Adhyaya 94

Verse 1

अपन बछ। हक २ >> द्विनवतितमो< ध्याय: अर्जुनका द्रोणाचार्य और कृतवर्माके साथ युद्ध करते | है कौरव-सेनामें प्रवेश तथा श्रुतायुधका अपनी गदासे सुदक्षिणका अर्जुनद्वारा वध संजय उवाच संनिरुद्धस्तु तैः पार्थो महाबलपराक्रम: । द्रुतं समनुयातश्न द्रोणेन रथिनां वर:

Sañjaya nói: Khi Pārtha (Arjuna)—đầy sức mạnh lớn lao và khí phách anh hùng—bị những chiến binh Kaurava ấy chặn lại, thì Droṇa, bậc nhất trong hàng kỵ xa chiến, cũng lập tức đuổi theo chàng thật mau.

Verse 2

किरन्निषुगणांस्तीक्ष्णान्‌ स रश्मीनिव भास्कर: । तापयामास तत्‌ सैन्यं देहं व्याधिगणो यथा

Sañjaya nói: “Chàng tuôn ra những loạt tên sắc bén như Mặt Trời phóng tỏa muôn tia rực lửa, thiêu đốt đạo quân ấy—tựa như một bầy bệnh tật hành hạ và đốt cháy thân thể.”

Verse 3

अश्वो विद्धो रथश्छिन्न: सारोह: पातितो गज: । छत्राणि चापविद्धानि रथाश्षक्रैविना कृता:

Sañjaya nói: “Ngựa bị bắn gục, chiến xa bị nghiền nát, voi—cùng kỵ tượng—cũng bị quật ngã. Những lọng che vương giả bị đánh văng tứ tán, và các chiến xa bị làm cho trơ trọi không còn bánh, trở nên vô dụng giữa chiến trường.”

Verse 4

विद्रुतानि च सैन्यानि शरारतानि समन्ततः । इत्यासीत्‌ तुमुल॑ युद्ध न प्राज्ायत किज्चन

Sañjaya nói: “Bị tên bắn dồn dập, quân lính bỏ chạy tán loạn khắp bốn phương. Trận chiến nơi ấy cuồng loạn và kinh hoàng đến nỗi chẳng ai còn phân biệt được điều gì cho rõ—mọi giác quan đều bị bão tố bạo lực nhấn chìm.”

Verse 5

तेषां संयच्छतां संख्ये परस्परमजिह्ागै: । अर्जुनो ध्वजिनीं राजन्नभी क्ष्णं समकम्पयत्‌

Sañjaya nói: “Khi các chiến binh trong vòng giao tranh cố ghìm giữ và nâng đỡ nhau để khỏi tan hàng, thì Arjuna, tâu Đại vương, hết lần này đến lần khác làm rung chuyển đạo quân Kaurava—khiến đội ngũ họ run rẩy dưới sức tên không ngơi.”

Verse 6

सत्यां चिकीर्षमाणस्तु प्रतिज्ञां सत्यसंगर: । अभ्यद्रवद्‌ रथश्रेष्ठ शोणाश्र श्वेतवाहन:

Sañjaya nói: “Với ý chí làm trọn lời thệ nguyện, Arjuna—người giữ vững chân thật và kiên định giữa chiến trận—lao chiến xa xông tới. Bậc nhất trong hàng dũng sĩ xa chiến ấy, trên cỗ xe do những tuấn mã trắng phớt ánh đỏ kéo, đã đánh thẳng vào Droṇācārya.”

Verse 7

त॑ द्रोण: पञ्चविंशत्या मर्मभिद्धिरजिद्मगै: । अन्तेवासिनमाचार्यों महेष्वासं समार्पयत्‌,उस समय आचार्य द्रोणने अपने महाधनुर्धर शिष्य अर्जुनको पचीस मर्मभेदी बाणोंद्वारा घायल कर दिया

Sañjaya nói: Khi ấy, thầy Droṇa đã bắn chính đệ tử của mình—Arjuna, đại cung thủ—bằng hai mươi lăm mũi tên xuyên phá các yếu huyệt, đẩy cuộc giao tranh đến bờ vực khốc liệt nhất. Trong khoảnh khắc ấy, sức căng đạo lý của chiến tranh trở nên sắc nhọn: người thầy, bị ràng buộc bởi bổn phận với phe mình, đem tuyệt kỹ đáng sợ quay lại chống kẻ học trò từng được chính tay mình rèn luyện, cho thấy dharma nơi chiến địa có thể ép buộc những xung đột trung thành đầy đau đớn.

Verse 8

त॑ तूर्णमिव बीभत्सु: सर्वशस्त्रभृतां वर: । अभ्यधावदिषूनस्यन्निषुवेगविघातकान्‌

Sañjaya nói: Rồi Arjuna—Bībhatsu, bậc nhất trong hàng những người cầm vũ khí—lao tới như chớp, bắn ra những mũi tên sắc bén làm tan lực của loạt tên đối phương. Trong đạo lý khắc nghiệt của chiến địa, chàng đáp trả đòn đánh bằng sức phản công có kỷ luật, không nhằm thỏa cơn giận mà nhằm triệt tiêu đà tiến của kẻ địch.

Verse 9

तस्याशुक्षिप्तान्‌ भल्लान्‌ हि भल्लै: संनतपर्वभि: | प्रत्यविध्यदमेयात्मा ब्रह्मास्त्रं समुदीरयन्‌

Sañjaya nói: Droṇa, người có thần lực khó lường, lập tức hóa giải những mũi bhalla mà Arjuna vừa bắn ra—dùng chính bhalla của mình, loại có khớp cong, chém gãy chúng—rồi nâng cuộc đấu lên một bậc, khởi phát Brahmāstra. Cảnh ấy cho thấy trong cơn nóng của cuộc chiến được xem là chính nghĩa, tài nghệ và sự tự chế luôn giằng co với hiểm họa của việc dùng đến vũ khí tối thượng, thứ mang theo gánh nặng đạo lý vô cùng nghiêm trọng.

Verse 10

तदद्भुतमपश्याम द्रोणस्याचार्यकं॑ युधि । यतमानो युवा नैनं प्रत्यविध्यद्‌ यदर्जुन:

Sañjaya nói: Chúng ta đã chứng kiến điều thật kỳ diệu trên chiến trường—tài nghệ bậc thầy của Droṇa, như một người thầy giữa chiến tranh. Dẫu Arjuna còn trẻ đã gắng hết sức, chàng vẫn không thể dùng tên mình làm Droṇa bị thương. Cảnh ấy phơi bày sức mạnh ghê gớm của rèn luyện kỷ luật và sự tinh thông, đồng thời cũng bộc lộ căng thẳng đạo lý của chiến tranh: ngay cả chiến sĩ chính trực và tài giỏi nhất cũng có thể bị chặn lại bởi kỹ nghệ của bậc trưởng thượng đáng kính.

Verse 11

क्षरत्रिव महामेघो वारिधारा: सहस्रश: । द्रोणमेघ: पार्थशैलं ववर्ष शरवृष्टिभि:

Sañjaya nói: Như đám mây lớn trút xuống không ngừng hàng ngàn dòng mưa, Droṇa—tựa một đám mây giữa chiến trận—bắt đầu dội lên Arjuna, Pārtha vững như núi, một cơn mưa tên dồn dập không dứt. Hình ảnh ấy nhấn mạnh sức mạnh vô tư của chiến tranh: tài nghệ và bổn phận hóa thành uy lực áp đảo, dù hướng vào đối thủ cao quý nhất.

