Shloka 3
धृतराष्ट्रस्य मूर्च्छा तथा द्रोणविषयकप्रश्नाः
Dhṛtarāṣṭra’s Fainting and Questions Concerning Droṇa
कथं नु पार्षतस्तात शत्रुभिर्दुष्प्रधर्षणम् किरन्तमिषुसंघातान् रुक्मपुड्खाननेकश:,तात! द्रोणाचार्य तो शत्रुओंके लिये सर्वथा दुर्जय थे। वे सुवर्णमय पंखवाले बाणसमूहोंकी बारंबार वर्षा करते थे। उनके हाथोंमें फुर्ती थी। वे विचित्र रीतिसे युद्ध करनेवाले और विद्वान थे। दूरतक बाण मारनेवाले और अस्त्र-युद्धमें पारंगत थे। फिर उन जितेन्द्रिय दिव्यास्त्रधारी और अपनी मर्यादासे कभी च्युत न होनेवाले द्विजश्रेष्ठ द्रोणाचार्यको पांचालराजकुमार धृष्टद्युम्नने कैसे मार दिया? वे तो रणक्षेत्रमें कठोर कर्म करनेवाले, विजयके लिये प्रयत्नशील और महारथी वीर थे
dhṛtarāṣṭra uvāca | kathaṁ nu pārṣatas tāta śatrubhir duṣpradharṣaṇam kirantam iṣusaṅghātān rukmapuṅkhān anekaśaḥ |
Dhṛtarāṣṭra nói: “Con ơi, làm sao con trai của Pārṣata (Dhṛṣṭadyumna) có thể giết Droṇa—kẻ bất khả khuất phục đối với quân thù—ngay khi ông còn đang trút xuống vô số loạt tên có lông vũ vàng? Droṇa là một chiến sĩ Bà-la-môn kỷ luật, kiên định với pháp tắc của mình, tinh thông thần khí và khoa học binh đao, một đại xa chiến sĩ quyết chí cầu thắng. Vậy bằng cách nào một bậc thầy đáng sợ đến thế lại bị quật ngã trên chiến địa?”
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical shock that arises when an apparently invincible, rule-bound warrior-teacher is slain in war. It points to a Mahābhārata theme: battlefield outcomes are not determined by prowess alone but by strategy, circumstance, and the complex interplay of dharma and adharma.
Dhṛtarāṣṭra asks Sañjaya how Dhṛṣṭadyumna (son of Drupada, called Pārṣata) could kill Droṇa, who was raining down golden-feathered arrows and was considered extremely difficult to defeat. The question sets up the account of the events and tactics that led to Droṇa’s fall.