Adhyaya 126

Verse 1

भीकम (2 अमान चतुर्विशर्त्याधकशततमो< ध्याय: कौरव-पाण्डव-सेनाका घोर युद्ध तथा पाण्डवोंके साथ दुर्योधनका संग्राम घतयाट्र उवाच कि तस्यां मम सेनायां नासन्‌ केचिन्महारथा: । ये तथा सात्यकिं यान्तं नैवाघ्नन्‌ नाप्यवारयम्‌

Dhṛtarāṣṭra nói: “Trong đạo quân của ta, quả thật không có lấy một đại xa chiến sĩ nào sao—không ai, khi Sātyaki tiến lên như thế, có thể đánh gục hắn, hay chí ít cũng chặn được bước tiến của hắn ư?”

Verse 2

एको हि समरे कर्म कृतवान्‌ सत्यविक्रम: । शक्रतुल्यबलो युद्धे महेन्द्रो दानवेष्विव

Vì trong trận chiến, Sātyaki—người có dũng khí chân thật, không hề lay chuyển—đã một mình làm nên đại công. Mạnh mẽ nơi chiến địa như Śakra (Indra), chàng phô bày uy dũng như Mahendra khi giao chiến với bọn Dānavas.

Verse 3

अथवा शून्यमासीत्‌ तत्‌ येन यातः स सात्यकि: । हतभूयिष्ठमथवा येन यातः स सात्यकि:,अथवा जिस मार्गसे सात्यकि आगे बढ़े थे, वह वीरोंसे शून्य तो नहीं हो गया था या वहाँके अधिकांश सैनिक मारे तो नहीं गये थे

Ghṛtayaṭra nói: “Hay con đường mà Sātyaki đã tiến lên nay đã trống vắng, không còn chiến sĩ? Hay dọc lối chàng đi, phần lớn binh lính đã bị giết?”

Verse 4

यत्‌ कृतं वृष्णिवीरेण कर्म शंससि मे रणे । नैतदुत्सहते कर्तु कर्म शक्रोडपि संजय

Dhṛtarāṣṭra nói: “Này Saṃjaya! Việc mà ngươi ca ngợi là do vị anh hùng dòng Vṛṣṇi làm giữa chiến trường—một kỳ công như thế, ngay cả Śakra (Indra) cũng không thể thực hiện.”

Verse 5

अश्रद्धेयमचिन्त्यं च कर्म तस्य महात्मन: । वृष्ण्यन्धकप्रवीरस्य श्रुत्वा मे व्यथितं मन:

Kỳ công của vị đại hồn ấy—bậc anh hùng hàng đầu trong các dòng Vṛṣṇi và Andhaka—vừa khó tin vừa vượt ngoài tưởng tượng. Nghe kể mà lòng ta bàng hoàng đau đớn.

Verse 6

न सन्ति तस्मात्‌ पुत्रा मे यथा संजय भाषसे । एको वै बहुला: सेना: प्रामृदूनत्‌ सत्यविक्रम:

Vì thế, Sañjaya, đúng như khanh tâu, các con trai trẫm hẳn không còn sống nữa. Nếu chỉ một dũng sĩ—Sātyaki, lừng danh bởi chân dũng—quả đã nghiền nát bao đạo quân của trẫm thành bụi đất, thì trẫm phải chấp nhận rằng các con trai trẫm đã bị giết.

Verse 7

कथं च युध्यमानानामपक्रान्तो महात्मनाम्‌ । एको बहूनां शैनेयस्तन्ममाचक्ष्व संजय,संजय! जब बहुत-से महामनस्वी वीर युद्ध कर रहे थे, उस समय अकेले सात्यकि उन्हें पराजित करके कैसे आगे बढ़ गये, यह सब मुझे बताओ

Dhṛtarāṣṭra nói: “Sañjaya, hãy nói cho trẫm biết—giữa lúc bao bậc đại hùng tâm lớn đang giao chiến, vì sao chỉ một mình Śaineya (Sātyaki) lại có thể đánh bại họ rồi tiến thẳng lên trước? Hãy giải bày cho trẫm tường tận.”

