Adhyaya 67

Verse 1

इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत अभिमन्युवधपर्वमें षोडशराजकीयोपाख्यानविषयक छाछठवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ६६ ॥। ऑपन- मा बछ। अफ->-जआकऋ्ाज - एक विद्वान व्याख्याकारने ऐसे स्थलोंमें योजनका अर्थ 'बित्ता' माना है। इसके अनुसार वह वेदी १८ हाथ लंबी १५ हाथ चौड़ी और १२ हाथ ऊँची थी। सप्तषष्टितमो< ध्याय: राजा रन्तिदेवकी महत्ता नारद उवाच सांकृतिं रन्तिदेवं च मृतं सृज्जय शुश्रुम । यस्य द्विशतसाहस्रा आसन्‌ सूदा महात्मन:

Nārada nói: “Hỡi Sṛñjaya, chúng ta nghe rằng ngay cả Rantideva, con của Sāṅkṛti, cũng đã qua đời. Vị vua đại hồn ấy có hai trăm nghìn đầu bếp, ngày đêm phục vụ các vị khách Bà-la-môn và những atithi đến nhà, bằng những món ăn thượng hạng—cả sống lẫn chín—ngọt lành như cam lộ.”

Verse 2

गृहानभ्यागतान्‌ विप्रानतिथीन्‌ परिवेषका: । पक्‍्वापक्वं दिवारात्र॑ वरान्नममृतोपमम्‌

Nārada nói: “Những ai đến nhà ngài—các vị khách Bà-la-môn và những atithi khác—đều luôn được người hầu hạ phục vụ. Ngày đêm họ dâng lên những món ăn tuyệt hảo, cả chín lẫn sống, ngọt lành và tinh tuyển, như chính cam lộ.”

Verse 3

न्यायेनाधिगतं वित्तं ब्राह्मणेभ्यो हमन्यत । वेदानधीत्य धर्मेण यश्षक्रे द्विषतो वशे

Nārada nói: “Sau khi có được của cải bằng đường lối chính đáng, ngài đem dâng bố thí cho các Bà-la-môn. Và khi đã tinh thông bốn bộ Veda, ngài—nhờ dharma—khiến cả những kẻ thù nghịch cũng phải quy phục.”

Verse 4

ब्राह्मणेभ्यो ददन्निष्कान्‌ सौवर्णान्‌ स प्रभावत: । तुभ्यं निष्कं तुभ्यं निष्कमिति ह सम प्रभाषते

Nārada nói: Với uy quang rực rỡ, ông không ngừng ban phát những niṣka bằng vàng cho các Bà-la-môn; và hết lần này đến lần khác, ông lại đích thân nói với từng người: “Niṣka này dành cho ngươi—niṣka này dành cho ngươi.”

Verse 5

तुभ्यं तुभ्यमिति प्रादान्निष्कान्‌ निष्कान्‌ सहस्रश: । ततः पुनः समाश्चास्य निष्कानेव प्रयच्छति

Vừa nói “Dành cho ngươi, dành cho ngươi”, ông vừa bố thí niṣka đến hàng nghìn. Dẫu vậy, những Bà-la-môn nào còn chưa nhận được, ông lại trấn an họ lần nữa và trao thêm nhiều niṣka nữa.

Verse 6

अल्पं दत्तं मयाद्येति निष्ककोटिं सहस्रश: । एकाह्वा दास्यति पुन: को<न्यस्तत्‌ सम्प्रदास्यति

Dẫu trong một ngày, vua Rantideva đã bố thí niṣka đến hàng nghìn koṭi, ông vẫn than rằng: “Hôm nay ta đã cho quá ít.” Nghĩ vậy, ông lại tiếp tục ban phát. Nào có ai khác có thể cho đi đến mức ấy?

Verse 7

द्विजपाणिवियोगेन दुःखं मे शाश्व॒तं महत्‌ । भविष्यति न संदेह एवं राजाददद्‌ वसु

Nārada nói: “Nếu ta bị lìa khỏi những bàn tay của bậc song sinh (các Bà-la-môn nhận lễ), nỗi buồn lớn lao và lâu dài sẽ thuộc về ta—điều ấy không nghi ngờ.” Nghĩ vậy, vua Rantideva không ngừng đem của cải bố thí.

Verse 8

सहस्रशश्न सौवर्णान्‌ वृषभान्‌ गोशतानुगान्‌ | साष्टे शतं सुवर्णानां निष्कमाहुर्धन॑ तथा,सूंजय! एक हजार सुवर्णके बैल, प्रत्येकके पीछे सौ-सौ गायें और एक सौ आठ स्वर्णमुद्राएँ--इतने धनको निष्क कहते हैं

Nārada nói: “Hỡi Saṁjaya, ‘niṣka’ được tính là của cải theo mức này: một nghìn bò đực bằng vàng, mỗi con có một trăm bò cái theo sau, cùng với một trăm lẻ tám đồng vàng. Đó là chuẩn mực của kho báu gọi là niṣka.”

