Adhyaya 66

Verse 1

नारदजी कहते हैं--सृंजय! राजा अमूर्तरयके पुत्र गयकी भी मृत्यु सुनी गयी है। राजा गयने सौ वर्षोतक नियमपूर्वक अग्निहोत्र करके होमावशिष्ट अन्नका ही भोजन किया

Nārada nói: “Hỡi Sṛñjaya, cũng nghe rằng vua Gaya, con của Amūrtaraya, đã gặp cái chết. Vua Gaya suốt trọn một trăm năm giữ nghi lễ Agnihotra một cách nghiêm cẩn, và chỉ dùng thức ăn còn lại sau khi dâng cúng tế.”

Verse 2

तस्मै हान्निर्वरं प्रादात्‌ ततो वत्रे वरं गय: । तपसा ब्रह्मचर्येण व्रतेन नियमेन च

Nārada nói: Hài lòng với ông, thần Agni ban cho một ân huệ. Rồi vua Gaya chọn điều mình xin—mong nhờ khổ hạnh, giữ phạm hạnh, thệ nguyện và tự chế mà được thấu đạt Veda nhờ ân sủng của các bậc thầy; mong có của cải vô tận mà vẫn sống theo dharma, không làm hại ai; mong tiếp tục bố thí cho các brāhmaṇa với lòng tin mỗi ngày một tăng; mong cưới những thiếu nữ trinh chính cùng varṇa và sinh con trai từ họ; mong thêm chí thành trong việc bố thí lương thực và tâm luôn gắn chặt với dharma; và mong không có chướng ngại nào phát sinh trong mọi việc đạo hạnh của mình.

Verse 3

गुरूणां च प्रसादेन वेदानिच्छामि वेदितुम्‌ | स्वधर्मेणाविहिंस्यान्यान्‌ धनमिच्छामि चाक्षयम्‌

Nārada nói: “Nhờ ân phúc của các bậc thầy, ta nguyện được thấu triệt Veda. Và, không làm hại kẻ khác, sống đúng theo dharma của chính mình, ta mong có của cải bất hoại.”

Verse 4

विप्रेषु ददतश्चैव श्रद्धा भवतु नित्यश: । अनन्यासु सवर्णासु पुत्रजन्म च मे भवेत्‌

Nārada nói: “Nguyện cho lòng tin của ta luôn bền vững, ngày qua ngày, trong việc bố thí cho các Bà-la-môn. Và nguyện cho ta có con trai chỉ do những người vợ cùng varṇa với ta sinh ra—những người tiết hạnh, thủy chung.”

Verse 5

अन्न मे ददत: श्रद्धा धर्मे मे रमतां मन: । अविष्नं चास्तु मे नित्यं धर्मकार्येषु पावक

“Nguyện cho lòng tin của ta tăng trưởng khi ta bố thí thức ăn; nguyện cho tâm ta hoan hỷ trong dharma. Và, hỡi Pāvaka (Agni), xin cho mọi việc thiện của ta luôn không gặp chướng ngại.”

Verse 6

तथा भविष्यतीत्युक्त्वा तत्रैवान्तरधीयत । गयो ह्ाावाप्य तत्‌ सर्व धर्मेणारीनजीजयत्‌,'ऐसा ही होगा” यों कहकर अग्निदेव वहीं अन्तर्धान हो गये। राजा गयने वह सब कुछ पाकर धर्मसे ही शत्रुओंपर विजय पायी

Nói rằng: “Sẽ đúng như vậy,” vị thần liền biến mất ngay tại chỗ. Vua Gaya, đã được ban trọn những điều ấy, tiếp tục chinh phục kẻ thù bằng con đường dharma—bằng hạnh chính, chứ không bằng thủ đoạn phi nghĩa.