Verse 8

संजय उवाच राजन्‌ सेनासमुद्योगो रथनागाश्वपत्तिमान्‌ तुमुलस्तव सैन्यानां युगान्तसदृशो5भवत्‌

Sañjaya thưa: “Tâu Đại vương, cuộc điều động quân của bệ hạ—đầy xe chiến, voi, ngựa và bộ binh—thật ầm ầm dữ dội. Đoàn quân tụ lại của bệ hạ trông đáng sợ như cơn đại kiếp vào cuối một thời đại.”

Verse 9

आहूृतेषु समूहेषु तव सैन्यस्य मानद । नाभूल्लोके सम: कश्चित्‌ समूह इति मे मति:

Sañjaya thưa: “Hỡi bậc ban vinh dự, khi các đạo quân khác nhau của bệ hạ được triệu về từ mọi phía và tụ hội, thì đoàn quân đông đảo ấy không có đối thủ tương xứng nào trên đời—đó là điều thần tin chắc.”

Verse 10

तत्र देवास्त्वभाषन्त चारणाश्न समागता: । एतदन्ता: समूहा वै भविष्यन्ति महीतले

Tại đó, chư thiên cất lời, và các Cāraṇa cũng tụ hội. Họ tuyên cáo: “Trên mặt đất này, những đạo quân đang tụ tập đây sẽ kết thúc số phận của mình ngay tại chốn này.”

Verse 11

वहाँ आये हुए देवता तथा चारण ऐसा कहते थे कि इस भूतलपर सारे समूहोंकी अन्तिम सीमा यही होगी ।।

Sañjaya thưa: Hỡi bậc chúa của muôn dân, hỡi đấng trị vì loài người, chưa từng có một thế trận nào như thế—như thế trận mà Droṇa đã bày ra vào lúc Jayadratha bị hạ sát. Ngay cả chư thiên và các Ca-raṇa (những nhạc sĩ, thi nhân cõi trời) đến chứng kiến cũng tuyên rằng: trên mặt đất này, đây sẽ là giới hạn tối hậu của mọi trận hình hợp quân—một đỉnh cao vô song của nghệ thuật binh bố, được rèn đúc cho một mục đích duy nhất, định mệnh trong cuộc chiến.

Verse 12

चण्डवातविभिगन्नानां समुद्राणामिव स्वन: । रणे5भवद्‌ बलौघानामन्योन्यमभिधावताम्‌

Sañjaya thưa: Trong trận ấy, tiếng gầm vang dậy từ những khối quân đông đảo lao vào nhau thật kinh hoàng—tựa như tiếng sấm rền của đại dương bị gió dữ khuấy đảo, xô dập tan tác. Lời ví ấy phơi bày sức mạnh mênh mông, vô tư của chiến tranh: cơn cuồng nộ tập thể nhấn chìm mọi tự chế của cá nhân, và gánh nặng đạo lý của xung đột trở nên hữu hình qua chính mức độ tàn phá của nó.

Verse 13

पार्थिवानां समेतानां बहून्यासन्‌ नरोत्तम | तदबले पाण्डवानां च सहस्राणि शतानि च,नरश्रेष्ठ आपकी और पाण्डवोंकी सेनाओंमें सब ओरसे एकत्र हुए भूमिपालोंके सैकड़ों और हजारों दल थे

Sañjaya thưa: Hỡi bậc tối thượng trong loài người, bốn phía đều có vô số đạo quân của các vua chúa tụ hội; và trong đại quân ấy, lực lượng của nhà Pāṇḍava cũng đứng thành hàng trăm, hàng nghìn. Cảnh tượng ấy cho thấy một liên minh mênh mông của nhiều vương quyền bị cuốn vào chiến cuộc, nơi lòng trung thành riêng và bổn phận vương giả cùng dồn lại thành một thực tại chiến trường áp đảo.

Verse 14

संरब्धानां प्रवीराणां समरे दृढकर्मणाम्‌ | तत्रासीत्‌ सुमहाशब्दस्तुमुलो लोमहर्षण:

Sañjaya thưa: Khi những dũng sĩ hàng đầu, bừng bừng phẫn nộ và kiên định trong hành động, thúc tới giữa chiến địa, nơi ấy dấy lên một tiếng ồn ào cực lớn—điếc tai, cuồng loạn—mạnh đến mức khiến người ta dựng tóc gáy. Câu kệ nhấn mạnh rằng khi cơn giận và ý chí chiến đấu được thả bung cùng lúc, bạo lực và nỗi kinh hoàng tâm lý của chiến tranh càng tăng gấp bội.

