Shloka 54
धनुर्वेदे मत्समो नास्ति लोके पराक्रमे वा मम को<स्ति तुल्य: । को वाप्यन्यो मत्समो<स्ति क्षमावां- स्तथा क्रोधे सदृशोडन्यो न मे5स्ति,“मैं आपके निकट पुनः अपनी प्रशंसासे भरी हुई बात कहता हूँ, धनुर्वेदमें मेरी समानता करनेवाला इस संसारमें दूसरा कोई नहीं है। फिर पराक्रममें मेरे-जैसा कौन है? मेरे समान क्षमाशील भी दूसरा कौन है तथा क्रोधमें भी मेरे-जैसा दूसरा कोई नहीं है
sañjaya uvāca |
dhanurvede matsamo nāsti loke parākrame vā mama ko 'sti tulyaḥ |
ko vāpy anyo matsamo 'sti kṣamāvāṁs tathā krodhe sadṛśo 'nyo na me 'sti ||
Sañjaya nói: “Ta lại nói lần nữa, bằng những lời đầy tự tán dương, rằng trong cõi đời này không ai sánh bằng ta về khoa cung tiễn. Về dũng lực nữa—ai là đối thủ của ta? Ai khác nhẫn nhịn được như ta? Và cả trong cơn thịnh nộ, cũng chẳng có ai giống ta.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the tension between martial excellence and inner discipline: the speaker claims unmatched skill and valor, yet also claims both forbearance and wrath. Ethically, it reflects how self-assessment in war can slide into pride, and how virtues (kṣamā) can be rhetorically paired with destructive impulses (krodha) to justify one’s self-image.
In the Karṇa Parva war setting, a warrior’s confidence is being voiced as an emphatic self-assertion—claiming supremacy in archery, prowess, patience, and even anger. Sañjaya reports this speech as part of the battlefield narration, conveying the psychological posture of combatants and the escalating intensity of the conflict.