Adhyaya 64

Verse 1

अफड-ए क्र पजञज्चषष्टितमो< ध्याय: भीमसेनको युद्धका भार सौंपकर श्रीकृष्ण और अर्जुनका युधिष्ठिरके पास जाना संजय उवाच द्रौणिं पराजित्य ततोडग्रधन्वा कृत्वा महद्‌ दुष्करं शूरकर्म । आलोकयामास ततः: स्वसैन्यं धनंजय: शत्रुभिरप्रधृष्य:,संजय कहते हैं--महाराज! तदनन्तर उत्तम धनुष धारण करनेवाले तथा शत्रुओंके लिये अजेय अर्जुनने दूसरोंके लिये दुष्कर वीरोचित कर्म करके अश्वत्थामाको हराकर फिर अपनी सेनाका निरीक्षण किया

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, sau đó Arjuna—người mang cây cung tối thượng, kẻ thù không sao khuất phục—đã đánh bại Aśvatthāman, con của Droṇa, lập nên một chiến công anh hùng vô cùng khó thực hiện, rồi quan sát lại quân đội của mình.”

Verse 2

स युध्यमानान्‌ पृतनामुखस्थान्‌- शूर: शूरान्‌ हर्षयन्‌ सव्यसाची । पूर्वप्रहारैमथितान्‌ प्रशंसन्‌ स्थिरांक्षकारात्मरथाननीके,सव्यसाची शूरवीर अर्जुन युद्धके मुहानेपर खड़े होकर युद्ध करनेवाले अपने शूरवीर सैनिकोंका हर्ष बढ़ाते हुए तथा पहलेके प्रहारोंसे क्षत-विक्षत हुए अपने रथियोंकी भूरि-भूरि प्रशंसा करते हुए उन सबको अपनी सेनामें स्थिरतापूर्वक स्थापित किया

Sañjaya nói: Arjuna, bậc thiện xạ song thủ (Savyasācī), đứng ngay nơi mũi nhọn của trận tuyến. Chàng khích lệ những dũng sĩ đang giao chiến, làm bừng dậy khí phách; lại hết lời tán dương các chiến xa đã bị dập vùi bởi những đòn đánh trước đó, rồi vững vàng sắp đặt tất cả trở lại vị trí trong quân—giữ vững trật tự giữa cơn căng thẳng của chiến tranh.

Verse 3

अपश्यमानस्तु किरीटमाली युधिष्ठिरं भ्रातरमाजमीढम्‌ । उवाच भीम॑ तरसाभ्युपेत्य राज्ञ: प्रवृत्ति त्विह कुत्र राजा,परंतु वहाँ अपने भाई अजमीढकुलनन्दन युधिष्ठिरको न देखकर किरीटधारी अर्जुनने बड़े वेगसे भीमसेनके पास जा उनसे राजाका समाचार पूछते हुए कहा--'भैया! इस समय हमारे महाराज कहाँ हैं?”

Nhưng không thấy Yudhiṣṭhira—người anh của mình, hậu duệ dòng Ajāmīḍha—Arjuna, kẻ đội vương miện, vội vã đến bên Bhīmasena và hỏi tin tức về nhà vua: “Anh ơi, lúc này Đại vương của chúng ta đang ở đâu?”

Verse 4

भीमसेन उवाच अपयात इतो राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिर: । कर्णबाणाभिततप्ताड़ो यदि जीवेत्‌ कथठ्चन,भीमसेनने कहा--धर्मपुत्र राजा युधिष्ठिर यहाँसे हट गये हैं। कर्णके बाणोंसे उनके सारे अंग संतप्त हो रहे हैं। सम्भव है, वे किसी प्रकार जी रहे हों

Bhīmasena nói: “Đức vua Yudhiṣṭhira, con của Thần Pháp (Dharma), đã rút khỏi nơi này. Toàn thân ngài bị những mũi tên của Karṇa thiêu đốt. Chỉ mong sao ngài vẫn còn sống, dù bằng cách nào đi nữa.”

