Adhyaya 70

Verse 1

नारदजी कहते हैं--सृंजय! महातपस्वी शूरवीर, वीरजनवन्दित महायशस्वी जमदग्निनन्दन परशुरामजी भी अतृप्त अवस्थामें ही मौतके मुखमें चले जायँगे

Nārada nói: “Hỡi Sṛñjaya, ngay cả Paraśurāma—bậc đại khổ hạnh, chiến sĩ anh hùng, được các dũng sĩ tôn kính và lừng danh là con của Jamadagni—cũng sẽ đi thẳng đến trước mặt Thần Chết khi lòng vẫn chưa thỏa. Vì thế, danh vọng, dũng lực hay khổ hạnh cũng không thể miễn trừ khỏi tử vong, nếu dục vọng còn chưa được viên mãn.”

Verse 2

यः स्माद्यमनुपर्येति भूमिं कुर्वन्निमां सुखाम्‌ । न चासीदू विक्रिया यस्य प्राप्य श्रियमनुत्तमाम्‌

Người ấy đã noi theo đạo pháp của thời đại sơ khai, khiến cõi đất này trở nên an lạc và không ngừng truyền bá Dharma; dẫu đạt được phú quý tối thượng, tâm vẫn không hề khởi một mảy biến động hay nhiễm ô nào.

Verse 3

यः क्षत्रियै: परामृष्टे वत्से पितरि चाब्रुवन्‌ । ततो<वधीत्‌ कार्तवीर्यमजितं समरे परै:

Nārada nói: Khi các Kṣatriya đoạt lấy bê con và giết phụ thân Jamadagni, rồi buông lời đối với ông, thì ông—giữ một sự im lặng lạnh lùng—đã hạ sát Kartavīrya (Arjuna), kẻ chưa từng bị ai khuất phục nơi chiến địa.

Verse 4

क्षत्रियाणां चतु:ःषष्टिमयुतानि सहस्रश: । तदा मृत्यो: समेतानि एकेन धनुषाजयत्‌,उस समय मरने-मारनेका निश्चय करके एकत्र हुए चौसठ करोड़ क्षत्रियोंको उन्होंने एकमात्र धनुषके द्वारा जीत लिया

Nārada nói: “Bấy giờ sáu mươi bốn ayuta Kṣatriya—tính theo từng nghìn—tụ hội lại, đã quyết ‘giết hoặc bị giết’. Thế nhưng ông đã khuất phục cả biển chiến sĩ ấy chỉ bằng uy lực của một cây cung duy nhất.”

Verse 5

ब्रह्मद्विषां चाथ तस्मिन्‌ सहस््राणि चतुर्दश । पुनरन्यानि जग्राह दन्तक़््रं जघान ह,उसी युद्धके सिलसिलेमें परशुरामजीने चौदह हजार दूसरे ब्रह्मद्रोहियोंका दमन किया और दन्तक़्ूर नामक राजाको भी मार डाला

Nārada nói: “Trong cùng mạch chiến cuộc ấy, Paraśurāma đã khuất phục thêm mười bốn nghìn kẻ thù nghịch với các Brāhmaṇa; và ông cũng giết vị vua mang tên Dantakrūra.”

Verse 6

सहस्र मुसलेनाहन्‌ सहस्रमसिनावधीत्‌ | उद्बन्धनात्‌ सहस्नं च सहस्रमुदके धृतम्‌

Nārada said: “With a mace he struck down a thousand; with a sword he slew another thousand. A further thousand he killed by hanging them from above, and yet another thousand he caused to be held under water (and drowned).” The verse underscores the escalating brutality of violence and the moral collapse that can accompany unchecked wrath and power, even when narrated as a tally of battlefield ‘feats’.