Verse 15

(पाण्डवानां कुरूणां च गर्जतामितरेतरम्‌ । क्ष्ेवेडा: किलकिलाशब्दास्तत्रासन्‌ वै सहस्रश:ः ।।

Sañjaya thưa: Khi quân Pāṇḍava và quân Kuru gầm thét đối nhau, trên chiến địa dấy lên muôn ngàn tiếng hò reo—tiếng thét, tiếng hú, tiếng ầm vang hỗn loạn. Hỡi Bhārata, tiếng trống trận (bherī) nổ dội ghê rợn, tiếng tên rít vun vút, và tiếng gào của những người đang giáng đòn vào nhau đều nghe rõ ràng. Rồi, hỡi đức vua đáng kính, Bhīmasena, Dhṛṣṭadyumna, Nakula, Sahadeva và Dharmarāja Yudhiṣṭhira—con của Pāṇḍu—đã gọi quân mình và nói rằng—

Verse 16

आगच्छत प्रहरत द्रुतं विपरिधावत । प्रविष्टावरिसेनां हि वीरी माधवपाण्डवौ,“वीरो! आओ, शत्रुओंपर प्रहार करो। बड़े वेगसे इनपर टूट पड़ो; क्योंकि वीर सात्यकि और अर्जुन शत्रुओंकी सेनामें घुस गये हैं

Sañjaya nói: “Hãy tiến lên! Hãy đánh ngay! Hãy lao vào từ mọi phía thật mau. Vì hai dũng sĩ Mādhava và Pāṇḍava quả đã xông sâu vào trong quân địch.”

Verse 17

यथा सुखेन गच्छेतां जयद्रथवध॑ प्रति । तथा प्रकुरुत क्षिप्रमिति सैन्यान्यचोदयन्‌

Sañjaya nói: “Hãy gắng sức thật mau để hai người ấy có thể tiến lên thong thả, hướng tới việc giết Jayadratha.” Nói vậy, ông thúc giục và điều động mọi đạo quân.

Verse 18

तयोरभावे कुरव: कृतार्था: स्युर्वयं जिता: । ते यूयं सहिता भूत्वा तूर्णमेव बलार्णवम्‌

Sañjaya nói: “Nếu hai người ấy không còn, quân Kaurava sẽ đạt được mục đích, còn chúng ta sẽ bại. Vậy nên, tất cả hãy hợp lực, mau chóng tiến lên đối mặt với đạo quân hùng mạnh như biển kia.”

Verse 19

भीमसेनेन ते राजन्‌ पाञ्ताल्येन च नोदिता:

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, họ đã được Bhīmasena và hoàng tử Pāñcāla (Dhṛṣṭadyumna) thúc giục, khiến khí thế càng thêm dồn dập.”

Verse 20

आजलसघ्नु: कौरवान्‌ संख्ये त्यक्त्वासूनात्मन: प्रियान्‌ राजन! भीमसेन तथा धृष्टद्युम्नके द्वारा इस प्रकार प्रेरित हुए पाण्डव-सैनिकोंने अपने प्यारे प्राणोंका मोह छोड़कर युद्धस्थलमें कौरवयोद्धाओंका संहार आरम्भ कर दिया ।।

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, được Bhīmasena và Dhṛṣṭadyumna thúc giục như thế, quân Pāṇḍava gạt bỏ cả sự luyến tiếc đối với sinh mạng yêu quý của mình, và trên chiến địa bắt đầu tàn sát các chiến sĩ Kaurava. Dẫu họ không mong cái chết trong chiến tranh, tiếng va chạm của binh khí và ngọn lửa hào khí anh hùng vẫn cuốn họ vào cuộc giao tranh không ngừng.”

Verse 21

तथैव तावका राजन प्रार्थयन्तो महद्‌ यश:

Sañjaya thưa: “Cũng như vậy, tâu Đại vương, chính các chiến binh của bệ hạ cũng đang gắng sức—mưu cầu danh vọng lớn lao.”

Verse 22

तस्मिन्‌ सुतुमुले युद्धे वर्तमाने भयावहे

Sañjaya thưa: Khi trận chiến vô cùng náo loạn ấy đang diễn ra—tự bản chất đã đáng kinh hãi—

Verse 23

कवचानां प्रभास्तत्र सूर्यरश्मिविराजिता:

Sañjaya thưa: Ở đó, ánh lấp lánh của áo giáp các chiến sĩ rực lên, được tia nắng mặt trời làm cho chói sáng—một vẻ huy hoàng bề ngoài vừa đẩy cao khí thế trận mạc, vừa báo trước hiểm họa và sự mong manh của vinh quang thế tục nơi chiến địa.