Verse 5

अर्जन उवाच तस्माद्‌ भवान्‌ शीघ्रमित: प्रयातु राज्: प्रवृत््यै कुरुसत्तमस्य । नूनं स विद्धोडतिभशं पृषत्कै: कर्णेन राजा शिबिरं गतोडसौ,अर्जुन बोले--यदि ऐसी बात है तो आप कुरुश्रेष्ठ राजा युधिष्ठिरका समाचार लानेके लिये शीघ्र ही यहाँसे जायेँ। निश्चय ही कर्णके बाणोंसे अत्यन्त घायल होकर राजा शिविरमें चले गये हैं

Arjuna nói: “Vậy thì ngươi hãy mau rời khỏi đây để đem tin tức về đức vua ưu tú nhất nhà Kuru. Chắc hẳn nhà vua—bị mũi tên Karṇa đâm xuyên, trọng thương—đã trở về doanh trại.”

Verse 6

यः सम्प्रहारै्निशितै: पृषत्कै- द्रोणेन विद्धोडतिभृशं तरस्वी । तस्थौ स तत्रापि जयप्रतीक्षो द्रोणो5पि यावन्न हत: किलासीत्‌,भैया भीमसेन! जो वेगशाली वीर युधिष्छिर द्रोणाचार्यके द्वारा किये गये प्रहारों तथा अत्यन्त तीखे बाणोंसे अच्छी तरह घायल किये जानेपर भी विजयकी प्रतीक्षामें तबतक युद्धस्थलमें डटे रहे, जबतक कि आचार्य द्रोण मारे नहीं गये। वे महानुभाव पाण्डवशिरोमणि आज कणंकि द्वारा संग्राममें संशयापन्न अवस्थामें डाल दिये गये हैं; अतः आप शीघ्र ही उनका समाचार जाननेके लिये जाइये, मैं यहाँ शत्रुओंको रोके रहूँगा

Arjuna nói: “Hỡi huynh Bhīmasena! Vị anh hùng Yudhiṣṭhira, mạnh mẽ và quả cảm—dẫu bị những đòn công kích của Droṇa giáng xuống, bị những mũi tên sắc như dao cạo đâm xuyên—vẫn đứng vững trên chiến địa, chờ đợi chiến thắng, cho đến khi chính Droṇa bị hạ. Hôm nay, người đứng đầu các Pāṇḍava ấy đã bị Karṇa đẩy vào cảnh nghi nan và hiểm nguy giữa trận mạc. Vì vậy hãy mau đi dò biết tình trạng của ngài; ta sẽ ở đây chặn quân địch.”

Verse 7

स संशयं गमित: पाण्डवाग्र्य: संख्येडद्य कर्णेन महानुभाव: । ज्ञातुं प्रयाह्मयाशु तमद्य भीम स्थास्याम्यहं शत्रुगणान्‌ निरुद्ध्य,भैया भीमसेन! जो वेगशाली वीर युधिष्छिर द्रोणाचार्यके द्वारा किये गये प्रहारों तथा अत्यन्त तीखे बाणोंसे अच्छी तरह घायल किये जानेपर भी विजयकी प्रतीक्षामें तबतक युद्धस्थलमें डटे रहे, जबतक कि आचार्य द्रोण मारे नहीं गये। वे महानुभाव पाण्डवशिरोमणि आज कणंकि द्वारा संग्राममें संशयापन्न अवस्थामें डाल दिये गये हैं; अतः आप शीघ्र ही उनका समाचार जाननेके लिये जाइये, मैं यहाँ शत्रुओंको रोके रहूँगा

Arjuna nói: “Hôm nay, giữa vòng chiến, người đứng đầu các Pāṇḍava—bậc cao quý—đã bị Karṇa dồn vào cảnh hiểm nguy và mịt mờ. Bhīma, hãy mau đi xem rốt cuộc ngài ra sao. Ta sẽ đứng đây chặn quân địch.”

Verse 8

भीमसेन उवाच त्वमेव जानीहि महानुभाव राज्ञ: प्रवृत्ति भरतर्षभस्य । अहं हि यद्यर्जुन याम्यमित्रा वदन्ति मां भीत इति प्रवीरा:,भीमसेनने कहा--महानुभाव! तुम्हीं जाकर भरतकुलभूषण नरेशका समाचार जानो। अर्जुन! यदि मैं यहाँसे जाऊँगा तो मेरे वीर शत्रु मुझे डरपोक कहेंगे

Bhīmasena nói: “Bậc đại nhân, chính ngài hãy đi dò tin về đức vua—bậc tuấn kiệt của dòng Bharata. Arjuna, nếu ta rời khỏi đây, các dũng sĩ bên địch sẽ bảo rằng ta sợ hãi.”

