर-उधर भागते हैं, उसी प्रकार सव्यसाची अर्जुनके बाणरूपी अग्निसे चलते हुए कौरव-सैनिक चारों ओर चक्कर काट रहे थे
sañjaya uvāca |
kuravāḥ paryavartanta nirdagdhāḥ savyasācinā |
yathā viśāle vane dāvānalena bhītā mṛgagaṇāḥ itastataḥ dhāvanti, tathā savyasācy-arjuna-bāṇāgni-pradīptāḥ kuravaḥ sainikāḥ sarvataḥ paribhramantaḥ cakraṃ cakruḥ ||
Sañjaya nói: Các chiến binh Kuru, bị Savyasācin (Arjuna) thiêu đốt, quay cuồng trong hỗn loạn. Như bầy nai hoảng sợ trước lửa rừng trong khu đại lâm, tán loạn chạy về mọi hướng, quân Kaurava—bị ngọn lửa từ những cán tên của Arjuna xua đuổi—đành xoay vòng và chao đảo khắp bốn phía. Hình ảnh ấy cho thấy khi bạo lực được tung ra với kỹ nghệ áp đảo, nỗi sợ và rối loạn sẽ nuốt chửng một đạo quân, biến hàng ngũ kỷ luật thành cuộc tháo chạy hoảng loạn.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how overwhelming force and skill can dissolve collective discipline into fear-driven confusion. Ethically, it warns that when violence escalates beyond an opponent’s capacity to respond, the battlefield becomes governed by panic rather than reason—showing the harsh consequences that follow from entering and sustaining adharma-driven conflict.
Sanjaya describes the Kaurava troops being driven into disarray by Arjuna’s intense arrow-fire. They whirl and scatter like deer fleeing a forest blaze, indicating that Arjuna’s assault is so fierce that the Kaurava formations cannot hold their ground and instead move chaotically in all directions.