Verse 12

अर्जुन: शरवर्ष तद्‌ ब्रह्मास्त्रेणेव मारिष । प्रतिजग्राह तेजस्वी बाणैर्बाणान्‌ निशातयन्‌

Sañjaya nói: Hỡi bậc đáng tôn kính, Arjuna rực sáng đã đón nhận và chặn đứng trận mưa tên ấy như thể dùng chính Brahmāstra, lấy những mũi tên của mình sắc bén chém gãy từng mũi tên một. Giữa sức nóng chiến trường, chàng đáp lại đòn áp đảo của bậc thầy không bằng hoảng loạn hay tàn bạo, mà bằng sự tinh luyện kỷ luật—lấy lực đối lực một cách chừng mực, ý thức sâu sắc trách nhiệm nặng nề khi vận dụng thần khí.

Verse 13

द्रोणस्तु पठ्चविंशत्या श्वेतवाहनमार्दयत्‌ । वासुदेवं च सप्तत्या बाह्वोरुगसि चाशुगै:

Sañjaya nói: Droṇa bắn hai mươi lăm mũi tên, đánh gục và hành hạ Arjuna—người cưỡi cỗ xe do những tuấn mã trắng kéo—khiến chàng đau đớn. Đồng thời, ông còn phóng bảy mươi mũi tên nhanh như chớp xuyên vào Vāsudeva (Kṛṣṇa), làm bị thương hai cánh tay và ngực—phơi bày sự dữ dội, không nương tay của chiến trận, ngay cả với người đánh xe dẫn dắt dharma bằng lời khuyên hơn là bằng vũ khí.

Verse 14

पार्थस्तु प्रहसन्‌ धीमानाचार्य सशरौधिणम्‌ | विसृजन्तं शितान्‌ बाणानवारयत त॑ युधि

Sañjaya nói: Rồi Pārtha—tâm trí sáng suốt, trí tuệ bậc nhất—mỉm cười khi chặn đứng bậc Thầy Droṇācārya, kẻ đang trút xuống một cơn mưa tên sắc như dao. Ngay giữa chiến địa, Arjuna kìm lại chính đợt tên ập tới ấy bằng sự làm chủ, chứ không phải bằng nỗi sợ.

Verse 15

अथ तौ वध्यमानौ तु द्रोणेन रथसत्तमौ । आवर्जयेतां दुर्धर्ष युगान्ताग्निमिवोत्थितम्‌

Sau đó, dù đang bị Droṇa làm cho thương tích, hai bậc chiến xa kiệt xuất là Kṛṣṇa và Arjuna liền quay xe rời sang hướng khác, bỏ lại vị ācārya khó bề đương nổi ấy—đang bừng lên như ngọn lửa của thời tận kiếp.

Verse 16

वर्जयन्‌ निशितान्‌ बाणान्‌ द्रोणचापविनि:सृतान्‌ । किरीटमाली कौन्तेयो भोजानीकं व्यशातयत्‌

Sañjaya nói: Vừa gạt đi những mũi tên sắc nhọn phóng ra từ cung của Droṇa, Arjuna—người con của Kuntī, đội vương miện—bắt đầu chém giết đạo quân Bhoja, mở màn cho sự tiêu diệt lực lượng của Kṛtavarmā.

Verse 17

सो<न्‍्तरा कृतवर्माणं काम्बोजं च सुदक्षिणम्‌ । अभ्ययाद्‌ वर्जयन्‌ द्रोणं मैनाकमिव पर्वतम्‌

Sañjaya nói: Chàng lách qua giữa Kṛtavarmā và Sudakṣiṇa xứ Kāmboja rồi tiến lên, cố ý tránh Droṇācārya—người đứng vững, không lay chuyển như núi Maināka.

Verse 18

ततो भोजो नरव्याप्रो दुर्धर्ष कुरुसत्तमम्‌ | अविध्यत्‌ तूर्णमव्यग्रो दशभि: कड्कपत्रिभि:

Sañjaya nói: Rồi Kṛtavarmā thuộc dòng Bhoja—dũng mãnh như sư tử giữa loài người, khó ai chống nổi—lập tức bắn trúng Arjuna, bậc nhất trong hàng Kuru, bằng mười mũi tên gắn lông cò. Dẫu làm bị thương chàng, tâm hắn vẫn không chút xao động.

Verse 19

तमर्जुन: शतेनाजौ राजन्‌ विव्याध पत्रिणाम्‌ | पुनश्नान्यैस्त्रिभिर्बाणैमोहयजन्निव सात्वतम्‌

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, giữa chiến địa Arjuna đã dùng một trăm mũi tên có lông vũ xuyên thấu chiến binh ấy. Rồi như thể làm cho người Sāttvata (Kṛtavarmā) choáng váng, tâu Đại vương, chàng lại bắn thêm ba mũi nữa.

Verse 20

भोजस्तु प्रहसन्‌ पार्थ वासुदेवं॑ च माधवम्‌ । एकैकं पञ्चविंशत्या सायकानां समार्पयत्‌,तब कृतवर्माने भी हँसकर कुन्तीकुमार अर्जुन और मधुवंशी भगवान्‌ वासुदेवमेंसे प्रत्येकको पचीस-पचीस बाण मारे

Sañjaya nói: Cười lớn, người Bhoja (Kṛtavarmā) bắn vào Pārtha (Arjuna) và Vāsudeva Mādhava (Kṛṣṇa), mỗi người trúng hai mươi lăm mũi tên.

Verse 21

तस्यार्जुनो धनुश्कछित्त्वा विव्याधैनं त्रिसप्तभि: । शरैरग्निशिखाकारे: क्रुद्धाशीविषसंनिभै:

Sañjaya nói: Thấy vậy, Arjuna chém đứt cung của hắn rồi bắn trúng hắn bằng hai mươi mốt mũi tên—rực như lưỡi lửa và ghê gớm như rắn độc đang nổi giận.

Verse 22

अथान्यद्‌ धनुरादाय कृतवर्मा महारथ: । पज्चभि: सायकैस्तूर्ण विव्याधोरसि भारत

Sañjaya nói: Bấy giờ Kṛtavarmā, vị đại xa chiến ấy, cầm lấy một cây cung khác và lập tức bắn năm mũi tên, xuyên thẳng vào ngực đối phương, hỡi Bhārata.

Verse 23

भारत! तब महारथी कृतवर्माने दूसरा धनुष लेकर तुरंत ही पाँच बाणोंसे अर्जुनकी छातीमें चोट पहुँचायी ।।

Sañjaya nói: Lại nữa, với năm mũi tên sắc, Kṛtavarmā đâm xuyên Pārtha (Arjuna). Thấy vậy, Arjuna liền bắn chín mũi tên, đánh trúng vùng ngực của hắn.

Verse 24

दृष्टवा विषक्त कौन्तेयं कृतवर्मरथं प्रति । चिन्तयामास वार्ष्णेयो न न: कालात्ययो भवेत्‌

Sañjaya nói: Thấy Arjuna, con của Kuntī, đang bị cuốn vào cuộc giáp chiến sát sườn trước chiến xa của Kṛtavarmā, Kṛṣṇa thuộc dòng Vṛṣṇi thầm nghĩ: “Mong rằng chúng ta đừng phí quá nhiều thời gian ở đây.”

Verse 25

ततः कृष्णो<ब्रवीत्‌ पार्थ कृतवर्मणि मा दयाम्‌ | कुरु सम्बन्धकं हित्वा प्रमथ्यैनं विशातय

Bấy giờ Kṛṣṇa nói với Pārtha (Arjuna): “Chớ thương xót Kṛtavarmā. Hãy gạt bỏ ý nghĩ về thân thuộc và ràng buộc, nghiền nát hắn và giết đi.”

