काकोपमोपदेशः
The Crow-and-Swan Exemplum as Counsel to Karṇa
निपतन्ती महोल्केव व्यराजच्छिखिसंनिभा । सुवर्णमय दण्डवाली वह शक्ति आकाशसे गिरती हुई बड़ी भारी उल्काके समान महान् शब्दके साथ गिर पड़ी। उस समय वह अग्निके तुल्य प्रकाशित हो रही थी ।।
nipatantī maholkeva vyarājacchikhisaṃnibhā | suvarṇamaya-daṇḍavālī sā śaktir ākāśāt girtī huī baṛī bhārī ulkāke samān mahān śabdake sāth gir paṛī | tasmin samaye sā agni-tulya prakāśit ho rahī thī || śakti-vinihatāṃ dṛṣṭvā putras tava viśāmpate
Sañjaya nói: Ngọn lao ấy, có cán bằng vàng, rơi từ trời xuống với tiếng gầm vang lớn—như một thiên thạch khổng lồ—rực cháy như lửa. Thấy vũ khí ấy đánh gục mục tiêu của nó, hỡi Visāmpati, chúa tể muôn dân, con trai của ngài (Duryodhana) liền phản ứng trước cảnh tượng ấy. Cảnh này phơi bày đà khủng khiếp của chiến tranh: một khi vũ khí hùng mạnh đã được phóng ra, sức mạnh của nó trở nên như định mệnh, buộc kẻ chứng kiến phải đối diện hậu quả của ý chí bạo liệt.
संजय उवाच
The verse highlights the ethical weight of martial action: once destructive power is unleashed, it moves with an almost inevitable force, compelling leaders and heirs to face the consequences of their choices. It implicitly warns that ambition and wrath in war generate outcomes that cannot be easily recalled or morally escaped.
Sañjaya describes a spear with a golden shaft hurtling down from the sky like a blazing meteor, falling with a tremendous sound. He then notes that, upon seeing someone struck down by that spear, Dhṛtarāṣṭra’s son (Duryodhana) responds—marking a dramatic moment in the battle’s unfolding.