Verse 9

ततोथब्रवीदर्जुनो भीमसेन॑ संशप्तका: प्रत्यनीकं स्थिता मे । एतानहत्वाद्य मया न शक्‍्य- मितो<5पयातुं रिपुसड्घगोष्ठात्‌,तब अर्जुनने भीमसेनसे कहा--'भैया! संशप्तकगण मेरे विपक्षमें खड़े हैं। इन्हें मारे बिना आज मैं इस शत्रु-समुदायरूपी गोष्ठसे बाहर नहीं जा सकता”

Bấy giờ Arjuna nói với Bhīmasena: “Anh ơi! Bọn Saṃśaptaka đang dàn trận đối diện ta. Nếu hôm nay ta không giết được chúng, ta không thể thoát ra khỏi bầy hội quân thù này.”

Verse 10

अथाब्रवीदर्जुनं भीमसेन: स्ववीर्यमासाद्य कुरुप्रवीर । संशप्तकानू्‌ प्रतियोत्स्यामि संख्ये सर्वानहं याहि धनंजय त्वम्‌,यह सुनकर भीमसेनने अर्जुनसे कहा--“कुरुकुलके श्रेष्ठ वीर धनंजय! मैं अपने ही बलका भरोसा करके संग्राम-भूमिमें सम्पूर्ण संशप्तकोंके साथ युद्ध करूँगा, तुम जाओ”

Nghe vậy, Bhīmasena nói với Arjuna: “Hỡi Dhanaṃjaya, dũng sĩ bậc nhất của dòng Kuru! Ta sẽ tự cậy sức mình mà giao chiến với toàn bộ bọn Saṃśaptaka giữa trận tiền. Còn ngươi, hãy đi.”

Verse 11

संजय उवाच तद्‌ भीमसेनस्य वचो निशम्य सुदुष्करं भ्रातुरमित्रमध्ये । संशप्तकानीकमसहामेक: सुदुष्करं धारयामीति पार्थ:,संजय कहते हैं--राजन्‌! शत्रुओंकी मण्डलीमें अपने भाई भीमसेनका यह अत्यन्त दुष्कर वचन सुनकर कि “मैं अकेला ही असह्य संशप्तक सेनाका सामना करूँगा” उदार हृदयवाले महात्मा कपिध्वज अर्जुनने सत्यपराक्रमी भाई भीमके उस सत्य वचनको श्रवणगोचर करके उसे अप्रमेय, वृष्णिवंशावतंस नारायणावतार भगवान्‌ श्रीकृष्णको बताया और उस समय कुरुश्रेष्ठ युधिष्ठिरका दर्शन करनेकी इच्छासे जानेको उद्यत हो इस प्रकार कहा--

Sañjaya thưa: “Tâu Đại vương! Giữa vòng vây quân địch, nghe lời thề vô cùng khó nhọc của em mình Bhīmasena—rằng: ‘Một mình ta sẽ chống đỡ đạo quân Saṃśaptaka không sao chịu nổi; ta sẽ gánh lấy gánh nặng gian nan ấy’—Pārtha (Arjuna) đã khắc ghi trong lòng.”

Verse 12

उवाच नारायणमप्रमेयं कपिध्वज: सत्यपराक्रमस्य । श्रुत्वा वचो भ्रातुरदीनसत्त्व- स्तदाहवे सत्यवचो महात्मा | द्रष्ट कुरुश्रेष्ठमभिप्रयास्यन्‌ प्रोवाच वृष्णिप्रवरं तदानीम्‌,संजय कहते हैं--राजन्‌! शत्रुओंकी मण्डलीमें अपने भाई भीमसेनका यह अत्यन्त दुष्कर वचन सुनकर कि “मैं अकेला ही असह्य संशप्तक सेनाका सामना करूँगा” उदार हृदयवाले महात्मा कपिध्वज अर्जुनने सत्यपराक्रमी भाई भीमके उस सत्य वचनको श्रवणगोचर करके उसे अप्रमेय, वृष्णिवंशावतंस नारायणावतार भगवान्‌ श्रीकृष्णको बताया और उस समय कुरुश्रेष्ठ युधिष्ठिरका दर्शन करनेकी इच्छासे जानेको उद्यत हो इस प्रकार कहा--