Verse 24

दृष्टी: संख्ये सैनिकानां प्रतिजघ्नु: समनन्‍्ततः । वहाँ वीरोंके सुवर्णमय कवचोंकी प्रभाएँ सूर्यकी किरणोंसे उद्धासित हो युद्धस्थलमें सब ओर खड़े हुए सैनिकोंके नेत्रोंमें चकाचौंध पैदा कर रही थीं ।।

Sañjaya thưa: Giữa vòng chiến, những áo giáp vàng của các dũng sĩ, bùng sáng dưới tia nắng, làm chói mắt quân sĩ đứng khắp bốn phía, rực lóa trên toàn chiến địa. Và như thế, khi các Pāṇḍava đại hồn dốc trọn sức mà tiến công, cảnh chiến tranh trở thành một quang tượng lóa mắt—vẻ đẹp và bạo lực quấn lấy nhau, nơi ánh huy hoàng bề ngoài che khuất cái giá đạo lý nặng nề của cuộc tàn sát.

Verse 25

स संनिपातस्तुमुलस्तेषां तस्य च भारत

Sañjaya thưa: Hỡi Bhārata, cuộc đụng độ giữa họ và người ấy đã thành một trận hỗn chiến dữ dội, áp đảo—một cuộc giáp mặt đầy náo động và cơn cuồng nộ chiến tranh ngày càng dâng cao.

Verse 26

धृतराष्ट्र रवाच तथा यातेषु सैन्येषु तथा कृच्छूगत: स्वयम्‌

Dhṛtarāṣṭra nói: “Khi các đạo quân đã rời đi như thế, chính ta cũng rơi vào cơn khốn quẫn đau đớn tột cùng.”

Verse 27

एकस्य च बहूनां च संनिपातों महाहवे

Sañjaya nói: Trong trận đại chiến ấy, đã có một cuộc hội tụ dữ dội—một dũng sĩ đối mặt với nhiều người, và nhiều người dồn ép một người—cho thấy chiến tranh nén vô số sinh mạng vào một cuộc chạm trán duy nhất, hiểm nghèo đến tột cùng.

Verse 28

सो>त्यन्तसुखसंवृद्धो लक्ष्म्या लोकस्य चेश्वर:

Sañjaya nói: Vì thế, người ấy—được nuôi dưỡng và nâng lên bởi đỉnh cao của phú quý và khoái lạc—đứng như bậc chúa tể của muôn dân, được vận may ban quyền lực. Câu này nhấn mạnh rằng quyền thế thế tục có thể được củng cố bởi tiện nghi và của cải, ngay giữa những sức ép đạo lý của chiến tranh.

Verse 29

एको बहून्‌ समासाद्य कच्चिन्नासीतू पराड्मुख: । अत्यन्त सुखमें पला हुआ, इस लोक तथा राजलक्ष्मीका स्वामी अकेला दुर्योधन बहुसंख्यक योद्धाओंके साथ युद्ध करके रणभूमिसे विमुख तो नहीं हुआ? ।।

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, khi một mình đối diện với bao dũng sĩ, con trai bệ hạ há đã quay lưng rời chiến địa sao? Dẫu được nuôi trong nhung lụa, nắm quyền thế và phúc lộc vương gia ở đời này, Duryodhana—đứng một mình trước muôn người—vẫn kiên định trong chiến đấu chăng? Ôi Bhārata, trận chiến liên quan đến con trai bệ hạ quả thật kỳ lạ phi thường.”

Verse 30

दुर्योधनेन समरे पृतना पाण्डवी रणे

Sañjaya nói: Trong trận chiến, giữa tiếng binh khí va chạm, đạo quân Pāṇḍava giao chiến với Duryodhana—một hình ảnh của chiến tranh, nơi kiêu hãnh và tham vọng khiến con người đem cả đạo quân vào chỗ hiểm nguy.

