Shloka 2536

धृतराष्ट्रस्य मूर्च्छा तथा द्रोणविषयकप्रश्नाः

Dhṛtarāṣṭra’s Fainting and Questions Concerning Droṇa

Devanagari script

ततो द्रोणं समारोहत्‌ पार्षत: पापकर्मकृत्‌ । निश्चय ही अर्जुनने अपने सीधे जानेवाले बाणोंके द्वारा अन्य रथियोंको आगे बढ़नेसे रोक दिया था। इसीलिये पापकर्मा धृष्टद्युम्न द्रोणाचार्यपर चढ़ाई कर सका

Transliteration

tato droṇaṃ samārohat pārṣataḥ pāpakarmakṛt | niścayaṃ hi arjunena ātmanaḥ sīdhe jānevāle bāṇaiḥ anyān rathinaḥ agre vardhanāt rokitāḥ | tasmāt pāpakarmā dhṛṣṭadyumnaḥ droṇācāryopari caḍhāīṃ kartum aśakat |

Translation

Dhṛtarāṣṭra nói: Rồi đó, con trai của Pṛṣata—Dṛṣṭadyumna, kẻ bị gọi là làm nghiệp tội—đã xông lên đối đầu với Droṇa. Bởi Arjuna, với những mũi tên bay thẳng, đã dứt khoát chặn đứng các chiến xa khác không cho tiến lên; vì thế Dṛṣṭadyumna lợi dụng khe hở ấy mà có thể mở cuộc công kích vào Droṇācārya.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्यय

• द्रोणम्: Drona (as object)
• द्रोणम्: Karma
• Type: Noun
• Root: द्रोण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• समारोहत्: mounted/assailed, advanced upon
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + रुह् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• पार्षतः: the son of Prishata (Dhrishtadyumna)
• पार्षतः: Karta
• Type: Noun
• Root: पार्षत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पापकर्मकृत्: doer of sinful deeds
• Type: Adjective
• Root: पापकर्मकृत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; पाप + कर्म + कृत्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

धृतराष्ट उवाच

Characters & Entities

• Dhṛtarāṣṭra
• Droṇa (Droṇācārya)
• Dṛṣṭadyumna (Pārṣata)
• Arjuna
• other rathins (chariot-warriors)
• arrows (bāṇa)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The passage highlights the ethical tension in war: tactical actions (Arjuna restraining other chariot-warriors) can enable decisive confrontations, and the narrator’s moral labeling of an agent as 'pāpakarmakṛt' shows how the epic frames certain battlefield acts as ethically charged, not merely strategic.

What is happening in the narrative?

Dṛṣṭadyumna advances to attack Droṇa. This becomes possible because Arjuna has effectively held back other chariot-warriors with his direct, straight-flying arrows, preventing them from moving forward and thereby opening the way for Dṛṣṭadyumna’s assault on Droṇa.