Verse 26

ततः स कृतवर्माणं मोहयित्वार्जुन: शरै: । अभ्यगाज्जवनैरश्वै:ः काम्बोजानामनीकिनीम्‌,तब अर्जुन अपने बाणोंद्वारा कृतवर्माको मूर्च्छिंत करके अपने वेगशाली घोड़ोंद्वारा काम्बोजोंकी सेनापर आक्रमण करने लगे

Sañjaya nói: Rồi Arjuna dùng tên làm Kṛtavarmā choáng váng, và với những chiến mã phi nhanh, chàng lập tức xông tới, đánh thẳng vào đạo quân Kāmboja.

Verse 27

अमर्षितस्तु हार्दिक्य: प्रविष्टे श्वेतवाहने । विधुन्वन्‌ सशरं चाप॑ पाञ्चाल्याभ्यां समागत:

Sañjaya nói: Khi Śvetavāhana (Arjuna) đã tiến vào trận hình, Hārdikya (Kṛtavarmā) bừng bừng phẫn nộ trong lòng. Ông rung cây cung đã lắp sẵn tên và lao tới áp sát để giao chiến với hai dũng sĩ Pāñcāla.

Verse 28

चक्ररक्षौ तु पाञज्चाल्यावर्जुनस्य पदानुगौ | पर्यवारयदायान्तौ कृतवर्मा रथेषुभि:

Sañjaya nói: Hai dũng sĩ Pāñcāla ấy làm nhiệm vụ hộ vệ bánh xe cho Arjuna, theo sát phía sau chàng mà tiến. Nhưng Kṛtavarmā đã chặn họ lại khi họ xông tới, dùng chiến xa và những loạt tên dày đặc để đối địch.

Verse 29

तावविध्यत्‌ ततो भोज: कृतवर्मा शितै: शरै: । त्रिभिरेव युधामन्युं चतुर्भि श्चोत्तमौजसम्‌,भोजवंशी कृतवर्माने अपने तीन तीखे बाणोंद्वारा युधामन्युको और चार बाणोंसे उत्तमौजाको घायल कर दिया

Sañjaya nói: Rồi chiến binh Bhoja là Kṛtavarmā bắn những mũi tên sắc bén trúng họ—làm Yudhāmanyu bị thương bởi ba mũi, và Uttamaujas bởi bốn mũi.

Verse 30

तावप्येनं विविधतुर्दशभिर्दशभि: शरैः । त्रिभिरेव युधामन्युरुत्तमौजास्त्रिभिस्तथा

Sañjaya nói: Hai người ấy cũng đánh trả, bắn Kṛtavarmā mỗi người mười mũi theo nhiều thế khác nhau. Rồi Yudhāmanyu đâm trúng ông thêm ba mũi, và Uttamaujas cũng vậy, thêm ba mũi nữa.

Verse 31

संचिच्छिदतुरप्यस्य ध्वजं कार्मुकमेव च । अथान्यद्‌ धनुरादाय हार्दिक्य: क्रोधमूर्च्छित:

Sañjaya nói: Họ còn chém đứt cả cờ hiệu và cây cung của ông. Bấy giờ Hārdikya (Kṛtavarmā), ngất đi trong cơn thịnh nộ, liền cầm lấy một cây cung khác và tiếp tục giao chiến.

Verse 32

कृत्वा विधनुषौ वीरौ शरवर्षैरवाकिरत्‌ । तावन्ये धनुषी सज्ये कृत्वा भोजं विजघ्नतु:

Sañjaya nói: Khi đã khiến hai dũng sĩ kia mất cung, Kṛtavarmā (dòng Bhoja) liền trút xuống họ một trận mưa tên. Rồi hai chiến binh Pāñcāla lại giương những cây cung khác, đáp trả bằng cách đánh vào Kṛtavarmā. Đó là cảnh bạo lực chiến trường luôn đối ứng: cung bị chém gãy thì lập tức thay cung khác, và cơn giận chỉ làm cuộc giao tranh leo thang chứ không hề kìm lại.

Verse 33

तेनान्तरेण बीभत्सुर्विवेशामित्रवाहिनीम्‌ । न लेभाते तु तौ द्वारं वारितौ कृतवर्मणा

Trong lúc ấy, Bībhatsu (Arjuna) xông thẳng vào đội ngũ quân địch. Nhưng cả hai vẫn không chiếm được cửa trận, vì bị Kṛtavarmā chặn lại—một hình ảnh cho thấy trong chiến tranh, ngay cả quyết tâm chính đáng cũng gặp sự kháng cự có chủ ý, và phải được thử thách bằng kỷ luật cùng tự chế.

Verse 34

अनीकान्यर्दयन्‌ युद्धे त्वरित: श्वेतवाहन:

Sañjaya nói: Giữa cơn chiến trận, dũng sĩ có cỗ xe do những tuấn mã trắng kéo đã thúc ép dữ dội các đội hình đối phương, nghiền nát và xua chúng lùi lại với tốc độ gấp gáp—hình ảnh của đà chiến mãnh liệt không ngừng, giữa sức nặng đạo lý của cuộc chiến huynh đệ tương tàn.

Verse 35

त॑ दृष्टवा तु तथा यान्तं शूरो राजा श्रुतायुध:

Sañjaya nói: Thấy chàng tiến đến như thế, vua dũng mãnh Śrutāyudha liền chú ý—ý chí của ông càng thêm rắn lại khi đà chiến trận dồn tới. Trong chiến tranh, chỉ một thoáng nhận ra bước tiến của đối thủ cũng đủ định hình ngay ý định và hành động, khiến bổn phận và thù hận siết chặt hơn cả sự tự chế.

Verse 36

स पार्थ त्रिभिरानर्छत्‌ सप्तत्या च जनार्दनम्‌

Sañjaya nói: Hắn bắn Pārtha (Arjuna) ba mũi tên, và bắn Janārdana (Kṛṣṇa) bảy mươi mũi. Đó là phép tính tàn nhẫn của chiến trường, nơi tài nghệ được đo bằng vết thương gây ra chứ không phải bằng chính nghĩa—dẫu vậy, sự hiện diện của Kṛṣṇa bên cạnh Arjuna vẫn giữ cho chân trời đạo lý của cuộc chiến không bị khuất lấp.

Verse 37

ततोडअर्जुनो नवत्या तु शराणां नतपर्वणाम्‌

Rồi Arjuna bắn trúng hắn bằng chín mươi mũi tên có các khớp cong—một loạt tên dữ dội mà vẫn kỷ luật, cho thấy sự tự chế và độ chính xác của chiến binh giữa sức ép đạo lý của chiến trường.

Verse 38

स तन्न ममृषे राजन्‌ पाण्डवेयस्य विक्रमम्‌

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, hắn không thể chịu nổi màn phô bày dũng lực của người con nhà Pāṇḍu. Bị sức mạnh của địch thủ châm chích, tâm hắn chuyển từ tự chế sang báo trả—một đổi thay nội tâm làm bùng lên đợt bạo liệt kế tiếp của cuộc chiến.

Verse 39

तस्यार्जुनो धनुश्छित्त्वा शरावापं निकृत्य च

Sañjaya thưa: Arjuna chém đứt cung của hắn, lại cắt phăng cả ống tên, dứt khoát tước đi phương tiện tiếp tục giao chiến—một hành động cho thấy bậc thầy chiến trận, nhắm đến vô hiệu hóa hơn là chỉ giết chóc.