Verse 7

स दर्शपौर्णमासाभ्यां कालेष्वाग्रयणेन च । चातुर्मास्यैश्न विविधैर्यज्नैशज्ञावाप्तदक्षिणै:

Nārada nói: “Ngài đúng thời mà cử hành các lễ Darśa và Paurṇamāsa, lại dâng lễ Āgrayaṇa. Hơn nữa, ngài thực hiện nhiều tế lễ Cāturmāsya khác nhau—những nghi lễ phải làm theo mùa—và hoàn tất chúng với lễ phí tế tự (dakṣiṇā) đúng như quy định. Vì thế, đời ngài được ghi dấu bởi sự nghiêm cẩn trong bổn phận Veda, tôn trọng trật tự, thời tiết, và sự bố thí chính đáng.”

Verse 8

गवां शतसहस्राणि शतमश्चशतानि च,वे सौ वर्षोतक प्रतिदिन प्रातःकाल उठकर एक लाख साठ हजार गौ, दस हजार अभ्व तथा एक लाख स्वर्णमुद्रा दान करते थे

Nārada nói: “Trong khi giữ hạnh nguyện của mình, mỗi ngày vào lúc rạng đông ông đều thức dậy và ban bố những lễ thí vô cùng lớn—hàng trăm nghìn con bò, nhiều trăm con ngựa, và một kho tiền vàng dồi dào. Sự hào phóng hằng ngày ấy, được thực hành đều đặn và không chậm trễ, được nêu như dấu ấn của dharma có kỷ luật: của cải không phải để tích trữ, mà là một sự ký thác để phân phát qua bố thí chính đáng.”

Verse 9

शतं निष्कसहस्राणि गवां चाप्ययुतानि षट्‌ । उत्थायोत्थाय स प्रादात्‌ परिसंवत्सरान्‌ शतम्‌,वे सौ वर्षोतक प्रतिदिन प्रातःकाल उठकर एक लाख साठ हजार गौ, दस हजार अभ्व तथा एक लाख स्वर्णमुद्रा दान करते थे

Nārada nói: “Sáng nào ông cũng lại thức dậy và bố thí—suốt tròn một trăm năm—hàng trăm nghìn niṣka (đồng vàng), và cả sáu vạn con bò.” Câu kệ nhấn mạnh sự hào phóng bền bỉ, có kỷ luật, được thực hành mỗi ngày trong thời gian dài, xem dāna (bố thí) như một nếp đạo đức ổn định chứ không phải một lần phô trương.

Verse 10

नक्षत्रेषु च सर्वेषु ददन्नक्षत्रदक्षिणा: | ईजे च विविधीैर्यज्ञैर्यथा सोमो5ज्रिरा यथा

Nārada nói: “Trong mọi nakṣatra (các tú), họ dâng ‘nakṣatra-dakṣiṇā’—lễ phí cúng tế theo quy định—làm lễ vật; và như Soma, như Aṅgirā, họ thờ phụng Đấng Tối Thượng bằng nhiều loại tế lễ khác nhau, thực hành nghi lễ với kỷ luật, lòng hào phóng và sự tôn kính.”

Verse 11

सौवर्णा पृथिवीं कृत्वा य इमां मणिशर्कराम्‌ | विप्रेभ्य: प्राददद्‌ राजा सो<श्चवमेथे महामखे

Nārada nói: “Vị vua ấy, như thể biến mặt đất thành vàng và khiến nó như sỏi cát bằng châu báu, đã ban phát của cải ấy cho các brāhmaṇa trong đại tế lễ Aśvamedha. Câu kệ nêu bật lòng hào phóng của bậc quân vương hướng về người học đạo và điều thiêng, cho thấy sự ban tặng xa hoa trở thành hành vi dharmic khi được thực hiện trong nghi lễ trang nghiêm.”

Verse 12

राजा गयने अश्वमेध नामक महायज्ञमें मणिमय रेतवाली सोनेकी पृथ्वी बनवाकर ब्राह्मणोंको दान की थी ।। जाम्बूनदमया यूपा: सर्वे रत्नपरिच्छदा: । गयस्यासन्‌ समृद्धास्तु सर्वभूतमनोहरा:

Nārada nói: Trong đại tế lễ Aśvamedha của vua Gaya, nhà vua đã cho tạo nên một “mặt đất bằng vàng” với cát như châu ngọc, rồi đem bố thí cho các brāhmaṇa. Các trụ tế (yūpa) đều làm bằng vàng Jāmbūnada tinh khiết và được trang sức bằng bảo thạch. Chúng đứng đó trong sự sung túc huy hoàng, làm say lòng muôn loài—một hình ảnh về phú quý vương giả được hướng vào việc hiến cúng thiêng liêng và tôn vinh giới Bà-la-môn.

