Adhyaya 140

Verse 1

इस प्रकार श्रीमह्माभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें भीमसेनयुद्धाविषयक एक सौ सैंतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १३७ ॥। ऑपन- मा छा ्ः॑डि् - किसी-किसी प्रतिमें शत्रुंजय और शत्रुसह--इन दो नामोंके स्थानमें क्रमश: 'दृढसन्ध और “जरासन्ध” नाम मिलते हैं। अष्टात्रिशदधिकशततमो< ध्याय: भीमसेन और कर्णका भयंकर युद्ध धृतराष्ट्र रवाच महानपनय: सूत ममैवात्र विशेषत:ः । स इदानीमनुप्राप्तो मन्ये संजय शोचतः

Sañjaya thưa: Như vậy, trong Mahābhārata, thuộc Droṇa Parva—đặc biệt trong phần nói về việc giết Jayadratha—chương thứ một trăm ba mươi bảy, bàn về trận chiến của Bhīmasena, đã kết thúc. (Trong một số bản chép, hai tên Śatruñjaya và Śatrusaha được ghi thay lần lượt bằng Dṛḍhasandha và Jarāsandha.) Dhṛtarāṣṭra nói: “Hỡi Sūta Sañjaya, trong việc này, điều sai trái lớn hơn—đặc biệt—chính là của ta; ta thừa nhận. Nay, khi ta chìm trong sầu khổ, ta tin rằng quả báo của chính sự bất công ấy đã đến với ta.”

Verse 2

यद्‌ गतं तद्‌ गतमिति ममासीन्मनसि स्थितम्‌ । इदानीमत्र कि कार्य प्रकरिष्यामि संजय

“Điều đã qua thì đã qua”—trong lòng ta vẫn đặt như thế. Nhưng nay, ngay lúc này, ở đây, bổn phận của ta là gì? Hỡi Sañjaya, hãy nói cho ta biết. Dù ngươi chỉ bày điều chi, ta nhất định sẽ làm theo.

Verse 3

यथा होष क्षयो वृत्तो ममापनयसम्भव: । वीराणां तन्ममाचक्ष्व स्थिरीभूतो5स्मि संजय,सूत! मेरे अन्यायसे वीरोंका जो यह विनाश हुआ है, वह सब कह सुनाओ। मैं धैर्य धारण करके बैठा हूँ

Sañjaya thưa: “Tâu Đại vương, xin hãy kể cho trẫm tường tận việc các dũng sĩ bị diệt vong đã xảy ra thế nào—một tai họa sinh từ chính lỗi lầm của trẫm. Hãy nói hết cho trẫm, hỡi Sañjaya; nay trẫm đã vững lòng, sẵn sàng lắng nghe.”

Verse 4

संजय उवाच कर्णभीमौ महाराज पराक्रान्तो महाबलौ । बाणवर्षाण्यसृजतां वृष्टिमन्ताविवाम्बुदौ

Sañjaya thưa: “Tâu Đại vương, Karṇa và Bhīma—hai bậc đại lực, đại dũng—bắt đầu trút mưa tên vào nhau, như hai đám mây nặng nước đổ xuống cơn giông.”

Verse 5

भीमनामाड्किता बाणा: स्वर्णपुड्खा: शिलाशिता: । विविशु: कर्णमासाद्य च्छिन्दन्त इव जीवितम्‌

Sañjaya thưa: “Những mũi tên khắc danh Bhīma—lông vũ mạ vàng, mài sắc trên đá—đã bay tới Karṇa và xuyên vào thân thể chàng, như thể chém đứt chính sinh mệnh.”

Verse 6

तथैव कर्णनिर्मुक्ता: शरा बर्हिणवासस: । छादयाज्चक्रिरे वीर शतशो5थ सहस्रश:,इसी प्रकार कर्णके छोड़े हुए मयूरपंखवाले सैकड़ों और हजारों बाणोंने वीर भीमसेनको आच्छादित कर दिया

Sañjaya thưa: “Cũng vậy, những mũi tên Karṇa phóng ra—gắn lông công—rơi xuống hàng trăm rồi hàng nghìn, phủ kín dũng sĩ Bhīmasena.”