Verse 40

आजयपघानोरसि क्रुद्ध: सप्तभिननतपर्वभि: । तब अर्जुनने उनका धनुष काटकर उनके तरकशके भी टुकड़े-टुकड़े कर दिये। फिर कुपित हो झुकी हुई गाँठवाले सात बाणोंद्वारा उनकी छातीपर प्रहार किया ।।

Sañjaya thưa: Arjuna chém đứt cung của hắn và cũng phá nát các ống tên. Rồi trong cơn giận, chàng bắn bảy mũi tên có khớp bị tách, đánh thẳng vào ngực đối thủ. Sau đó, nhà vua—bị cơn thịnh nộ cuốn lấp—lại cầm lấy một cây cung khác, quyết tiếp tục giao chiến. Đoạn này nhấn mạnh rằng giữa sức nóng chiến tranh, kỹ nghệ và sự trả đũa có thể nhanh chóng bị cơn giận dẫn dắt, làm mờ phán đoán và đẩy bạo lực lên cao.

Verse 41

ततोअर्जुन: स्मयन्नेव श्रुतायुधमरिंदम:

Sañjaya thưa: Rồi Arjuna mỉm cười mà nói với Śrutāyudha—kẻ khuất phục quân thù—báo hiệu một sự tự tin điềm tĩnh giữa bạo liệt chiến trường, và một quyết tâm có chừng mực chứ không phải cơn cuồng nộ mù lòa.

Verse 42

शरैरनेकसाहसै: पीडयामास भारत | भारत! यह देख शत्रुदमन अर्जुनने मुसकराते हुए ही श्रुतायुधको कई हजार बाण मारकर पीड़ित कर दिया ।। अश्वांश्वास्यावधीत्‌ तूर्ण सारथथिं च महारथ:

Sañjaya nói: Hỡi Bharata, với hàng ngàn mũi tên, chàng đã dày vò đối thủ một cách thảm khốc. Thấy vậy, Arjuna—kẻ khuất phục quân thù—vẫn mỉm cười, bắn vào Śrutāyudha mấy ngàn mũi tên, khiến hắn đau đớn khôn cùng. Rồi vị đại chiến xa ấy còn mau lẹ giết luôn ngựa và người đánh xe của hắn.

Verse 43

हताश्चं रथमुस्तृज्य स तु राजा श्रुतायुध:,अभ्यद्रवद्‌ रणे पार्थ गदामुद्यम्य वीर्यवान्‌ । घोड़ोंके, मारे जानेपर पराक्रमी राजा श्रुतायुध उस रथको छोड़कर हाथमें गदा ले समरांगणमें अर्जुनपर टूट पड़े

Sañjaya nói: Khi ngựa đã bị giết, vua Śrutāyudha, bậc dũng mãnh, bỏ chiến xa, giơ chùy trong tay và lao vào giữa trận, xông thẳng về phía Arjuna.

Verse 44

।। वरुणस्यात्मजो वीर: स तु राजा श्रुतायुध:

Sañjaya nói: Vua anh hùng Śrutāyudha—người con của Varuṇa—đứng ra, rạng ngời dòng dõi thần linh và dũng khí vương giả giữa chiến cuộc.

Verse 45

तस्य माताब्रवीद्‌ राजन्‌ वरुण पुत्रकारणात्‌

Sañjaya nói: Hỡi Đại vương, mẹ của chàng đã cất lời—bởi Varuṇa chính là nguyên do cho sự thụ thai và sinh ra người con ấy.

Verse 46

वरुण स्त्वब्रवीत्‌ प्रीतो ददाम्यस्मै वरं हितम्‌

Sañjaya nói: Varuṇa hài lòng bèn phán: “Ta ban cho nó một ân huệ, điều sẽ vì lợi ích chân thật của nó.”

Verse 47

नास्ति चाप्यमरत्वं वै मनुष्यस्य कथंचन

Sañjaya nói: “Đối với con người, quả thật không có sự bất tử—dù bằng bất cứ cách nào.”

Verse 48

दुर्धर्षस्त्वेष शत्रूणां रणेषु भविता सदा

Sañjaya nói: “Người này sẽ luôn luôn là kẻ mà quân thù không thể khuất phục trong mọi trận chiến.”

Verse 49

इत्युक्त्वा वरुण: प्रादाद्‌ गदां मन्त्रपुरस्कृताम्‌

Sañjaya nói: “Nói xong, thần Varuṇa ban tặng một cây chùy đã được thánh hóa và gia trì bằng những thần chú linh thiêng.”

Verse 50

उवाच चैनं भगवान्‌ पुनरेव जलेश्वर:

Sañjaya nói: Bấy giờ, đấng thiêng liêng chúa tể của nước, Varuṇa, lại lên tiếng với chàng. Sau khi ban cây chùy, Varuṇa cảnh cáo: “Hỡi con, chớ dùng chùy này đánh kẻ không giao chiến; bằng không nó sẽ bật lại và giáng xuống chính con. Hỡi người con hùng mạnh, cây chùy này có thể giết cả kẻ sử dụng nó nếu hành xử trái với lẽ phải.”

Verse 51

अयुध्यति न मोक्तव्या सा त्वय्येव पतेदिति । हन्यादेषा प्रतीपं हि प्रयोक्तारमपि प्रभो

Sañjaya nói: “Chớ ném hay giáng cây chùy này vào kẻ không giao chiến; bằng không nó sẽ rơi ngược trở lại chính ngươi. Quả thật, hỡi bậc tôn chủ, cây chùy này có thể hạ sát cả người sử dụng nó nếu kẻ ấy hành xử trái với điều phải.”

Verse 52

न चाकरोत्‌ स ठठद्दाक्यं प्राप्ते काले श्रुतायुध: । स तया वीरघातिन्या जनार्दनमताडयत्‌

Sañjaya nói: Nhưng khi thời khắc quyết định đến, Śrutāyudha đã không làm theo lời răn dạy ấy. Trái lại, cầm cây chùy sát dũng sĩ, hắn đánh vào Janārdana (Kṛṣṇa). Sự việc này cho thấy: trong cơn nóng của chiến trận, coi thường sự kiềm chế do thần linh ban xuống là một lỗi lầm đạo lý, tự chuốc lấy diệt vong, dẫu có sức mạnh ghê gớm đến đâu.

Verse 53

प्रतिजग्राह तां कृष्ण: पीनेनांसेन वीर्यवान्‌ | नाकम्पयत शौरिं सा विन्ध्यं गिरिमिवानिल:

Sañjaya nói: Kṛṣṇa hùng mãnh đã đón lấy đòn ấy trên bờ vai rộng rắn chắc của mình. Nhưng cây chùy không thể làm Śauri rung chuyển—như gió không thể lay núi Vindhya. Câu kệ nêu bật lòng can đảm vững bền và sự tự chủ giữa bạo lực: sức mạnh chân thật không chỉ ở chỗ ra đòn, mà ở chỗ không nao núng và bảo hộ chính nghĩa.

Verse 54

प्रत्युद्यान्ती तमेवैषा कृत्येव दुरधिष्ठिता । जघान चास्थितं वीरं श्रुतायुधममर्षणम्‌

Cây chùy ấy quay ngược trở lại chính hắn, như một kṛtyā khó chế ngự sinh ra từ tà thuật có lỗi, rốt cuộc tiêu diệt kẻ chủ lễ đã sai khiến nó. Cũng vậy, cây chùy quay về và giết ngay tại chỗ dũng sĩ Śrutāyudha, kẻ nóng nảy không chịu nhịn.