Sañjaya thưa: “Tâu Đại vương! Nghe giữa chiến địa lời nói chân thật, gan dạ không nao núng của em mình, Arjuna—bậc đại hồn mang cờ khỉ—liền thưa với Nārāyaṇa vô lượng, đấng tối thượng trong dòng Vṛṣṇi là Kṛṣṇa. Rồi, với ý định đi yết kiến bậc nhất nhà Kuru là Yudhiṣṭhira, chàng nói vào lúc ấy.”

Verse 13

अजुन उवाच चोदयाश्वान्‌ हृषीकेश विहायैतद्‌ बलार्णवम्‌ | अजातशशभन्रुं राजान द्रष्टमेच्छामि केशव,अर्जुन बोले--हषीकेश! अब आप इस शत्रुसेनारूपी समुद्रको छोड़कर घोड़ोंको यहाँसे हाँक ले चलें। केशव! मैं अजातशत्रु राजा युधिष्ठिरका दर्शन करना चाहता हूँ

Arjuna nói: “Hỡi Hṛṣīkeśa, xin thúc ngựa, rời khỏi biển quân địch này. Hỡi Keśava, ta muốn đến yết kiến vua Yudhiṣṭhira, người được gọi là Ajātaśatru—‘kẻ không có thù oán’.”

Verse 14

संजय उवाच ततो हयान्‌ सर्वदाशार्हमुख्य: प्रचोदयन्‌ भीममुवाच चेदम्‌ | नैतच्चित्रं तव कर्माद्य भीम यास्याम्यहं जहि पार्थारिसंघान्‌,संजय कहते हैं--राजन्‌! तदनन्तर सम्पूर्ण दाशार्हवंशियोंमें प्रधान भगवान्‌ श्रीकृष्ण अपने घोड़े हाँकते हुए वहाँ भीमसेनसे इस प्रकार बोले--“कुन्तीनन्दन भीम! आज यह पराक्रम तुम्हारे लिये कोई आश्चवर्यकी बात नहीं है। मैं जा रहा हूँ। तुम शत्रुसमूहोंका संहार करो'

Sañjaya nói: Khi ấy, bậc tối thượng trong dòng Dāśārha—Śrī Kṛṣṇa—thúc ngựa lao đi và nói với Bhīma những lời này: “Hỡi Bhīma, con của Kuntī, chiến công hôm nay của ngươi chẳng có gì lạ đối với ngươi. Ta sẽ tiến tiếp; ngươi hãy đánh tan những đạo quân địch đang tụ lại chống Pārtha.”

Verse 15

ततो ययौ हृषीकेशो यत्र राजा युधिष्ठिर: । शीघ्राच्छीघ्रतरं राजन्‌ वाजिभिर्गरुडोपमै:,राजन! यह कहकर भगवान्‌ हृषीकेश गरुड़के समान वेगशाली घोड़ोंद्वारा शीघ्र-से- शीघ्र वहाँ जा पहुँचे, जहाँ राजा युधिष्ठिर विश्राम कर रहे थे

Sañjaya nói: Rồi Hṛṣīkeśa lên đường đến nơi vua Yudhiṣṭhira đang nghỉ. Tâu Đại vương, nhờ những chiến mã nhanh như Garuḍa, Ngài đến đó với tốc độ khẩn cấp nhất.

Verse 16

प्रत्यनीके व्यवस्थाप्य भीमसेनमरिंदमम्‌ | संदिश्य चैतं राजेन्द्र युद्ध प्रति वृकोदरम्‌,राजेन्द्र! शत्रुओंका सामना करनेके लिये शत्रुदमन वृकोदर भीमसेनको स्थापित करके और युद्धके विषयमें उन्हें पूर्वोक्त संदेश देकर वे दोनों पुरुषशिरोमणि अकेले सोये हुए राजा युधिष्ठिके पास जा रथसे नीचे उतरे और उन्होंने धर्मराजके चरणोंमें प्रणाम किया

Sañjaya nói: Sau khi bố trí Bhīmasena, kẻ khuất phục quân thù, ở tuyến đầu để đối địch, và truyền cho Vṛkodara những chỉ thị của nhà vua về trận chiến, hai bậc anh hùng ấy liền đến chỗ vua Yudhiṣṭhira đang nằm nghỉ một mình. Họ xuống khỏi chiến xa và cúi lạy dưới chân Dharmarāja.