Verse 7

तयो: शरैर्महाराज सम्पतद्धिः समन्ततः । बभूव तत्र सैन्यानां संक्षो भ: सागरोत्तर:,महाराज! चारों ओर गिरते हुए उन दोनोंके बाणोंसे वहाँकी सेनाओंमें समुद्रसे भी बढ़कर महान्‌ क्षोभ होने लगा

Sañjaya thưa: “Tâu Đại vương, khi tên của hai người ấy rơi xuống tứ phía, trong các đạo quân nơi đó dấy lên một cơn náo loạn khủng khiếp—còn dữ dội hơn cả biển cả bị khuấy đảo.”

Verse 8

भीमचापच्युतैर्बाणैस्तव सैन्यमरिंदम । अवध्यत चमूमध्ये घोरैराशीविषोपमै:,शत्रुदमन! भीमसेनके धनुषसे छूटे हुए विषधर सर्पोके समान भयंकर बाणोंद्वारा सेनाके मध्यभागमें आपके सैनिकोंका वध हो रहा था

Sañjaya nói: Hỡi kẻ khuất phục quân thù, ngay giữa trận thế, quân của ngài đang bị những mũi tên phóng ra từ cung của Bhīma chém ngã—những mũi tên ghê rợn như rắn độc—báo hiệu đà tàn sát dữ dội, không khoan nhượng mà chiến tranh phóng thích khi mọi kiềm chế đã vỡ tan.

Verse 9

वारणै: पतितै राजन्‌ वाजिभिश्न नरै: सह । अदृश्यत मही कीर्णा वातभग्नैरिव द्रुमै:

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, mặt đất hiện ra rải đầy voi, ngựa và bộ binh ngã gục. Chiến địa ấy trông như bị phủ kín bởi những cây cối bị gió dữ quật đổ—một hình ảnh nhấn mạnh sự hoang tàn và sức nặng đạo lý của sự hủy diệt do chiến tranh gây nên.

Verse 10

ते वध्यमाना: समरे भीमचापच्युतै: शरै: । प्राद्रवंस्तावका योधा: किमेतदिति चाब्रुवन्‌,भीमसेनके धनुषसे छूटे हुए बाणोंद्वारा समरांगणमें मारे जाते हुए आपके सैनिक भाग चले और आपसमें कहने लगे, अरे! यह क्या हुआ

Sañjaya nói: Bị những mũi tên phóng ra từ cung của Bhīma đánh gục trên chiến trường, quân của ngài vỡ trận và tháo chạy. Trong cơn rối loạn, họ kêu lên với nhau: “Chuyện gì thế này? Điều gì đã xảy ra?”

Verse 11

ततो व्युदस्तं तत्‌ सैन्यं सिन्धुसौवीरकौरवम्‌ । प्रोत्सारितं महावेगै: कर्णपाण्डवयो: शरै:

Sañjaya nói: Rồi đạo quân của người Sindhu, người Sauvīra và quân Kaurava—bị rung chuyển, rời rạc và rối loạn—đã bị dồn lùi và tan tác bởi những mũi tên mạnh mẽ, bay vun vút của Karṇa và vị Pāṇḍava (Bhīmasena). Cảnh ấy cho thấy trong cơn ép của chiến tranh, ngay cả đội hình lớn cũng có thể sụp đổ khi gặp sức mạnh và ý chí vượt trội.

Verse 12

ते शूरा हतभूयिष्ठा हताश्चरथवारणा: । उत्सृज्य भीमकर्णो च सर्वतो व्यद्रवन्‌ दिश:

Sañjaya nói: Những chiến binh ấy—phần nhiều đã bị giết, chiến xa và voi bị phá hủy, lòng dạ tuyệt vọng—đã chạy tán loạn khắp bốn phương, đến nỗi bỏ mặc cả Bhīma và Karṇa giữa cơn tan vỡ. Câu kệ cho thấy khi chỗ dựa của chiến tranh (tướng lĩnh, chiến cụ và sĩ khí) sụp đổ, nỗi sợ lấn át lòng trung và kỷ luật, và chiến trường trở thành phép thử của sự vững tâm hơn là sức mạnh thuần túy.