Verse 55

हत्वा श्रुतायुधं वीर॑ धरणीमन्वपद्यत । गदां निवर्तितां दृष्टवा निहतं च श्रुतायुधम्‌

Sañjaya nói: Giết xong dũng sĩ Śrutāyudha, hắn ngã gục xuống đất. Thấy cây chùy quay ngược đường bay và thấy Śrutāyudha nằm chết, cảnh ấy phơi bày bài học lạnh lùng của chiến trường: bạo lực một khi đã phóng ra có thể dội lại chính kẻ sử dụng, và ngay cả một chiến binh anh dũng cũng bị quật ngã khi điều kiện của vũ khí và đạo hạnh bị vi phạm.

Verse 56

स्वेनास्त्रेण हतं दृष्टवा श्रुतायुधमरिंदमम्‌

Sañjaya nói: Tâu đại vương, thấy Śrutāyudha—kẻ khuất phục địch—bị giết bởi chính vũ khí của mình, người ta hiểu rõ nguyên do. Hắn đã phóng chùy vào Śrī Kṛṣṇa, người không tham chiến; vì thế chính cây chùy ấy quay lại và trở thành nguyên nhân cái chết của hắn. Sự việc nêu bật sự phản lực đạo lý của bạo lực khi nhắm vào kẻ đứng ngoài cuộc chiến.

Verse 57

अयुध्यमानाय ततः केशवाय नराधिप । क्षिप्ता श्रुतायुधेनाथ तस्मात्‌ तमवधीद्‌ गदा

Sañjaya nói: “Tâu đại vương, rồi Śrutāyudha đã ném chùy vào Keśava (Śrī Kṛṣṇa), người khi ấy không giao chiến. Vì chùy ấy bị phóng vào kẻ đã gác việc chiến đấu, nên chính chùy ấy quay lại giáng xuống Śrutāyudha và giết chết hắn—hậu quả của việc phạm điều luật chiến tranh chính nghĩa đã rơi ngay lên kẻ vượt rào.”

Verse 58

यथोक्तं वरुणेनाजी तथा स निधनं गत: । व्यसुश्चाप्पपतद्‌ भूमौ प्रेक्षतां सर्वधन्विनाम्‌

Sañjaya nói: “Đúng như thần Varuṇa đã báo trước, hắn đã gặp cái chết trên chiến địa y như vậy. Trước mắt toàn thể các cung thủ, hắn ngã xuống đất, không còn sinh khí—một lời xác chứng rợn người rằng trong chiến tranh, một điều kiện hay lời nguyền của thần linh, một khi đã khởi động, sẽ chín muồi thành định mệnh không thể cưỡng.”

Verse 59

पतमानस्तु स बभौ पर्णाशाया: प्रिय: सुतः । स भग्न इव वातेन बहुशाखो वनस्पति:,गिरते समय पर्णाशाके प्रिय पुत्र श्रुतायुध आँधीके उखाड़े हुए अनेक शाखाओंवाले वृक्षके समान प्रतीत हो रहे थे

Sañjaya nói: “Khi ngã xuống, Śrutāyudha—người con yêu dấu của Parṇāśā—trông như một cây đại thụ nhiều cành, bị gió dữ bẻ gãy và quật đổ.”

Verse 60

ततः सर्वाणि सैन्यानि सेनामुख्याश्न सर्वश: । प्राद्रवन्त हतं दृष्टवा श्रुतायुधमरिंदमम्‌,शत्रुसूदन श्रुतायुधको इस प्रकार मारा गया देख सारे सैनिक और सम्पूर्ण सेनापति वहाँसे भाग खड़े हुए

Sañjaya nói: “Rồi khi thấy Śrutāyudha—kẻ nghiền nát quân thù—đã bị giết, toàn quân cùng các tướng lĩnh chủ chốt liền tan vỡ, bỏ chạy tứ phía.”

Verse 61

तत: काम्बोजराजस्य पुत्र: शूर: सुदक्षिण: । अभ्ययाज्जवनैरश्वै: फाल्गुनं शत्रुसूदनम्‌,तत्पश्चात्‌ काम्बोजराजका शूरवीर पुत्र सुदक्षिण वेगशाली अअभ्रोंद्वारा शत्रुसूदन अर्जुनका सामना करनेके लिये आया

Sañjaya nói: “Rồi Sudakṣiṇa, người con dũng mãnh của vua xứ Kāmboja, tiến đến đối đầu Phālguna (Arjuna), kẻ sát địch, thúc đoàn ngựa Javana nhanh như gió lao thẳng vào trận.”

Verse 62

तस्य पार्थ: शरान्‌ सप्त प्रेषयामास भारत । ते त॑ शूरं विनिर्भिद्य प्राविशनू धरणीतलम्‌,भारत! अर्जुनने उसके ऊपर सात बाण चलाये। वे बाण उस शूरवीरके शरीरको विदीर्ण करके धरतीमें समा गये

Sañjaya nói: Khi ấy, Pārtha (Arjuna) bắn bảy mũi tên vào hắn, hỡi Bhārata. Những mũi tên ấy xuyên thẳng qua thân thể vị dũng sĩ kia rồi cắm sâu xuống đất—một hình ảnh của ý chí chiến trận không lùi và sự tất yếu nghiệt ngã của hậu quả nơi chiến trường.

Verse 63

सो5तिविद्ध: शरैस्ती&णैगाण्डीवप्रेषितैर्मुथे । अर्जुन प्रतिविव्याध दशभि: कड्कपत्रिभि:

Sañjaya nói: Dẫu bị những mũi tên sắc nhọn Arjuna bắn từ cây cung Gāṇḍīva làm trọng thương giữa trận tiền, Sudakṣiṇa vẫn phản kích ngay trên chiến địa ấy, đâm xuyên Arjuna bằng mười mũi tên gắn lông chim diệc. Câu kệ nêu bật sự đối ứng lạnh lùng của chiến tranh: thương tích đáp lại thương tích, dũng khí bị cuốn vào vòng bạo lực càng lúc càng tăng.

Verse 64

वासुदेवं त्रिभिविद्ध्वा पुन: पार्थ च पञ्चभि: । तस्य पार्थो धनुश्छित्त्वा केतुं चिच्छेद मारिष

Sañjaya nói: Hắn bắn trúng Vāsudeva (Śrī Kṛṣṇa) bằng ba mũi tên, rồi lại giáng thêm năm mũi vào Pārtha (Arjuna). Hỡi bậc đáng kính! Khi ấy Arjuna chém đứt cung của hắn và chặt nát cả kỳ hiệu của hắn thành từng mảnh.

Verse 65

भल्लाभ्यां भृशतीक्ष्णाभ्यां तं च विव्याध पाण्डव: । स तु पार्थ त्रिभिविंद्ध्वा सिंहनादमथानदत्‌

Sañjaya nói: Sau đó, người Pāṇḍava (Arjuna) dùng hai mũi tên bhalla cực sắc đâm xuyên hắn. Nhưng chiến binh ấy cũng đáp lại, bắn trúng Pārtha bằng ba mũi tên rồi gầm lên tiếng thét như sư tử—một lời khẳng định dũng khí giữa cuộc trao đổi đòn đánh không dứt trên chiến địa vừa hợp dharma vừa thấm bi kịch.

Verse 66

सर्वपारशवीं चैव शक्ति शूर: सुदक्षिण: । सघपण्टां प्राहिणोद्‌ घोरां क्रुद्धो गाण्डीवधन्चने,शूरवीर सुदक्षिणने कुपित होकर पूर्णतः लोहेकी बनी हुई घण्टायुक्त भयंकर शक्ति गाण्डीवधारी अर्जुनपर चलायी

Sañjaya nói: Nổi giận, dũng sĩ Sudakṣiṇa phóng về phía Arjuna—người mang cung Gāṇḍīva—một cây śakti đáng sợ: thứ lao sắt được rèn hoàn toàn bằng kim loại và gắn một chiếc chuông. Cảnh ấy cho thấy cơn thịnh nộ nơi chiến trận khiến các chiến binh tung ra những vũ khí chuyên dụng ghê gớm, làm nặng thêm gánh đạo lý của bạo lực ngay cả trong bổn phận kṣatriya.