Verse 13

गयके यज्ञमें सम्पूर्ण यूप जाम्बूनद नामक सुवर्णके बने हुए थे। उन्हें रत्नोंसे विभूषित किया गया था। वे समृद्धिशाली यूप सम्पूर्ण प्राणियोंके मनको हर लेते थे ।।

Nārada nói: Khi ấy, vua Gaya đang cử hành tế lễ, đã hoan hỷ ban phát lương thực thượng hảo—đầy đủ mọi điều mong cầu—cho các Bà-la-môn đang hân hoan, và quả thật cho hết thảy chúng sinh.

Verse 14

स समुद्रवनद्वीपनदीनदवनेषु च । नगरेषु च राष्ट्रेषु दिवि व्योम्नि च येडवसन्‌

Nārada nói: “Những ai cư ngụ khắp biển cả, rừng sâu, hải đảo, sông ngòi, khe suối và lâm tuyền—lại cả trong thành thị và quốc độ—dù ở mặt đất hay cả trên cõi trời và giữa khoảng không.”

Verse 15

भूतग्रामाश्न विविधा: संतृप्ता यज्ञसम्पदा | गयस्य सदृशो यज्ञो नास्त्यन्य इति तेडब्रुवन्‌

Nārada nói: “Muôn loài chúng sinh, được no đủ và nuôi dưỡng trọn vẹn nhờ sự sung túc của lễ tế ấy, đã đồng thanh rằng: ‘Không có tế lễ nào sánh bằng tế lễ của Gaya.’”

Verse 16

समुद्र, वन, द्वीप, नदी, नद, कानन, नगर, राष्ट्र आकाश तथा स्वर्गमें जो नाना प्रकारके प्राणिसमुदाय रहते थे, वे उस यज्ञकी सम्पत्तिसे तृप्त होकर कहने लगे, राजा गयके समान दूसरे किसीका यज्ञ नहीं हुआ है ।।

Nārada nói: Khắp biển cả, rừng sâu, hải đảo, sông ngòi và khe suối, lâm tuyền, thành thị và quốc độ, lại cả giữa hư không và cõi trời, các cộng đồng chúng sinh muôn dạng đều được thỏa mãn bởi sự sung túc của lễ tế ấy và bắt đầu tuyên xưng: “Chưa từng có tế lễ nào như tế lễ của vua Gaya.” Trong nghi lễ của Gaya, một tế đàn bằng vàng được dựng lên: dài ba mươi sáu do-tuần (yojana), rộng ba mươi do-tuần, và cao hai mươi bốn do-tuần. Trên đó trải đầy châu báu như kim cương, ngọc trai và các bảo thạch quý. Gaya, nổi danh hào phóng, đã ban cho các Bà-la-môn y phục, trang sức và những lễ vật dakṣiṇā khác theo đúng kinh điển, với số lượng dồi dào.

Verse 17

गयस्य यजमानस्य मुक्तावज्मणिस्तृता । प्रादात्‌ स ब्राह्मणेभ्यो5थ वासांस्याभरणानि च

Nārada nói: “Khi Gaya làm chủ tế (yajamāna) và đang cử hành tế lễ, ông cho bày trải ngọc trai và các bảo thạch quý, rồi ban chúng cho các Bà-la-môn—cùng với y phục và đồ trang sức.”

Verse 18

यत्र भोजनशिष्टस्य पर्वता: पञज्चविंशति:

Nārada nói: Trong lễ tế ấy, sau cuộc yến ẩm vẫn còn lại hai mươi lăm đống lương thực chất cao như núi. Nhiều dòng kênh nhỏ—được khéo léo dẫn cho chảy những thứ nước có vị và hương khác nhau—cũng còn dư, cùng với các kho riêng biệt gồm y phục, đồ trang sức và những vật liệu hương thơm đủ loại.