Verse 9

अध्यर्धमासमददद्‌ ब्राह्मणे भ्य: शतं समा: । अग्निहोत्रोपकरणं यज्ञोपकरणं च यत्‌

Nārada nói: Suốt một trăm năm, vua Rantideva cứ mỗi nửa tháng lại ban tặng cho các Bà-la-môn những niṣka (đồ trang sức/tiền vàng) vô cùng to lớn. Cùng với đó, nhà vua còn cấp đủ dụng cụ cho lễ Agnihotra hằng ngày và mọi vật dụng cần thiết cho các tế lễ. Như vậy, lệ bố thí của ngài được duy trì bền bỉ trọn một thế kỷ.

Verse 10

ऋषिभ्य: करकान्‌ कुम्भान्‌ स्थाली: पिठरमेव च । शयनासनयानानि प्रासादांश्ष गृहाणि च

Nārada nói: “Đối với các bậc hiền triết, ngài ban bình nước và chum vại, nồi niêu và đồ chứa; giường và ghế, xe cộ, thậm chí cả lâu đài và nhà cửa.” Đoạn này nêu rõ lòng bố thí bao la của Rantideva: của cải được xem như vật ký thác để phân phát phụng sự người xứng đáng, nhất là các ẩn sĩ—biến dāna thành dharma sống động chứ không chỉ là phô bày nghi lễ.

Verse 11

वक्षांश्व विविधान्‌ दद्यादन्नानि च धनानि च | सर्व सौवर्णमेवासीद्‌ रन्तिदेवस्थ धीमत:

Nārada nói: “Ngài ban phát y phục đủ loại, lại ban cả lương thực và của cải. Quả thật, mọi tặng vật của Rantideva, bậc minh triết, đều bằng vàng.”

Verse 12

तत्रास्य गाथा गायन्ति ये पुराणविदो जना: । रन्तिदेवस्य तां दृष्टवा समृद्धिमतिमानुषीम्‌,राजा रन्तिदेवकी वह अलौकिक समृद्धि देखकर पुराणवेत्ता पुरुष वहाँ इस प्रकार उनकी यशोगाथा गाया करते थे

Tại đó, những người tinh thông Purāṇa cất lên khúc ca truyền tụng về ngài. Trông thấy sự phú quý phi thường, dường như vượt khỏi phận người của vua Rantideva, họ hát lên để tôn vinh danh tiếng của ngài.

Verse 13

नैतादृशं दृष्टपूर्व कुबेरसदनेष्वपि । धनं च पूर्यमाणं न: कि पुनर्मनुजेष्विति

Nārada nói: “Chưa từng bao giờ chúng ta thấy của cải như thế—dẫu trong cung điện của Kubera cũng không. Còn thứ giàu sang cứ tự đầy lên mãi cho chúng ta—huống chi lại có thể tìm thấy nơi phàm nhân?”

Verse 14

सांकृते रन्तिदेवस्य यां रात्रिमतिथिवसेत्‌

Nārada nói: “Trong truyền thống thiêng liêng về vua Rantideva, có một đêm mà ngài đã một lòng tận tụy phụng sự vị khách.”

Verse 15

तत्र सम सूदा: क्रोशन्ति सुमृष्टमणिकुण्डला:

Tại đó, những người đánh xe gào thét vang dội—tai đeo khuyên ngọc được đánh bóng—làm dậy lên tiếng ồn giữa cơn hỗn loạn.

Verse 16

रन्तिदेवस्य यत्‌ किंचित्‌ सौवर्णमभवत्‌ तदा

Nārada nói: “Bấy giờ, bất cứ vàng bạc nào thuộc về Rantideva…”

Verse 17

प्रत्यक्ष तस्य हव्यानि प्रतिगृह्नन्ति देवता:

Nārada nói: “Vì người ấy, chính chư thiên hiện rõ trước mắt mà thọ nhận các lễ phẩm tế tự (havya).”

