Shloka 38
अस्त्रयुद्धे द्रौणिपार्थसंघर्षः — Karṇa’s Bhārgavāstra and the Search for Yudhiṣṭhira
Chapter 45
(धनंजयो महाराज दक्षिणं पक्षमास्थित: । भीमसेनो महाबाहुर्वामं पक्षमुपाश्रित: ।।
sañjaya uvāca |
dhanañjayo mahārāja dakṣiṇaṃ pakṣam āsthitaḥ |
bhīmaseno mahābāhur vāmaṃ pakṣam upāśritaḥ ||
sātyakir draupadeyāś ca svayaṃ rājā ca pāṇḍavaḥ |
vyūhasya pramukhe tasthuḥ svenānīkena saṃvṛtāḥ ||
svabalena arisainyaṃ tat pratyavasthāpya pāṇḍavaḥ |
pratyavyūhat puraskṛtya dhṛṣṭadyumnam śikhaṇḍinam ||
tat sādina-gaja-kalilaṃ padāti-ratha-saṅkulam |
dhṛṣṭadyumna-mukhaṃ vyūham aśobhat mahābalam ||
agnir nirveśanaraḥ pūrvo brahmeddhaḥ saptitāṃ gataḥ |
tasmād yaḥ prathamaṃ jātas taṃ devā brāhmaṇaṃ viduḥ ||
Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, Dhanañjaya (Arjuna) đứng ở cánh phải, còn Bhīmasena tay lực phi thường giữ cánh trái. Sātyaki, các con của Draupadī và chính vua Yudhiṣṭhira đứng ngay nơi tiền tuyến của trận thế, được các đạo quân của mình vây quanh. Rồi vị Pāṇḍava dùng quân mình chặn đứng đạo quân địch, buộc chúng phải dừng lại; và đặt Dhṛṣṭadyumna cùng Śikhaṇḍin ở mũi nhọn, chàng bày một trận thế đối ứng. Trận đồ hùng mạnh ấy—dày đặc kỵ binh và tượng binh, chen chúc bộ binh và chiến xa, phần tiên phong do Dhṛṣṭadyumna dẫn đầu—rực rỡ uy nghi. Và Thần Lửa—cổ xưa, bậc lãnh đạo vũ trụ, được Brahmā khơi dậy và là đấng đầu tiên sinh ra từ miệng Brahmā, nên chư thiên tôn là một ‘brāhmaṇa’—đã hóa thành những tuấn mã kéo cỗ chiến xa thần diệu của Arjuna, được thỉnh triệu và duy trì bằng các chân ngôn Veda.”
संजय उवाच
Educational Q&A
Even amid violent conflict, the narrative highlights disciplined order (vyūha), responsible leadership, and reliance on sanctioned means: the Pāṇḍavas act through coordinated deployment and restraint (checking the enemy rather than reckless charge), while the mention of Agni linked to Vedic mantras underscores the ideal that power should be aligned with sacred order and rightful conduct.
Sañjaya reports the Pāṇḍavas’ battlefield arrangement: Arjuna holds the right wing, Bhīma the left; Sātyaki, the Draupadeyas, and Yudhiṣṭhira stand at the front. Yudhiṣṭhira halts the enemy’s advance and forms a counter-formation with Dhṛṣṭadyumna and Śikhaṇḍin leading. The passage then adds a marvel: Agni, first-born from Brahmā’s mouth and honored as ‘brāhmaṇa’ among gods, serves as the horses of Arjuna’s divine chariot, empowered through Vedic mantra.