Verse 13

नूनं पार्थार्थमेवास्मान्‌ मोहयन्ति दिवौकस: । यत्‌ कर्णभीमप्रभवैर्वध्यते नो बल शरै:ः

Sañjaya nói: Quả thật các thần linh đang làm chúng ta mê muội chỉ vì lợi ích của Pārtha (Arjuna). Bởi quân ta đang bị quét sạch bởi những mũi tên phát ra từ Karṇa và Bhīmasena—dường như quyền lực thần thánh đang xoay chuyển thế cục chống lại chúng ta để mưu phúc cho phe Pāṇḍava.

Verse 14

एवं ब्रुवाणा योधास्ते तावका भयपीडिता: । शरपातं समुत्सृज्य स्थिता युद्धदिदृक्षव:,ऐसा कहते हुए आपके योद्धा भयसे पीड़ित हो बाण मारनेका कार्य छोड़कर युद्धके दर्शक बनकर खड़े हो गये

Sañjaya nói: Khi những lời ấy vừa thốt ra, các chiến binh của ngài—bị nỗi sợ đè nặng—đã ngừng cơn mưa tên, đứng sững lại, không còn thúc ép giao chiến nữa mà chỉ lặng nhìn trận mạc.

Verse 15

ततः प्रावर्तत नदी घोररूपा रणाजिरे । शूराणां हर्षजननी भीरूणां भयवर्धिनी,तदनन्तर रणभूमिमें रक्तकी भयंकर नदी बह चली, जो शूरवीरोंको हर्ष देनेवाली और भीरु पुरुषोंका भय बढ़ानेवाली थी

Sañjaya nói: Rồi trên chiến địa, một dòng sông ghê rợn bắt đầu chảy—dòng sông máu—khiến kẻ dũng mãnh thêm hăng sục, còn kẻ nhút nhát thì nỗi kinh hoàng càng dâng cao.

Verse 16

वारणाश्वमनुष्याणां रुधिरौघसमुद्धवा । संवृता गतसच्त्वैश्व मनुष्यगजवाजिभि:,हाथी, घोड़े और मनुष्योंके रुधिरसमूहसे उस नदीका प्राकट्य हुआ था। वह प्राणशून्य मनुष्यों, हाथियों और घोड़ोंसे घिरी हुई थी

Sañjaya nói: Dòng sông ấy sinh ra từ những đợt máu tuôn của voi, ngựa và người. Bốn bề bị vây bởi những thân xác vô hồn—người, voi, ngựa—khiến cả chiến địa như hóa thành một dòng chảy ghê rợn do tàn sát mà thành.

Verse 17

सानुकर्षपताकैश्र द्विपाश्वरथभूषणै: । स्यन्दनैरपविद्धैश्व भग्नचक्राक्षकूबरै:

Sañjaya nói: “Trên chiến địa, những cỗ chiến xa bị hất văng nằm la liệt—có chiếc vẫn còn cắm cờ và còn dấu dây cương; có chiếc vẫn mang những tấm chắn bên và đồ trang sức của xe trận—nhưng nay bị bỏ mặc, bánh xe, trục và càng xe đều gãy nát. Thế là chiến trường phơi bày sự sụp đổ của niềm kiêu hãnh võ trận và sự tan rã chóng vánh mà bạo lực đem đến.”

Verse 18

जातरूपपरिष्कारेर्थनुर्भि: सुमहास्वनै: । सुवर्णपुड्खैरिषुभिनाराचैश्व सहस्रश:

Sañjaya nói: “Có những cây cung được trang sức bằng vàng, bật lên tiếng dây cung vang dội; và có những mũi tên—thân gắn lông vàng cùng những nārāca đầu sắt—nhiều đến hàng nghìn.”

Verse 19

कर्णपाण्डवनिर्मुक्तिनिर्मुक्तिरिव पन्नगै: प्रासतोमरसंघातै: खड्गैश्न सपरश्वधै:

Sañjaya nói: Bị Karṇa và các Pāṇḍava phóng vũ khí tới, chàng vẫn thoát ra hết lần này đến lần khác—như con rắn lẩn trốn—giữa những loạt lao và tomara, giữa những nhát kiếm và lưỡi rìu.

Verse 20

सुवर्णविकृतैश्चापि गदामुसलपट्टिशै: । ध्वजैश्न विविधाकारै: शक्तिभि: परिघैरपि

Sañjaya nói: “Lại còn có những vũ khí được chế tác và điểm vàng—chùy gada, gậy musala, paṭṭiśa và giáo; những lá cờ với hình dạng muôn vẻ; cùng cả lao śakti và dùi sắt parigha—phô bày trọn vẹn, đáng sợ, mọi khí giới của chiến trường.”