Verse 67

सा ज्वलन्ती महोल्केव तमासाद्य महारथम्‌ | सविस्फुलिज्ञा निर्भिद्य निपषात महीतले

Sañjaya nói: Rực cháy như một thiên thạch lớn, nó lao tới chiến xa dũng tướng Arjuna; tung tóe tia lửa, nó xuyên toạc thân thể chàng rồi rơi xuống mặt đất. Hình ảnh ấy nhấn mạnh đà tàn khốc của chiến tranh—sức sát phạt được phóng ra với tốc độ không gì cưỡng nổi, đến bậc anh hùng hàng đầu cũng bị đánh trúng, và bạo lực chiến trường che lấp mọi giá trị khác.

Verse 68

शक्‍्त्या त्वभिहतो गाढढं मूर्च्डयाभिपरिप्लुत: । समाश्वास्य महातेजा: सृक्किणी परिलेलिहन्‌

Sañjaya nói: Bị ngọn lao-thần (śakti) đánh trúng nặng nề, choáng váng đến ngất lịm, Arjuna—bậc đại hùng rực uy—dần dần trấn tĩnh lại; chàng liếm hai khóe miệng. Rồi Pārtha, người có dũng lực khó lường, dùng mười bốn mũi nārāca đầu sắt, lông cắm bằng lông cò, bắn làm Sudakṣiṇa bị thương—cùng cả ngựa, cờ, cung và người đánh xe của hắn. Đoạn này nêu bật sức bền của chiến sĩ: dù bị làm cho choáng ngã, chàng vẫn kìm nỗi hoảng, tự chủ trở lại và đáp trả bằng kỹ nghệ chiến trận chừng mực trong luật lệ tàn khốc của chiến trường.

Verse 69

त॑ चतुर्दशभि: पार्थों नाराचै: कड्कपत्रिभि: | साश्चवध्वजधनु:सूतं विव्याधाचिन्त्यविक्रम:

Sañjaya nói: Rồi con của Pṛthā—Arjuna, bậc dũng lực khó lường—dùng mười bốn mũi nārāca cắm lông cò mà xuyên trúng hắn, khiến hắn bị thương, cùng cả ngựa, cờ, cung và người đánh xe. Câu kệ nhấn mạnh sự leo thang không ngừng của chiến trận: dù vừa bị đánh gục rồi trấn tĩnh lại, Arjuna vẫn đáp trả bằng đòn phản kích chính xác và toàn diện, nhằm vô hiệu hóa toàn bộ khí cụ chiến tranh của đối phương chứ không chỉ đổi đòn qua lại.

Verse 70

रथं चान्ये: सुबहुभिश्चक्रे विशकलं शरै: । सुदक्षिणं तं काम्बोजं मोघसंकल्पविक्रमम्‌

Sañjaya nói: Những kẻ khác, bằng vô số mũi tên, đã đập nát chiến xa và bánh xe của hắn thành mảnh vụn. Sudakṣiṇa, chiến binh Kāmboja ấy—người có quyết tâm và dũng lực không bao giờ uổng phí—bị dồn ép dữ dội giữa tiếng binh khí va chạm, khi đà tàn khốc của chiến tranh chẳng chừa địa vị hay danh tiếng.

Verse 71

स भिजन्नवर्मा स्रस्ताड़ प्रभ्रष्टमुकुटाज्द:

Sañjaya nói: Người ta thấy hắn với áo giáp vỡ nát, tay chân rã rời suy kiệt, và vương miện rơi xuống—một hình ảnh của chiến binh bị bạo lực chiến trường quật ngã, nhắc rằng trong chiến tranh, ngay cả kẻ kiêu hãnh và trang bị đầy đủ cũng có thể bị đảo chiều đột ngột, bị lột khỏi vẻ huy hoàng bên ngoài.

Verse 72

गिरे: शिखरज: श्रीमान्‌ सुशाख: सुप्रतिछ्तित:

Sañjaya nói: “Chàng như một cây đại thụ rực rỡ mọc trên đỉnh núi—uy nghi tràn đầy, cành nhánh mạnh mẽ tỏa rộng, rễ bám sâu vững chãi.” Hình ảnh ấy nêu bật sự kiên định và tầm vóc giữa cơn bão chiến tranh: quyền lực đã thành thế, hiện diện không lay chuyển dù chiến địa đảo điên.

Verse 73

निर्भग्न इव वातेन कर्णिकारो हिमात्यये । शेते सम निहतो भूमौ काम्बोजास्तरणोचित:

Sañjaya nói: “Như cây karṇikāra bị gió quật gãy vào cuối mùa đông, chàng nằm chết, thân duỗi thẳng trên mặt đất—một người vốn xứng được đặt trên tấm chăn Kāmboja.” Hình ảnh ấy nhắc rằng trong chiến tranh, cả bậc hiển quý và kẻ trang sức lộng lẫy cũng bị hạ xuống cùng một nắm đất; danh dự và tiện nghi trần thế không che chở nổi trước hệ quả đạo lý và cái chết của chiến địa.

Verse 74

जैसे सर्दी बीतनेके बाद पर्वतके शिखरपर उत्पन्न हुआ सुन्दर शाखाओंसे युक्त, सुप्रतिष्ठित एवं शोभासम्पन्न कनेरका वृक्ष वायुके वेगसे टूटकर गिर जाता है, उसी प्रकार काम्बोजदेशके मुलायम बिछौनोंपर शयन करनेके योग्य सुदक्षिण वहाँ मारा जाकर पृथ्वीपर सो रहा था ।।

Sañjaya nói: “Được trang sức bằng bảo vật rực rỡ, sừng sững như ngọn núi có những dải sườn, Sudakṣiṇa tuấn mỹ, mắt ánh sắc đồng, đã bị Karṇa đánh gục. Người vốn xứng nằm trên những tấm nệm mềm của xứ Kāmboja nay lại nằm trên đất—cú ngã của chàng được ví như cây trúc đào (oleander) đẹp đẽ, rễ bám chắc trên đỉnh núi, sau khi mùa đông qua đi bị cơn gió dữ bẻ gãy và quăng xuống.” Câu kệ phơi bày sự đảo ngược nghiệt ngã của chiến tranh: tiện nghi và phẩm giá vương giả trở nên vô nghĩa khi dharma bị che lấp bởi vũ khí và số mệnh.

Verse 75

पुत्र: काम्बोजराजस्य पार्थेन विनिपातित: । बहुमूल्य आभूषणोंसे विभूषित एवं शिखरयुक्त पर्वतके समान सुदर्शनीय अरुण नेत्रोंवाले काम्बोज-राजकुमार सुदक्षिणको अर्जुनने एक ही बाणसे मार गिराया था ।।

Sañjaya nói: “Con trai vua xứ Kāmboja đã bị Pārtha (Arjuna) hạ sát. Được điểm trang bằng châu báu quý giá, rực rỡ như ngọn núi đội đỉnh, Sudakṣiṇa—vương tử Kāmboja, đôi mắt ánh đỏ—bị Arjuna quật ngã chỉ bằng một mũi tên, ngay khi chàng còn đội trên đầu vòng hoa vàng rực như lửa.”