Verse 31

नलिनी द्विरदेनेव समन्तात्‌ प्रतिलोडिता । दुर्योधनने समरांगणमें पाण्डव-सेनाको सब ओरसे उसी प्रकार मथ डाला, जैसे हाथी कमलोंसे भरे हुए किसी पोखरेको || ३० ई ।। ततस्तां प्रहितां सेनां दृष्टवा पुत्रेण ते नृप

Sañjaya nói: Trên chiến địa, Duryodhana đã khuấy đảo và làm tan tác quân Pāṇḍava khắp bốn phía, như một con voi bước vào ao đầy sen rồi quẫy tung nước từ mọi hướng. Hình ảnh ấy nhấn mạnh đà tàn bạo của chiến tranh: đội ngũ vốn kỷ luật bị biến thành hỗn loạn khi bị thúc đẩy bởi kiêu mạn và cơn khát chiến thắng, chứ không phải bởi tự chế và dharma.

Verse 32

स भीमसेनं दशभि: शरैरविव्याध पाण्डवम्‌

Sañjaya nói: Rồi hắn đánh trúng Bhīmasena, vị Pāṇḍava, xuyên thấu bằng mười mũi tên—một hình ảnh về sự leo thang không ngừng của chiến trận, nơi bản lĩnh được đo bằng tự chế và ý chí giữa bạo lực.

Verse 33

विराटद्रुपदौ षड़भि: शतेन च शिखण्डिनम्‌

Sañjaya nói: Virāṭa và Drupada, cùng với sáu trăm người khác, đã vây quanh và dồn ép Śikhaṇḍin giữa vòng chiến—một hình ảnh về đà tiến không ngừng của chiến tranh, nơi ngay cả những đồng minh lừng danh cũng trở thành mục tiêu trong sức ép đạo lý của bạo lực tập thể.

Verse 34

शतशकश्षापरान्‌ योधान्‌ सद्दिपांश्व रथान्‌ रणे

Sañjaya nói: “Trong trận ấy có hàng trăm chiến binh, và những chiến xa với đèn lửa còn sáng—vô số người giao chiến và những cỗ xe rực lửa chuyển động giữa tiếng va chạm.”

Verse 35

न संदधन्‌ विमुज्चन्‌ वा मण्डलीकृतकार्मुक:

Sañjaya nói: Hắn không ngắm cho chắc cũng không buông tên, mà giữ cung căng trong thế thủ vòng tròn—do dự ngay trong hành vi bạo lực, như đang cân nhắc bổn phận của khoảnh khắc ấy với hệ quả của máu đổ.

Verse 36

तस्य तान्‌ निध्नतः शत्रून्‌ हेमपृष्ठ महद्‌ धनु:

Sañjaya nói: Khi ông đang quật ngã những kẻ thù ấy, cây cung lớn của ông—lưng dát vàng, rực rỡ—nổi bật như biểu tượng của sức chiến đấu không hề chùn bước, cho thấy đà trận mạc đang bị thúc đẩy bởi thuần túy uy lực, chứ không phải bởi sự kiềm chế.

Verse 37

ततो युधिष्िरो राजा भल्लाभ्यामच्छिनद्‌ धनु:

Sañjaya nói: Rồi vua Yudhiṣṭhira, với quyết tâm xứng đáng của một minh quân giữ đạo giữa áp lực chiến tranh, đã dùng hai mũi tên bhalla sắc bén chém đứt cây cung của đối phương—một hành động nhằm ngăn bạo lực bằng cách tước vũ khí, chứ không chỉ hủy diệt.

Verse 38

विव्याध चैनं दशभि: सम्यगस्तै: शरोत्तमै:

Sañjaya nói: Rồi ông bắn xuyên đối thủ bằng mười mũi tên thượng hạng, nhắm chuẩn và trúng đích—một hành động làm dồn dập thêm nhịp điệu không khoan nhượng của chiến trường, nơi tài nghệ và ý chí được phô bày, dù bạo lực càng khiến gánh nặng đạo lý của cuộc chiến thêm nặng nề.

Verse 39

वर्म चाशु समासाद्य ते भित्त्वा क्षितिमाविशन्‌ | और उसे विधिपूर्वक चलाये हुए उत्तम दस बाणोंद्वारा गहरी चोट पहुँचायी। वे बाण तुरंत ही उसके कवचमें जा लगे और उसे छेदकर धरतीमें समा गये ।।

Sañjaya nói: Những mũi tên ấy lập tức chạm vào áo giáp của hắn, xuyên thủng rồi cắm sâu xuống đất. Bấy giờ các chiến binh Pāṇḍava, vui mừng trước bước ngoặt ấy, tụ lại quanh Yudhiṣṭhira, che chở cho vua và thêm vững lòng giữa sức ép dữ dội của chiến trường.

