Shloka 53
न्यवर्तन्त यथा शोरं मृत्युं कृत्वा निवर्तनम् । उस समय वहाँ भगे हुए महाधनुर्धर नरश्रेष्ठ पांचाल मृत्युको ही युद्धसे लौटनेकी अवधि निश्चित करके पुनः सूतपुत्र कर्णसे जूझनेके लिये लौट आये ।।
sañjaya uvāca |
nyavartanta yathā śūraṁ mṛtyuṁ kṛtvā nivartanam |
tadā tatra bhagebhyo mahādhanurdharā naraśreṣṭhāḥ pāñcālā mṛtyum eva yuddhāt nivartanasya avadhiṁ niścitya punaḥ sūtaputra-karṇena yoddhuṁ pratyāgacchan ||
tān nivṛttān raṇe śūrān rādhēyaḥ śatrutāpanaḥ |
Sañjaya nói: Như những người dũng cảm vẫn làm, họ quay trở lại—lấy chính cái chết làm giới hạn duy nhất cho việc rút khỏi chiến trận. Khi ấy, những bậc ưu tú trong hàng Pañcāla, các cung thủ đại tài trước đó đã tháo chạy, nay định rằng chỉ khi chết mới thôi rời chiến địa, rồi lại trở về để giao chiến với Karṇa, con của người đánh xe. Thấy các dũng sĩ ấy quay lại chiến trường, Rādheya—kẻ thiêu đốt quân thù—(sẵn sàng nghênh chiến).
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the warrior ethic of steadfastness: retreat is not to be chosen for comfort or fear, and true resolve treats death as the only permissible boundary when duty in battle is undertaken.
Pāñcāla warriors who had previously fled return to the battlefield with renewed determination to fight Karṇa again, having resolved that only death will end their engagement; Karṇa notices these returning heroes and prepares to confront them.