Verse 7

दन्तान्‌ भड़क्त्वा सहस्नस्य कर्णान्‌ नासान्यकृन्तत । ततः सप्तसहस्राणां कट्धूपमपाययत्‌,एक सहस्र राजपूतोंके दाँत तोड़कर नाक और कान काट डाले तथा सात हजार राजाओंको कड़वा धूप पिला दिया

Narada said: “Having broken the teeth of a thousand (kings/warriors), he cut off their ears and noses. Then he forced seven thousand (kings) to drink a bitter, acrid fumigation/decoction.” The passage underscores a descent into cruelty in the war-narrative, where humiliation and mutilation replace righteous combat, highlighting the ethical collapse that adharma brings upon rulers and armies alike.

Verse 8

शिष्टान्‌ बद्ध्वा च हत्वा वै तेषां मूर्थ्नि विभिद्य च । गुणावतीमुत्तरेण खाण्डवाद्‌ दक्षिणेन च | गिर्यन्ते शतसाहस्रा हैहया: समरे हता:

Nārada said: Having bound the remaining warriors and slain them, he even split the heads of many among them. To the north of Guṇāvatī and to the south of the Khāṇḍava forest, in the mountain-bordering region, hundreds of thousands of Haihaya kṣatriyas were killed in battle—cut down by the wise Paraśurāma, enraged by the slaying of his father. Struck down together with their chariots, horses, and elephants, they fell there upon the earth.

Verse 9

सरथाश्वगजा वीरा निहतास्तत्र शेरते | पितुर्वधामर्षितेन जामदग्न्येन धीमता

Nārada said: “There, the heroic warriors lie slain—together with their chariots, horses, and elephants—cut down in that place by the wise Jāmadagnya (Paraśurāma), who, unable to endure the outrage of his father’s killing, acted in wrathful retribution. The battlefield is thus strewn with the fallen, showing how vengeance born of grief can turn into vast and indiscriminate destruction.”

Verse 10

निजघ्ने दशसाहस्रान्‌ राम: परशुना तदा । न ह्मृष्यत ता वाचो यास्तैर्भूशमुदीरिता:

Nārada said: Then Rāma (Paraśurāma) struck down ten thousand men with his axe. Yet he did not exult in the loud cries that were raised by them—showing a grim, duty-driven ferocity rather than delight in slaughter.

Verse 11

ततः काश्मीरदरदान्‌ कुन्तिक्षुद्रकमालवान्‌

Sau đó, Paraśurāma oai lực rực cháy đã dùng những mũi tên sắc bén của mình mà tàn sát các kṣatriya ở muôn nước—như Kashmir, Darada, Kunti, Kṣudraka, Malava, Aṅga, Vaṅga, Kaliṅga, Videha, Tāmralipta, Rakṣovāha, Vītihotra, Trigarta, Mārtikāvata, Śibi cùng hàng nghìn xứ sở khác.

Verse 12

अड़वड़कलिड्रांश्न विदेहांस्ताम्रनलिप्तकान्‌ | रक्षोवाहान्‌ वीतिहोत्रांस्त्रिगर्तान्‌ मार्तिकावतान्‌

Nārada nói: “Sau đó, Paraśurāma hùng mạnh, rực cháy uy lực, đã dùng những mũi tên sắc bén mà đánh gục các kṣatriya của nhiều xứ—như Videha, Tāmralipta, Rakṣovāha, Vītihotra, Trigarta và Mārtikāvata—cùng vô số kẻ khác.”

Verse 13

शिबीनन्यांश्व राजन्यान्‌ देशान्‌ देशान्‌ू सहस्रशः । निजघान शितैर्बाणैर्जामदग्न्य: प्रतापवान्‌

Nārada nói: “Jāmadagnya (Paraśurāma) hùng mạnh đã giết người Śibi và vô số kṣatriya khác, từ miền này sang miền khác, bằng những mũi tên sắc bén của mình.”