Verse 76

ततः सर्वाणि सैन्यानि व्यद्रवन्त सुतस्य ते । हतं श्रुतायुधं दृष्टवा काम्बोजं च सुदक्षिणम्‌,तदनन्तर श्रुतायुध तथा काम्बोजराजकुमार सुदक्षिणको मारा गया देख आपके पुत्रकी सारी सेनाएँ वहाँसे भागने लगीं

Sañjaya nói: “Rồi khi thấy Śrutāyudha đã bị giết, và cả vương tử Kāmboja Sudakṣiṇa cũng tử trận, toàn bộ quân đội của con trai ngài liền vỡ đội hình mà tháo chạy.” Cảnh các dũng tướng ngã xuống làm tan nát ý chí; nỗi sợ đã lấn át kỷ luật nơi chiến địa.

Verse 92

इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि श्रुतायुधसुदक्षिणव थे द्विनवतितमो<ध्याय:

Như vậy, trong bộ Mahābhārata tôn nghiêm, thuộc Droṇa Parva, trong phần nói về việc giết Jayadratha, chương thứ chín mươi hai—kể về cái chết của Śrutāyudha và Sudakṣiṇa—đến đây kết thúc. Công thức kết chương báo hiệu một bước chuyển của mạch truyện chiến trận, nêu bật sức nặng đạo lý của những kết cục nơi sa trường và sự triển khai không thể cưỡng của số mệnh cùng bổn phận (dharma) giữa vòng bạo lực ngày càng leo thang.

Verse 336

धार्तराष्ट्रेष्चनीकेषु यतमानौ नरर्षभौ । इसी बीचमें अवसर पाकर अर्जुन शत्रुओंकी सेनामें घुस गये। परंतु कृतवर्माद्वारा रोक दिये जानेके कारण वे दोनों नरश्रेष्ठ युधामन्यु और उत्तमौजा प्रयत्न करनेपर भी आपके पुत्रोंकी सेनामें प्रवेश करनेका द्वार न पा सके

Sañjaya thưa: Khi hai dũng sĩ ấy, mạnh mẽ như bò mộng, đang gắng sức giữa các đội hình của quân Kaurava, Arjuna nhân được một khe hở liền xông thẳng vào trận doanh địch. Nhưng vì Kṛtavarmā chặn lại, nên hai chiến binh bậc nhất—Yudhāmanyu và Uttamaujas—dẫu dốc toàn lực vẫn không tìm được lối đột nhập vào quân của các hoàng tử nhà ngài.

Verse 346

नावधीत्‌ कृतवर्माणं प्राप्तमप्यरिष्‌दन: । शत घोड़ोंवाले शत्रुसूदन अर्जुन उस युद्धस्थलमें बड़ी उतावलीके साथ शत्रु-सेनाओंको पीड़ा दे रहे थे। परंतु उन्होंने (सम्बन्धका विचार करके) कृतवर्माको सामने पाकर भी मारा नहीं

Sañjaya thưa: Dẫu Kṛtavarmā đứng ngay trước mặt, Ariṣūdana (Arjuna) vẫn không hạ sát. Trên chiến địa ấy, Arjuna—kẻ diệt thù—ngồi trên chiến xa do một trăm con ngựa kéo, hối hả gieo khổ đau cho các đạo quân địch; nhưng vì nghĩ đến mối ràng buộc và bổn phận, chàng đã kiềm lòng, không giết Kṛtavarmā dù cơ hội đã đến.

Verse 356

अभ्यद्रवत्‌ सुसंक्रुद्धों विधुन्चानो महद्‌ धनु: । अर्जुनको इस प्रकार आगे बढ़ते देख शूरवीर राजा श्रुतायुध अत्यन्त कुपित हो उठे और अपना विशाल धनुष हिलाते हुए उनपर टूट पड़े

Sañjaya thưa: Thấy Arjuna tiến lên như thế, vua dũng mãnh Śrutāyudha bừng bừng phẫn nộ, vung rung cây cung lớn của mình và lao thẳng vào chàng.

Verse 363

क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन पार्थकेतुमताडयत्‌ । उन्होंने अर्जुनको तीन और श्रीकृष्णको सत्तर बाण मारे। फिर अत्यन्त तीखे क्षुरप्रसे अर्जुनकी ध्वजापर प्रहार किया

Sañjaya thưa: Bằng một mũi tên kṣurapra sắc như lưỡi dao, hắn đánh trúng kỳ hiệu của Arjuna. Hắn bắn ba mũi vào Arjuna và bảy mươi mũi vào Śrī Kṛṣṇa; rồi lại dùng những mũi kṣurapra cực sắc đánh thẳng vào lá cờ của Arjuna.

Verse 373

आजपघान भशं क्रुद्धस्तोत्रैरिव महाद्विपम्‌ । तब अर्जुनने अत्यन्त कुपित होकर अंकुशोंसे महान्‌ गजराजको पीड़ित करनेकी भाँति झुकी हुई गाँठवाले नब्बे बाणोंसे राजा श्रुतायुधको चोट पहुँचायी

Sañjaya nói: Bấy giờ Arjuna, bừng bừng phẫn nộ, đã bắn Vua Śrutāyudha chín mươi mũi tên có các đốt cong gập, như thể đang dùng những móc nhọn thúc giục và hành hạ một chúa tể voi hùng vĩ. Hình ảnh ấy làm nổi bật sự dữ dội của chiến địa, nơi cơn giận biến kỹ nghệ thành sức ép không ngừng, và uy lực của chiến sĩ trở thành khí cụ của sự kìm siết nghiền nát.

Verse 386

अथैनं सप्तसप्तत्या नाराचानां समार्पयत्‌ । राजन्‌! उस समय राजा श्रुतायुध पाण्डुकुमार अर्जुनके उस पराक्रमको न सह सके। अतः उन्होंने अर्जुनको सतहत्तर बाण मारे

Sañjaya nói: Rồi hắn dồn dập công kích bằng bảy mươi bảy mũi tên nārāca. Tâu Đại vương! Khi ấy Vua Śrutāyudha không thể chịu nổi uy lực của Arjuna, con trai Pāṇḍu; vì thế ông bắn Arjuna bảy mươi bảy phát tên. Câu kệ nêu rõ rằng trong cơn nóng của chiến tranh, lòng kiêu hãnh bị thương và sự không chịu nổi tài năng của kẻ khác rất nhanh biến thành bạo lực trả đũa.

Verse 406

वासविं नवभिर्बाणैर्बाह्वोरुरसि चार्पयत्‌ । फिर तो राजा श्रुतायुधने क्रोधसे अचेत होकर दूसरा धनुष हाथमें लिया और इन्द्रकुमार अर्जुनकी भुजाओं तथा वक्ष:स्थलमें नौ बाण मारे

Sañjaya nói: Với chín mũi tên, hắn bắn Arjuna—con trai Indra—ghim vào hai cánh tay và ngực. Cảnh ấy cho thấy trong cơn cuồng nhiệt của chiến trận, cơn giận thúc đẩy các chiến binh gia tăng bạo lực, thử thách sự tự chế và minh triết ngay cả nơi bậc vĩ đại.

Verse 423

विव्याध चैनं सप्तत्या नाराचानां महाबल: । साथ ही उन महारथी एवं महाबली वीरने उनके घोड़ों और सारथिको भी शीघ्रतापूर्वक मार डाला और सत्तर नाराचोंसे श्रुतायुधको भी घायल कर दिया

Sañjaya nói: Vị dũng sĩ đại lực ấy đâm xuyên hắn bằng bảy mươi mũi tên nārāca. Trong cùng cuộc giao tranh dữ dội, chiến xa dũng tướng ấy còn mau lẹ giết luôn ngựa và người đánh xe của đối phương, rồi lại dùng bảy mươi mũi nārāca làm Śrutāyudha bị thương—cho thấy theo lô-gic tàn khốc của chiến tranh, triệt hạ sự cơ động và chỗ dựa của một chiến binh có thể quyết định chẳng kém gì đánh thẳng vào chính người ấy.