Verse 17

ततस्तु गत्वा पुरुषप्रवीरी राजानमासाद्य शयानमेकम्‌ । रथादुभौ प्रत्यवरुह्मु तस्माद्‌ ववन्दतुर्धर्मराजस्य पादौ,राजेन्द्र! शत्रुओंका सामना करनेके लिये शत्रुदमन वृकोदर भीमसेनको स्थापित करके और युद्धके विषयमें उन्हें पूर्वोक्त संदेश देकर वे दोनों पुरुषशिरोमणि अकेले सोये हुए राजा युधिष्ठिके पास जा रथसे नीचे उतरे और उन्होंने धर्मराजके चरणोंमें प्रणाम किया

Rồi hai bậc anh hùng ấy tiến đến, gặp nhà vua đang nằm nghỉ một mình; cả hai cùng xuống khỏi chiến xa. Họ cúi lạy dưới chân Dharmarāja (Yudhiṣṭhira), tôn nhận uy quyền đạo lý của Ngài ngay giữa sức ép của chiến tranh.

Verse 18

त॑ दृष्टवा पुरुषव्याप्रं क्षेमिणं पुरुषर्षभम्‌ मुदाभ्युपगतौ कृष्णावश्चिनाविव वासवम्‌,पुरुषसिंह पुरुषप्रवर श्रीकृष्ण एवं अर्जुनको सकुशल देखकर तथा दोनों कृष्णोंको इन्द्रके पास गये हुए अश्विनीकुमारोंके समान प्रसन्नतापूर्वक अपने समीप आया जान राजा युधिष्ठिरने उनका उसी तरह अभिनन्दन किया, जैसे सूर्य दोनों अश्विनीकुमारोंका स्वागत करते हैं। अथवा जैसे महान्‌ असुर जम्भके मारे जानेपर बृहस्पतिने इन्द्र और विष्णुका अभिनन्दन किया था

Sañjaya nói: Thấy Kṛṣṇa và Arjuna—những bậc ưu tú giữa loài người—trở về bình an, Yudhiṣṭhira tràn đầy hoan hỷ bước ra đón. Ngài chào mừng “hai Kṛṣṇa” với niềm vui như Indra đón đôi Aśvin khi họ đến gần—hình ảnh nói lên sự nhẹ nhõm và lòng tri ân giữa tai ương chiến trận.

Verse 19

तावभ्यनन्दद्‌ राजापि विवस्वानश्विनाविव । हते महासुरे जम्भे शक्रविष्णू यथा गुरु:,पुरुषसिंह पुरुषप्रवर श्रीकृष्ण एवं अर्जुनको सकुशल देखकर तथा दोनों कृष्णोंको इन्द्रके पास गये हुए अश्विनीकुमारोंके समान प्रसन्नतापूर्वक अपने समीप आया जान राजा युधिष्ठिरने उनका उसी तरह अभिनन्दन किया, जैसे सूर्य दोनों अश्विनीकुमारोंका स्वागत करते हैं। अथवा जैसे महान्‌ असुर जम्भके मारे जानेपर बृहस्पतिने इन्द्र और विष्णुका अभिनन्दन किया था

Sañjaya nói: Thấy cả hai “Kṛṣṇa”—Śrī Kṛṣṇa và Arjuna—trở về bình an vô sự, vua Yudhiṣṭhira bước ra đón với niềm vui từ tận đáy lòng và long trọng nghênh tiếp. Ngài chào mừng họ như Sūrya (Vivasvān) đón đôi Aśvin, hoặc như Bṛhaspati, bậc đạo sư của chư thiên, chúc mừng Indra (Śakra) và Viṣṇu sau khi đại ác ma Jambha bị diệt—tôn vinh chiến công và sự gìn giữ dharma giữa những kinh hoàng của chiến trận.

