Shloka 31
धृतराष्ट्रस्य मूर्च्छा तथा द्रोणविषयकप्रश्नाः
Dhṛtarāṣṭra’s Fainting and Questions Concerning Droṇa
स कथं ब्राह्म॒णो वृद्ध: शस्त्रेण वधमाप्तवान् । जो छहों अंगों तथा पंचम वेदस्थानीय इतिहास-पुराणोंसहित चारों वेदोंका अध्ययन करके ब्राह्मणोंके लिये उसी प्रकार आश्रय बने हुए थे, जैसे नदियोंके लिये समुद्र हैं। जो शत्रुओंको संताप देनेवाले तथा ब्राह्मण एवं क्षत्रिय दोनोंके धर्मोका अनुष्ठान करनेवाले थे, वे वृद्ध ब्राह्मण द्रोणाचार्य शस्त्रद्वारा कैसे मारे गये? ।। अमर्षिणा मर्षितवान् क्लिश्यमानान् सदा मया
dhṛtarāṣṭra uvāca | sa kathaṁ brāhmaṇo vṛddhaḥ śastreṇa vadham āptavān | amārṣiṇā marṣitavān kliśyamānān sadā mayā ||
Dhṛtarāṣṭra nói: “Làm sao vị brāhmaṇa già ấy lại chết bởi vũ khí? Ngài đã tinh thông bốn Veda cùng sáu bộ phụ trợ, lại thông cả ‘Veda thứ năm’—Itihāsa và Purāṇa; ngài là nơi nương tựa của các brāhmaṇa như biển cả đối với sông ngòi; ngài thiêu đốt kẻ thù mà vẫn giữ trọn bổn phận của cả brāhmaṇa lẫn kṣatriya—vậy mà bậc trưởng lão Droṇācārya ấy lại bị giết bằng gươm giáo sao? Còn ta, vốn chẳng dễ nổi giận, đã phải chịu đựng nỗi khổ này từ lâu.”
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral shock of war: even a venerable, learned teacher who embodies dharma can be brought down by violence. It underscores the tension between reverence for spiritual authority and the ruthless logic of battlefield duty.
Dhṛtarāṣṭra asks Sañjaya how Droṇa—an aged brāhmaṇa-teacher famed for learning and discipline—could be killed in combat. His question expresses grief, disbelief, and the sense that the war has overturned normal ethical expectations.