Verse 443

पर्णाशा जननी यस्य शीततोया महानदी । वीर राजा श्रुतायुध वरुणके पुत्र थे। शीतसलिला महानदी पर्णाशा उनकी माता थी

Sañjaya nói: “Vị vua anh hùng Śrutāyudha ấy là con của Varuṇaka; mẹ ông là đại hà Parṇāśā, dòng nước mát lạnh.”

Verse 453

अवध्यो<यं भवेल्लोके शत्रूणां तनयो मम । राजन्‌! उनकी माता पर्णाशा अपने पुत्रके लिये वरुणसे बोली--'प्रभो! मेरा यह पुत्र संसारमें शत्रुओंके लिये अवध्य हो'

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, xin cho đứa con trai này của ta ở đời không bị kẻ thù nào giết được.” Mẹ của chàng, nàng Parṇāśā, cầu xin ân huệ cho con, liền thưa với thần Varuṇa: “Bạch Chúa tể, xin cho con ta ở cõi đời này không thể bị quân thù sát hại.”

Verse 466

दिव्यमस्त्रं सुतस्तेडयं येनावध्यो भविष्यति । तब वरुणने प्रसन्न होकर कहा--“मैं इसके लिये हितकारक वरके रूपमें यह दिव्य अस्त्र प्रदान करता हूँ, जिसके द्वारा तुम्हारा यह पुत्र अवध्य होगा

Sañjaya nói: “Có một thần khí ở đây; nhờ đó con trai của bà sẽ trở nên không thể bị giết.” Khi ấy thần Varuṇa hoan hỷ phán: “Vì lợi ích của nó, như một ân huệ, ta ban cho thần khí này; nhờ đó con trai của ngươi sẽ vượt khỏi cái chết bởi tay người khác.”

Verse 473

सर्वेणावश्यमर्तव्यं जातेन सरितां वरे । 'सरिताओंमें श्रेष्ठ पर्णाशे! मनुष्य किसी प्रकार भी अमर नहीं हो सकता। जिन लोगोंने यहाँ जन्म लिया है, उनकी मृत्यु अवश्यम्भावी है

Sañjaya nói: “Hỡi bậc tối thượng trong các dòng sông, kẻ đã sinh ra ắt phải chết; ở đời này, con người không thể bằng bất cứ cách nào trở nên bất tử. Với tất cả những ai đã thọ sinh nơi đây, cái chết là điều tất yếu.”

Verse 483

अस्त्रस्यास्य प्रभावाद्‌ वै व्येतु ते मानसो ज्वरः । “तुम्हारा यह पुत्र इस अस्त्रके प्रभावसे रणक्षेत्रमें शत्रुओंके लिये सदा ही दुर्धर्ष होगा। अतः तुम्हारी मानसिक चिन्ता निवृत्त हो जानी चाहिये”

Sañjaya nói: “Nhờ uy lực của thần khí này, xin cho cơn sốt lo âu trong lòng bà được lắng xuống. Con trai bà, được tăng sức bởi quyền năng của vũ khí ấy, sẽ luôn là kẻ khó bị công phá trên chiến địa đối với quân thù; vì vậy, nỗi bận lòng trong tâm hãy đặt xuống.”

Verse 496

यामासाद्य दुराधर्ष: सर्वलोके श्रुतायुध: । ऐसा कहकर वरुणदेवने श्रुतायुधको मन्त्रोपदेशपूर्वक वह गदा प्रदान की, जिसे पाकर वे सम्पूर्ण जगत्‌में दुर्जय वीर माने जाते थे

Sañjaya nói: “Khi đã nhận được nó, Śrutāyudha trở nên không thể cưỡng lại; quả thật, khắp thế gian chàng được tiếng là bậc dũng sĩ không ai khuất phục.” Nói vậy rồi, thần Varuṇa đã ban cho Śrutāyudha cây chùy ấy, kèm theo sự truyền dạy thần chú; nhờ nhận được nó, chàng được xem là chiến binh khó bề đánh bại trong toàn cõi.

Verse 553

हाहाकारो महांस्तत्र सैन्यानां समजायत । वीर श्रुतायुधका वध करके वह गदा धरतीपर जा गिरी। लौटी हुई उस गदाको और उसके द्वारा मारे गये वीर श्रुतायुधको देखकर वहाँ आपकी सेनाओंमें महान्‌ हाहाकार मच गया

Sañjaya nói: “Bấy giờ giữa các đạo quân vang lên một tiếng kêu gào dữ dội. Khi dũng sĩ Śrutāyudha đã bị giết, chính cây chùy ông cầm rơi khỏi tay xuống đất. Thấy cây chùy ấy quay trở lại, và thấy Śrutāyudha kiên cường bị chính nó đánh gục, trong quân của bệ hạ lan ra một tiếng than khóc kinh hoàng và khiếp sợ—điềm dữ rằng bạo lực, một khi đã phóng ra, có thể dội ngược về kẻ sử dụng nó.”

Verse 703

बिभेद हृदि बाणेन पृथुधारेण पाण्डव: । फिर दूसरे बहुत-से बाणोंद्वारा उसके रथको टूक-टूक कर दिया और काम्बोजराज सुदक्षिणके संकल्प एवं पराक्रमको व्यर्थ करके पाण्डुपुत्र अर्जुनने मोटी धारवाले बाणसे उसकी छाती छेद डाली

Sañjaya nói: “Người Pandava (Arjuna) dùng mũi tên lưỡi rộng xuyên thẳng vào ngực hắn. Rồi bằng vô số mũi tên khác, Arjuna bắn nát cỗ chiến xa thành từng mảnh, khiến ý chí và dũng lực của Sudakṣiṇa, vua xứ Kāmboja, trở nên vô hiệu—cho thấy trong lô-gic tàn khốc của chiến tranh, quyết tâm cá nhân cũng phải dừng lại trước kỹ nghệ và sức mạnh vượt trội.”

Verse 713

पपाताभिमुख: शूरो यन्त्रमुक्त इव ध्वज: । इससे उसका कवच फट गया, सारे अंग शिथिल हो गये, मुकुट और बाजूबंद गिर गये तथा शूरवीर सुदक्षिण मशीनसे फेंके गये ध्वजके समान मुँहके बल गिर पड़ा

Sañjaya nói: “Vị dũng sĩ ngã sấp xuống, như một lá cờ bị tháo khỏi cơ cấu giữ. Áo giáp của hắn rách toạc, tứ chi rũ rượi, vương miện và vòng tay rơi xuống; và Sudakṣiṇa, bậc anh hùng, đổ nhào mặt úp như lá cờ bị hất khỏi máy phóng.”

Verse 753

अशोभत महाबाहुर्व्यसुर्भूमी निपातित: । अपने मस्तकपर अग्निके समान दमकते हुए सुवर्णमय हारको धारण किये महाबाहु सुदक्षिण यद्यपि प्राणशून्य करके पृथ्वीपर गिराया गया था

Sañjaya nói: “Dẫu Sudakṣiṇa, bậc dũng sĩ tay mạnh, đã bị đánh gục không còn sinh khí trên mặt đất, ông vẫn hiện ra rực rỡ. Trên đầu đội vòng hoa vàng chói lòa như lửa, ngay trong cái chết thân hình ông vẫn giữ một vẻ sáng ngời lạ lùng—phẩm giá của chiến binh giữa cảnh tàn phá của chiến trường.”