Verse 20

मन्यमानो हतं कर्ण धर्मराजो युधिष्ठिर: । हर्षगद्गदया वाचा प्रीत: प्राह परंतप:,शत्रुओंको संताप देनेवाले धर्मराज युधिष्ठिरने कर्णको मारा गया मानकर हर्षगद्गद वाणीसे प्रसन्नतापूर्वक वार्तालाप आरम्भ किया

Sañjaya nói: Tưởng rằng Karṇa đã bị giết, Dharmarāja Yudhiṣṭhira vui mừng khôn xiết; giọng ngài nghẹn lại vì hoan hỷ, rồi bắt đầu cất lời.

Verse 21

अथोपयातोौ पृथुलोहिताक्षौ शराचिताज्ै रुधिरप्रदिग्धौ । समीक्ष्य सेनाग्रनरप्रवीरौ युधिष्ठिरो वाक्यमिदं बभाषे,सेनाके अग्रभागमें युद्ध करनेवाले पुरुषोंमें प्रमुख वीर विशाल एवं लाल नेत्रोंवाले श्रीकृष्ण और अर्जुन जब समीप आये, तब उनके सारे अंगोंमें बाण धँसे हुए थे। वे खूनसे लथपथ हो रहे थे; उन्हें देखकर युधिष्ठिरने निम्नांकित रूपसे बातचीत आरम्भ की

Sañjaya nói: Rồi Kṛṣṇa và Arjuna—thân hình vạm vỡ, đôi mắt đỏ rực—tiến lại gần, toàn thân bị tên cắm và bê bết máu. Thấy hai dũng sĩ hàng đầu đang chiến đấu nơi mũi nhọn của quân đội, Yudhiṣṭhira bắt đầu cất lời như sau.

Verse 22

। : ; ' महासतत्त्वौ हि तौ दृष्टवा सहितौ केशवार्जुनौ । हतमाधिरथिं मेने संख्ये गाण्डीवधन्चना,एक साथ आये हुए महान्‌ शक्तिशाली श्रीकृष्ण और अर्जुनको देखकर उन्हें यह पक्का विश्वास हो गया था कि गाण्डीवधारी अर्जुनने युद्धस्थलमें अधिरथपुत्र कर्णको मार डाला है

Sañjaya nói: Thấy Kṛṣṇa và Arjuna—hai bậc dũng lực phi thường—cùng trở về, ngài tin chắc rằng giữa chiến địa, Arjuna, người cầm cung Gāṇḍīva, đã giết Karṇa, con của Adhiratha.

Verse 23

तावभ्यनन्दत्‌ कौन्तेय: साम्ना परमवल्गुना | स्मितपूर्वममित्रघ्नं पूजयन्‌ भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ) यही सोचकर कुन्तीकुमार युधिष्ठिरने मुसकराकर शत्रुसूदन श्रीकृष्ण और अर्जुनकी प्रशंसा करते हुए परम मधुर और सान्त्वनापूर्ण वचनोंद्वारा उन दोनोंका अभिनन्दन किया

Sañjaya nói: Bấy giờ Yudhiṣṭhira, con của Kuntī, hỡi bậc trượng phu ưu tú của dòng Bharata, đã đón chào họ bằng những lời lẽ ngọt ngào và hòa nhã tột bậc. Trước hết ngài mỉm cười, rồi tôn vinh và ca ngợi bậc diệt thù—Kṛṣṇa (và Arjuna)—để nâng đỡ chí khí và giữ hòa hợp trong chính nghĩa giữa sức ép của chiến tranh.

Verse 65

इति श्रीमहा भारते कर्णपर्वणि युधिष्छिरं प्रति श्रीकृष्णार्जुनागमे पठडचषष्टितमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत कर्णपर्वमें युधिष्टिरके पास श्रीकृष्ण और अर्जुनका आगमनविषयक पैंयठवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sañjaya nói: “Như vậy, trong đại sử thi Mahābhārata, thuộc Karṇa Parva, chương thứ sáu mươi lăm—nói về việc Śrī Kṛṣṇa và Arjuna đến trước mặt Yudhiṣṭhira—đã kết thúc.” Lời kết này đặt biến cố ấy như một khoảnh khắc then chốt của lời khuyên răn và quyết tâm giữa sức nặng đạo lý của chiến tranh, khi các bậc lãnh đạo hội tụ để củng cố mục đích và trách nhiệm (dharma) trước khổ đau và bổn phận.