Verse 21

शतध्नीभिश्च चित्राभिर्बभौ भारत मेदिनी । भारत! उस समय अनुकर्ष

Sañjaya nói: Ôi Bhārata, mặt đất nơi chiến trường khi ấy rực sáng, rải đầy những vũ khí śatadhnī muôn sắc. Cờ xí, voi, ngựa, chiến xa và châu báu; những cỗ xe vỡ nát, bánh xe tan từng mảnh, trục và ách; những cây cung dát vàng vang tiếng dây dữ dội; những mũi tên lông vàng; và hàng nghìn nārāca do Karṇa và Bhīmasena bắn ra, như rắn lột da—cùng giáo, tomara, kiếm, rìu, chùy vàng, gậy musala, paṭṭiśa, cờ hiệu đủ dạng, lao śakti, dùi sắt parigha và những śataghni kỳ dị—tạo nên một vẻ huy hoàng lạ lùng cho bãi chiến, nhưng là vẻ đẹp sinh từ đổ nát.

Verse 22

वलयैरपदिद्धैश्न तत्रैवाड्गुलिवेष्टकै: । चूडामणिभिरुष्णीषै: स्वर्णसूत्रैश्ष मारिष

Sañjaya nói: “Thưa ngài, ngay trên mặt đất ấy rải đầy đồ trang sức—vòng tay và nhẫn đeo ngón bị hất văng trong cơn hỗn loạn—cùng với bảo châu trên đỉnh đầu (cūḍāmaṇi), khăn đội (uṣṇīṣa) và những sợi chỉ vàng.”

Verse 23

तनुत्रै: सतलन्ैश्न हारैरनिष्किैश्व भारत । व्स्त्रैश्छत्रैश्न विध्वस्तैशज्ञामरव्यजनैरपि

Sañjaya nói: Hỡi Bhārata, chiến địa rải đầy áo giáp và mũ trụ vỡ nát, vòng cổ gãy đứt và đồ trang sức vàng rơi vãi; y phục rách tươm, lọng che tan hoang, và cả những quạt đuôi yak cùng quạt tay cũng ngã xuống. Cảnh ấy cho thấy chiến tranh biến vẻ huy hoàng vương giả và dấu hiệu vinh dự thành đống vụn, phơi bày sự mong manh của địa vị thế gian giữa cuộc tàn sát.

Verse 24

गजाश्वमनुजैर्भिन्नि: शोणिताक्तैश्व पत्रिभि: | तैस्तैश्व विविधैभिन्निस्तत्र तत्र वसुंधरा

Sañjaya nói: Mặt đất bị xé toạc ở nhiều nơi—bị bổ nứt bởi voi, ngựa và người ngã xuống, lại bị xuyên thủng bởi muôn loại mũi tên dính máu—khiến khắp nơi nền đất mang đầy vết sẹo của bạo lực chiến trận. Cảnh ấy nhấn mạnh cái giá đạo lý của chiến tranh: khi giận dữ và tranh chấp ngự trị, ngay cả đất mẹ nuôi sống muôn loài cũng trở thành chứng nhân của khổ đau và hoang tàn.

Verse 25

पतितैरपविद्धैश्न विबभौ द्यौरिव ग्रहै: । माननीय भरतनन्दन! इधर-उधर पड़े हुए सोनेके अंगद

Sañjaya nói: Hỡi hậu duệ đáng tôn của Bharata, mặt đất nơi ấy—rải khắp bốn phương những vật rơi rụng và bị quăng bỏ—sáng lên như bầu trời điểm trang bởi các vì tinh tú. Vòng tay vàng, chuỗi ngọc, hoa tai, vương miện, vòng cổ tay, nhẫn, bảo châu trên đỉnh đầu, khăn đội, dây vàng, áo giáp, găng tay, đồ trang sức, đồng nishka, y phục, lọng che, những quạt đuôi yak gãy và quạt tay; lại thêm voi, ngựa, người bị xé nát, cùng những mũi tên có lông vũ dính máu—bởi muôn thứ rách nát, ngã đổ và bị vứt bỏ ấy mà chiến địa trở nên rực rỡ một cách kỳ dị. Và quả thật, công việc của hai người kia là điều không thể nghĩ bàn, kỳ diệu, vượt ngoài tầm người phàm.