Verse 14

कोटीशतसहस््राणि क्षत्रियाणां सहस्रश: । इन्द्रगोपकवर्णस्य बन्धुजीवनिभस्य च

Nārada nói: “Vô số đoàn kṣatriya—hàng trăm koṭi và hàng nghìn nghìn—đã bị giết. Với những dòng máu đỏ như côn trùng indragopa và như hoa bandhujīva, Paraśurāma, hậu duệ của Bhṛgu, đã làm đầy nhiều ao hồ. Sau khi khuất phục mười tám ‘đảo’ (toàn cõi địa cầu), ông lại cử hành một trăm lễ tế thiêng, mỗi lễ đều viên mãn và ban tặng lễ vật tối thượng cho các tư tế.”

Verse 15

रुधिरस्य परीवाहै: पूरयित्वा सरांसि च | सर्वनिष्टादश द्वीपान्‌ वशमानीय भार्गव:

Nārada nói: “Bằng những dòng và kênh máu cuồn cuộn, ông làm đầy cả các hồ; và sau khi khuất phục trọn mười tám ‘đảo’ của thế gian, Bhārgava (Paraśurāma) đã dựng nên quyền thống trị của mình.”

Verse 16

वेदीमष्टनलोत्सेधां सौवर्णा विधिनिर्मिताम्‌

Nārada nói: “(Họ) đã dựng một bàn tế bằng vàng, được kiến tạo đúng theo nghi thức quy định (vidhi), nâng cao đến tám thước đo.”

Verse 17

सर्वरत्नशतै: पूर्णा पताकाशतमालिनीम्‌ । ग्राम्यारण्यै: पशुगणै: सम्पूर्णां च महीमिमाम्‌

Nārada nói: “Mảnh đất này đầy ắp hàng trăm loại châu báu, được trang hoàng bằng những vòng kết của trăm lá cờ, và trọn vẹn với đàn thú—cả vật nuôi lẫn thú rừng.”

Verse 18

रामस्य जामदग्न्यस्य प्रतिजग्राह कश्यप: । उस यज्ञमें विधिपूर्वक बत्तीस हाथ ऊँची सोनेकी वेदी बनायी गयी थी

Nārada nói: “Kaśyapa đã nhận lễ vật thệ nguyện của Rāma Jāmadagnya (Paraśurāma). Trong cuộc tế ấy, một bàn tế bằng vàng cao ba mươi hai khuỷu tay đã được dựng lên đúng theo nghi lễ, đầy ắp hàng trăm loại châu báu và trang hoàng bằng một trăm lá cờ. Kaśyapa nhận làm dakṣiṇā chính bàn tế ấy của Paraśurāma, con Jamadagni, và cả trái đất này—đầy đủ sinh linh nơi thôn dã lẫn rừng sâu. Rồi trong đại lễ Aśvamedha, Paraśurāma còn dâng lên Kaśyapa hàng trăm nghìn voi chúa đeo trang sức vàng, cùng một cõi đất đã được quét sạch trộm cướp và tràn đầy người hiền thiện.”

Verse 19

निर्दस्युं पृथिवीं कृत्वा शिष्टेष्टजनसंकुलाम्‌ | कश्यपाय ददौ रामो हयमेथे महामखे

Nārada nói: “Sau khi khiến cõi đất không còn trộm cướp, và làm cho đầy những bậc hiền lương, xứng đáng, Rāma (Paraśurāma) đã ban nó cho Kaśyapa trong đại lễ Aśvamedha.”

Verse 20

त्रि:सप्तकृत्व: पृथिवीं कृत्वा नि:क्षत्रियां प्रभु: इष्ट्वा क्रतुशतैर्वीरो ब्राह्मणेभ्यो हुमन्यत

Nārada nói: “Vị chúa tể anh hùng ấy đã ba lần bảy lượt (hai mươi mốt lần) khiến cõi đất trở nên vắng bóng giai cấp Kṣatriya. Sau khi cử hành hàng trăm tế lễ, người anh hùng ấy đã trao đất này vào quyền của các Bà-la-môn.”

