Shloka 3
धृतराष्ट्रने पूछा--संजय! युद्धस्थलमें भीमसेनके द्वारा जब कौरवसेनाएँ भगा दी गयीं, तब दुर्योधन, शकुनि, विजयी वीरोंमें श्रेष्ठ कर्ण, मेरे अन्य योद्धा कृपाचार्य, कृतवर्मा, अश्व॒त्थामा अथवा दुःशासनने क्या कहा? ।।
dhṛtarāṣṭra uvāca—sañjaya! yuddhasthale bhīmasenena yadā kauravasenāḥ palāyitāḥ, tadā duryodhanaḥ śakuniḥ vijayivīreṣu śreṣṭhaḥ karṇaḥ mama anye yoddhāḥ kṛpācāryaḥ kṛtavarmā aśvatthāmā athavā duḥśāsanaḥ kim abruvan? atyadbhutam ahaṃ manye pāṇḍaveyasya vikramam | yad ekaḥ samare sarvān yodhayāmāsa māmakān ||
Dhṛtarāṣṭra hỏi: “Sañjaya, khi trên chiến địa Bhīmasena đã đánh cho quân Kaurava phải tháo chạy, thì Duryodhana, Śakuni, Karṇa—bậc nhất trong hàng dũng sĩ chiến thắng—và các chiến binh khác của ta như Kṛpācārya, Kṛtavarmā, Aśvatthāmā hay Duḥśāsana đã nói gì?” Sañjaya đáp: “Ta cho rằng uy lực của Bhīma, con của Pāṇḍu, thật phi thường—rằng một mình giữa trận tiền, chàng đã giao chiến với tất cả các chiến binh của bệ hạ.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights extraordinary personal valor and the awe it inspires even in opponents. Ethically, it also reveals Dhṛtarāṣṭra’s possessive framing (“my warriors”) and his dependence on reports, contrasting attachment and partiality with the stark reality of merit displayed on the battlefield.
After Bhīma drives the Kaurava forces into retreat, Dhṛtarāṣṭra asks Sañjaya what Duryodhana and key Kaurava champions said in response. Sañjaya remarks that Bhīma’s feat is astonishing because he fought all of Dhṛtarāṣṭra’s warriors alone.