Verse 26

अग्नेर्वायुसहायस्य गति: कक्ष इवाहवे

Sañjaya nói: Trong trận ấy, bước tiến của chàng như lửa rừng được gió thúc—nhanh, lan rộng, không gì cưỡng nổi, thiêu rụi mọi thứ trên đường đi. Hình ảnh ấy cho thấy khi quyền lực kết hợp với thế lực thuận lợi, nó có thể trở nên áp đảo và đầy hiểm họa đạo lý giữa cơn hỗn loạn của chiến tranh.

Verse 27

निपातितध्वजरथं हतवाजिनरद्धिपम्‌

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, trong trận ấy quân của bệ hạ lâm vào cảnh khốn đốn nặng nề—xe chiến và cờ hiệu đã bị quật ngã, ngựa và chiến sĩ bị giết. Một cuộc hỗn chiến tối dữ dội bùng lên giữa Karṇa và Bhīmasena, khiến chiến địa ngập tràn tàn phá. Hình ảnh như sức mạnh không gì cản nổi giày xéo tất cả, cho thấy cơn cuồng nộ võ lực không được kiềm chế có thể nghiền nát cả một đạo quân.”

Verse 28

गजाभ्यां सम्प्रयुक्ता भ्यामासीन्नलवनं यथा । मेघजालनिभं सैन्यमासीत्‌ तव नराधिप

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, quân của bệ hạ trông như một lùm sậy dày bị hai con voi giày xéo, ép nát; lại như một khối mây tầng tầng—đen sẫm, đặc quánh và trùm lấp, khiến người nhìn cũng thấy ngột ngạt.

Verse 138

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि भीमकर्णयुद्धे अष्टात्रिंशधिकशततमो< ध्याय:

Sañjaya thưa: Như vậy, trong Thánh sử Mahābhārata, thuộc Droṇa Parva, dưới tiểu thiên về việc giết Jayadratha, chương thứ một trăm ba mươi tám—kể trận chiến giữa Bhīma và Karṇa—đến đây kết thúc.

Verse 253

दृष्टवा चारणसिद्धानां विस्मय: समजायत । उन दोनोंके उस अचिन्त्य, अलौकिक और अद्धुत कर्मको देखकर चारणों और सिद्धोंके मनमें भी महान्‌ विस्मय हो गया

Sañjaya thưa: Thấy việc ấy—không thể nghĩ bàn, siêu phàm và kỳ diệu—ngay cả các Cāraṇa và các Siddha cũng bàng hoàng kinh ngạc.

Verse 266

आसीद्‌ भीमसहायस्य रौद्रमाधिरथेर्गतम्‌ । जैसे वायुकी सहायता पाकर सूखे वनमें तथा घास-फूँसमें अग्निकी गति बढ़ जाती है, उसी प्रकार उस महायुद्धमें भीमसेनके साथ सूतपुत्र कर्णकी भयंकर गति बढ़ गयी थी

Sañjaya thưa: Có Bhīma làm chỗ dựa, bước tiến của vị đại xa chiến ấy trở nên dữ dội, không sao ngăn nổi. Như lửa được gió trợ lực lan nhanh qua rừng khô, qua cỏ rạ, thì trong đại chiến ấy, đà xung kích đáng sợ của Karṇa—con nhà người đánh xe—cũng bừng bừng tăng mạnh.

Verse 283

विमर्द: कर्णभीमाभ्यामासीच्च परमो रणे | नरेश्वर! जैसे दो हाथी किसीसे प्रेरित होकर नरकुलके वनको रौंद डालते हैं

Sañjaya thưa: Trong trận ấy bùng lên cuộc giáp chiến khốc liệt tột bậc giữa Karṇa và Bhīmasena. Tâu Đại vương, như hai con voi bị kẻ nào thúc giục mà giày nát cả một khu rừng người, quân của bệ hạ—tựa một khối mây giông—rơi vào cảnh rối loạn thảm hại. Xe và cờ hiệu đã bị quật ngã; voi, ngựa và chiến sĩ nằm chết la liệt. Trên chiến địa ấy, Karṇa và Bhīmasena đã gây nên một cuộc tàn sát lớn lao.