Verse 21

सप्तद्वीपां वसुमतीं मारीचो<वगृह्नत द्विज: । राम॑ प्रोवाच निर्गच्छ वसुधातो ममाज्ञया

Nārada nói: Bà-la-môn Mārīca đã nhận lấy và nắm quyền sở hữu trái đất, vốn đầy đủ bảy châu, như một lễ vật bố thí. Rồi ông bảo Rāma (Paraśurāma): “Theo lệnh ta, hãy rời khỏi cõi đất này.” Câu chuyện nêu rõ sức mạnh đạo lý của một món quà được trao đúng pháp và bổn phận—dẫu là bậc hùng cường—cũng phải tôn trọng quyền sở hữu chính đáng và uy quyền hợp pháp.

Verse 22

स कश्यपस्य वचनात्‌ प्रोत्सार्य सरितां प्रतिम्‌ । इषुपाते युधां श्रेष्ठ: कुर्वन्‌ ब्राह्मणशासनम्‌

Theo lệnh của Kaśyapa, chàng dồn (đối thủ) lùi về phía bờ sông. Tuy là bậc tối thượng giữa các chiến sĩ trong việc phóng tên xuất tiễn, chàng vẫn hành động theo lời răn của một Bà-la-môn—cho thấy võ công cũng phải chịu sự dẫn dắt của lời khuyên chính đáng và sự tiết chế.

Verse 23

एवं गुणशतैर्युक्तो भूगूणां कीर्तिवर्धन:

Nārada nói: “Như thế, được trang bị bởi hàng trăm đức hạnh, chàng trở thành người làm tăng thêm danh tiếng và vinh quang cho dòng Bhṛgu.”

Verse 24

त्वया चतुर्भद्रतर: पुत्रात्‌ पुण्यतरस्तव

Nārada nói: “Đối với ngươi, chàng là điềm lành gấp bốn lần—thật vậy, công đức còn vượt hơn cả con trai của chính ngươi.”

Verse 25

अयज्वानमदाक्षिण्यं मा पुत्रमनुतप्यथा: । सूंजय! चारों कल्याणकारी गुणोंमें वे तुमसे श्रेष्ठ और तुम्हारे पुत्रसे अधिक पुण्यात्मा हैं। अतः तुम यज्ञानुष्ठान और दान-दक्षिणासे रहित अपने पुत्रके लिये शोक न करो ।।

Nārada nói: “Hỡi Saṃjaya, chớ than khóc cho con trai ngươi—kẻ không tế tự và không bố thí lễ phí (dakṣiṇā). Saṃjaya, những người ấy vượt ngươi về bốn đức tướng cát tường, và công đức còn hơn cả con trai ngươi. Vậy đừng lament cho đứa con thiếu việc hành tế và thiếu hạnh bố thí với lễ vật đúng phép. Ngay cả những người đã được kể trước—những bậc cát tường hơn ngươi, mang trong mình hàng trăm đức hạnh vượt ngươi—cũng đã chết, hỡi bậc nhất trong loài người. Và những ai còn sống hôm nay rồi cũng chắc chắn sẽ chết, hỡi Saṃjaya.”

Verse 70

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि अभिमन्युवधपर्वणि षोडशराजकीये सप्ततितमो<5ध्याय:

Như vậy, trong Thánh sử Mahābhārata, thuộc quyển Droṇa Parva—đặc biệt trong phần nói về việc Abhimanyu bị sát hại—chương thứ bảy mươi, thuộc tiết đoạn mang tên “Mười Sáu Vua”, đến đây chấm dứt. Dòng kết (colophon) này đánh dấu sự khép lại của một đơn vị tự sự, nhắc người đọc rằng các biến cố chiến tranh vẫn được đặt trong khuôn phép văn bản, được gìn giữ theo trật tự cẩn mật, ngay giữa cơn tai biến đạo lý.