Verse 18

कव्यानि पितर: काले सर्वकामान्‌ द्विजोत्तमा: । उनके यज्ञमें देवता और पितर प्रत्यक्ष दर्शन देकर यथासमय हव्य और कव्य ग्रहण करते थे तथा श्रेष्ठ ब्राह्मण वहाँ सम्पूर्ण मनोवांछित पदार्थोंको पाते थे ।।

Nārada nói: “Đúng kỳ đúng tiết, lễ phẩm dâng cho Tổ phụ (kavya) được cử hành như pháp, và các bậc Bà-la-môn tối thượng đạt được mọi điều mong ước. Trong những cuộc tế tự ấy, chư thiên và các Tổ phụ hiện thân trước mắt, đúng thời khắc mà thọ nhận lễ phẩm havya và kavya. Thế nhưng ngay cả những bậc như Rantideva lừng danh—người vượt trội ông về mọi đức tính cát tường và công đức còn hơn hẳn con trai ông—cũng đã chết. Nếu họ còn phải qua đời, thì nói gì đến kẻ khác? Vậy nên, đừng than khóc cho con trai ông—nhất là khi đời nó không được nâng đỡ bởi tế tự, bố thí và lễ vật cúng dường (dakṣiṇā) cho hàng tư tế.”

Verse 19

पुत्रात्‌ पुण्यतरस्तुभ्यं मा पुत्रमनुतप्यथा: । अयज्वानमदाक्षिण्यमश्रि श्रैत्येत्युदाहरत्‌

Nārada nói: “Chớ than khóc vì con trai của ngươi. Đã từng có những người đức hạnh hơn ngươi—thậm chí công đức còn vượt cả con ngươi—đầy đủ các phẩm chất cát tường, như Rantideva; vậy mà họ cũng đã chết. Nếu bậc gương mẫu như thế còn phải qua đời, thì nói gì đến kẻ khác? Vì thế, đừng lament cho con ngươi, kẻ không có tế lễ và cũng không có bố thí cùng dakṣiṇā (lễ vật, thù lao cho tư tế).”

Verse 67

इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि अभिमन्युवधपर्वणि षोडशराजकीये सप्तषष्टितमो5ध्याय:

Như vậy kết thúc chương thứ sáu mươi bảy của phần “Abhimanyu bị sát hại” thuộc Droṇa Parva trong bộ Mahābhārata tôn kính, ở tiểu mục nói về mười sáu vị vua. Đây là lời kết (colophon) đánh dấu sự khép lại của chương và đặt mạch truyện vào khung đạo lý và lịch sử rộng lớn hơn: cái chết bi thảm của Abhimanyu giữa cuộc chiến Kurukṣetra, khi các quy phạm của chiến binh dần tan vỡ.

Verse 136

हमने कुबेरके भवनमें भी पहले कभी ऐसा (रन्तिदेवके समान) भरा-पूरा धनका भंडार नहीं देखा है; फिर मनुष्योंके यहाँ तो हो ही कैसे सकता है? ।।

Nārada nói: “Chưa bao giờ chúng ta thấy—dẫu ngay trong cung điện của Kubera—một kho tàng đầy ắp như thế, như của Rantideva; huống chi giữa loài người, sao có thể có được?” Những người chứng kiến kinh ngạc thốt lên: “Đây quả là cốt tủy của giàu sang và huy hoàng!” Thật vậy, ‘lõi’ phô bày của sự thịnh vượng nơi Rantideva chính là hoàng cung dát vàng và những đống vàng chất cao. Vì quá đỗi sửng sốt, người ta bắt đầu cất tiếng hát bài tụng ca ấy về ông.

Verse 146

आलकभ्यन्त तदा गाव: सहसत्राण्येकविंशति: । संकृतिपुत्र रन्तिदेवके यहाँ जिस रातमें अतिथियोंका समुदाय निवास करता था, उस समय वहाँ इकक्‍्कीस हजार गौएँ छूकर दान की जाती थीं

Nārada nói: “Bấy giờ, tại nhà của Rantideva, con của Saṅkṛti—hễ đêm nào có đông đảo khách trọ lại—thì hai mươi mốt nghìn con bò được chạm tay (làm dấu trao tặng) rồi đem bố thí.”

Verse 153

सूप॑ं भूयिष्ठमश्री ध्वं नाद्य मासं यथा पुरा । वहाँ विशुद्ध मणिमय कुण्डल धारण किये रसोइये पुकार-पुकारकर कहते थे

Nārada nói: “Hãy ăn thật nhiều món canh, đừng ngần ngại. Một món ngon như hôm nay đã suốt cả tháng rồi không được nấu, như trước kia vẫn thường.”

Verse 163

तत्‌ सर्व वितते यज्ञे ब्राह्मणे भ्यो हरमन्यत । उन दिनों राजा रन्तिदेवके पास जो कुछ भी सुवर्णमयी सामग्री थी, वह सब उन्होंने उस विस्तृत यज्ञमें ब्राह्मणोंको बाँट दी

Nārada nói: Khi lễ tế rộng lớn ấy đang được cử hành, vua Rantideva đã đem tất cả vàng bạc và của cải quý giá dùng cho tế lễ mà mình có, phân phát cho các bà-la-môn, chọn lòng bố thí và dharma hơn là giữ lại cho riêng mình.