Shloka 50
नारायणास्त्र-शमनं द्रौणि-प्रहारश्च
Pacification of the Nārāyaṇāstra and Drauni’s Renewed Assault
भरतश्रेष्ठ] उस समरांगणमें मोहवश पिताने पुत्रका वध कर डाला और पुत्रने पिताका। मित्रने मित्रके प्राण ले लिये। मामाने भानजेको मार डाला और भानजेने मामाको ।।
sanjaya uvāca | sve svān pare parāṁś cāpi nijaghnur itaretaram | nirmaryādam abhūd yuddhaṁ rātri bhīru-bhayānakam ||
Sañjaya nói: Trong trận chiến ban đêm ấy, vì mê muội, cha giết con và con giết cha. Bạn giết bạn. Cậu (bên mẹ) giết cháu trai và cháu trai giết lại cậu. Những chiến binh cùng phe chém giết chính quân mình; kẻ bị tưởng là địch lại hóa ra người nhà—họ giết lẫn nhau. Bởi thế, cuộc giao tranh trong đêm trở nên vô pháp vô luân, và đêm ấy thành nỗi kinh hoàng ngay cả với kẻ nhút nhát—một sự sụp đổ đạo lý khi hỗn loạn xóa sạch mọi kiềm chế.
संजय उवाच
Educational Q&A
When warfare loses discernment and restraint (maryādā), it collapses into adharma: delusion makes people harm even their own kin and allies. The verse highlights how moha and uncontrolled violence erase moral boundaries, turning battle into a warning about ethical disintegration.
During a chaotic night engagement, fighters cannot properly recognize one another. In the confusion, they mutually strike down their own side as well as those they misidentify, leading to kin-slaying and friend-slaying. Sañjaya describes the battle as ‘nirmaryāda’—without rules or limits—and frightening in the darkness.