Verse 106

भूगो रामाभिधावेति यदाक्रन्दन्‌ द्विजोत्तमा: । परशुरामजीने उस समय अपने फरसेसे दस हजार क्षत्रियोंको काट डाला। आश्रमवासियोंने आर्तभावसे जो बातें कही थीं

Nārada nói: Khi các bậc Bà-la-môn tối thượng kêu khóc: “Ôi Rāma thuộc dòng Bhṛgu!”, đó là lời than van tuyệt vọng cầu xin che chở. Nhưng Paraśurāma, bừng bừng phẫn nộ, đã dùng rìu chém ngã vô số Kṣatriya. Những lời đau đớn của người ở ẩn viện và tiếng khóc thương xót—“Bhārgava Paraśurāma, hãy chạy đến, cứu chúng ta!”—trở thành tiếng kêu thảm thiết không sao chịu nổi, xuyên thấu lòng ông, phơi bày sự giằng co đạo lý giữa báo thù bằng bạo lực và bổn phận bảo hộ kẻ vô tội.

Verse 226

अध्यावसद्‌ गिरिश्रेष्ठ॑ं महेन्द्र पर्वतोत्तमम्‌ । कश्यपके इस आदेशसे योद्धाओंमें श्रेष्ठ परशुरामने जितनी दूर बाण फेंका जा सकता है

Nārada nói: Vâng theo mệnh lệnh của vị Bà-la-môn, Paraśurāma—bậc nhất trong hàng chiến sĩ—đã đẩy biển lùi xa đúng bằng tầm một mũi tên có thể bắn tới, rồi ngự cư trên núi Mahendra, ngọn núi ưu việt nhất. Câu chuyện nêu bật sự tự chế có kỷ luật: quyền năng lớn lao phải được vận dụng trong giới hạn của lời chỉ dạy chính đáng, chứ không theo xung động riêng.

Verse 236

जामदग्न्यो ह्ृतियशा मरिष्यति महाद्युति: । इस प्रकार भूगुकुलकी कीर्ति बढ़ानेवाले महायशस्वी, महातेजस्वी और सैकड़ों गुणोंसे सम्पन्न जमदग्निनन्दन परशुराम भी एक-न-एक दिन मरेंगे ही

Nārada nói: “Ngay cả Jāmadagnya Paraśurāma—lẫy lừng danh vọng, rực sáng đại uy—rồi cũng sẽ chết, sớm hay muộn, chắc chắn là vậy.” Giữa dòng tự sự chiến tranh và những tiếng tăm anh hùng, câu này nhắc một điều về đạo lý: không danh tiếng, dòng dõi hay quyền lực nào miễn trừ được khỏi tử vong; bởi thế, kiêu mạn và chấp trước vào địa vị rốt cuộc chỉ là hư vọng.

Verse 1563

ईजे क्रतुशतै: पुण्यै: समाप्तवरदक्षिणै: । सहस्रों और लाखों कोटि क्षत्रियोंके इन्द्रगोप (वीर-बहूटी) नामक कीट तथा बन्धुजीव (दुपहरिया)-पुष्पके समान रंगवाले रक्तकी धाराओंसे भृगुनन्दन परशुरामने कितने ही तालाब भर दिये और समस्त अठारह द्वीपोंको अपने वशमें करके उत्तम दक्षिणाओंसे युक्त सौ पवित्र यज्ञोंका अनुष्ठान किया

Nārada nói: Ông đã cử hành một trăm lễ tế công đức, mỗi lễ đều hoàn mãn với các phẩm vật bố thí (dakṣiṇā) đúng nghi thức và thù thắng. Bhārgava Paraśurāma—sau khi khuất phục mười tám “đảo” của thế gian—đã làm đất đai đẫm những dòng máu Kṣatriya đỏ như côn trùng indragopa và hoa bandhu-jīva, đến nỗi người ta nói ông đã làm đầy nhiều ao hồ bằng máu ấy. Đoạn văn đặt lòng mộ đạo nghi lễ cạnh sự quá độ bạo lực đáng kinh hãi, gợi suy tư về việc quyền lực và báo thù có thể cùng tồn tại với sự thực hành tôn giáo bề ngoài đúng phép đến mức nào.