Verse 19

कुल्या: कुशलवाहिन्यो रसानाम भवंस्तदा । वस्त्राभरणगन्धानां राशयश्च पृथग्विधा:

Nārada nói: “Khi ấy vẫn còn nhiều kênh nhỏ khéo dẫn những dòng chất lỏng đậm vị; và cũng còn lại những đống riêng rẽ của đủ loại y phục, đồ trang sức và vật liệu hương thơm.”

Verse 20

यस्य प्रभावाच्च गयस्त्रिषु लोकेषु विश्रुत: । वटश्चाक्षय्यकरण: पुण्य॑ ब्रह्मसरश्ष॒ तत्‌

Nhờ uy lực công đức của người ấy, vua Gaya được danh tiếng vang khắp ba cõi; và cũng bởi người ấy mà cây Akṣaya-vaṭa linh thiêng—được truyền rằng khiến phước đức trở nên bất tận—cùng thánh địa Brahma-saras (hồ của Phạm Thiên) đều trở nên lừng danh.

Verse 21

स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया । पुत्रात्‌ पुण्यतरस्तुभ्यं मा पुत्रमनुतप्यथा: । अयज्वानमदाक्षिण्यमश्रि श्रैत्येत्युदाहरत्‌

Nārada nói: “Hỡi Sṛñjaya, nếu ngay cả người hơn ngươi gấp bốn lần về phúc phần và đức hạnh—thậm chí còn nhiều công đức hơn cả con trai ngươi—mà cũng đã chết, thì còn cần nói gì đến kẻ khác? Vậy chớ than khóc cho con ngươi, kẻ không hành tế lễ và thiếu cả bố thí cùng lễ vật dâng cho tế sư (dakṣiṇā).”

Verse 66

इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि अभिमन्युवधपर्वणि षोडशराजकीये षट्षष्टितमो5ध्याय:

Như vậy kết thúc chương thứ sáu mươi sáu của Droṇa Parva trong Śrī Mahābhārata, thuộc phần kể về cái chết của Abhimanyu (Abhimanyu-vadha-parvan), trong tiểu mục mang tên “Mười sáu vị vua”.

Verse 73

अयजच्छुद्धया राजा परिसंवत्सरान्‌ शतम्‌ । राजाने यथासमय सौ वर्षोतक बड़ी श्रद्धाके साथ दर्श, पौर्णमास, आग्रयण और चातुर्मास्य आदि नाना प्रकारके यज्ञ किये तथा उनमें प्रचुर दक्षिणा दी

Nārada nói: “Với tâm ý thanh tịnh, nhà vua đã liên tục cử hành các lễ tế suốt trọn một trăm năm. Đúng theo thời tiết, ngài nghiêm cẩn thực hành nhiều nghi lễ—như lễ dâng cúng ngày sóc và ngày vọng, lễ Agrāyaṇa (dâng hoa lợi đầu mùa), và các nghi thức bốn tháng một lần—và trong mọi lễ ấy, ngài ban bố dakṣiṇā (lễ vật thù lao cho các Bà-la-môn) hết sức dồi dào.”

Verse 173

यथोक्ता दक्षिणाश्षान्या विप्रेभ्यो भूरिदक्षिण: । यजमान गयके यज्ञमें छत्तीस योजन लम्बी

Nārada nói: “Ngoài những lễ vật đã được quy định, vị thí chủ hào phóng ấy còn ban thêm nhiều của bố thí khác cho các Bà-la-môn. Trong lễ tế tại Gayā, người chủ tế cho dựng một bàn tế bằng vàng—dài ba mươi sáu do-tuần, rộng ba mươi do-tuần, và cao hai mươi bốn do-tuần từ chân đến đỉnh. Trên đó rải kim cương, ngọc trai và các bảo thạch quý. Vì thế, Gayā—nổi danh về sự bố thí dồi dào—đã dâng cho các Bà-la-môn y phục, trang sức và những khoản dakṣiṇā khác đúng theo kinh điển.”