Verse 40

यथा वृत्रवधे देवा: पुरा शक्रं महर्षय: । इससे कुन्तीकुमारोंको बड़ी प्रसन्नता हुई। जैसे पूर्वकालमें वृत्रासुरका वध होनेपर सम्पूर्ण देवताओं और महर्षियोंने इन्द्रको सब ओरसे घेर लिया था, उसी प्रकार पाण्डव भी युधिष्ठिरको चारों ओरसे घेरकर खड़े हो गये ।।

Sañjaya nói: Như thuở xưa, sau khi Vṛtra bị giết, chư thiên và các đại hiền triết đã vây quanh Śakra (Indra) từ mọi phía, thì nay các con của Kuntī cũng tràn đầy hoan hỷ; các Pāṇḍava đứng bao bọc Yudhiṣṭhira khắp bốn bề. Rồi con trai dũng mãnh của ngài lại cầm lên một cây cung khác.

Verse 41

तमायान्तमभिप्रेक्ष्य तव पुत्र महामृथे

Sañjaya nói: Thấy con trai của bệ hạ đang tiến đến giữa cuộc giao tranh vũ khí vĩ đại ấy, (các chiến binh liền phản ứng theo tình thế).

Verse 42

तान्‌ द्रोण: प्रतिजग्राह परीप्सन्‌ युधि पाण्डवम्‌

Sañjaya nói: Nhằm bắt lấy Pāṇḍava ngay giữa trận chiến, Droṇa nhận lời thách đấu ấy và tiến lên giao chiến.

Verse 43

तत्र राजन्‌ महानासीत्‌ संग्रामो लोमहर्षण:

Sañjaya nói: Tại đó, tâu Đại vương, một trận chiến lớn bùng lên khiến tóc gáy dựng đứng. Trên chiến địa ấy, cuộc đụng độ giữa các Pāṇḍava và quân của bệ hạ phình to thành một cuộc tàn sát kinh hoàng, như thể mặt đất đã hóa thành sân chơi của Rudra—một bãi thiêu xác—nơi hủy diệt dành cho mọi hữu thân.

Verse 44

पाण्डवानां महाबाहो तावकानां च संयुगे । रुद्रस्याक्रीडसदृश: संहार: सर्वदेहिनाम्‌

Sañjaya nói: Tâu Đại vương tay mạnh, trong trận chiến giữa các Pāṇḍava và quân của bệ hạ, chiến địa ấy trở nên như sân chơi của Rudra—một nơi hủy diệt cho mọi hữu thân. Cuộc giao tranh dâng lên thành một cuộc tàn sát khủng khiếp, nuốt chửng tất cả, như thể mặt đất là bãi thiêu nơi sinh mạng bị chém ngã không phân biệt ai.

Verse 45

तत: शब्दो महानासीत्‌ पुनर्येन धनंजय: । अतीव सर्वशब्देभ्यो लोमहर्षकर: प्रभो

Sañjaya nói: Rồi từ phía Dhanañjaya (Arjuna), một tiếng gầm lớn lại vang lên—lấn át mọi âm thanh khác và khiến tóc gáy dựng đứng, tâu chúa thượng.

Verse 46

प्रभो! तदनन्तर जिधर अर्जुन गये थे, उसी ओर बड़े जोरका कोलाहल होने लगा, जो सम्पूर्ण शब्दोंसे ऊपर उठकर सुननेवालोंके रोंगटे खड़े किये देता था ।।

Sañjaya thưa: Tâu chúa thượng, sau đó, đúng về phía Arjuna đã đi, một tiếng náo động dữ dội bùng lên—vượt hẳn mọi âm thanh khác, khiến người nghe dựng tóc gáy. Trong trận đại chiến ấy, giữa đạo quân Bharata, người ta nghe tiếng gầm rợn người của Arjuna và Sātyaki, cùng cả tiếng hò reo của các cung thủ của ngài, vang lên ngay trong quân Kaurava—một cơn huyên náo uy nghiêm báo hiệu cuộc va chạm khốc liệt của các dũng tướng và sức nặng đạo lý của cuộc chiến, nơi lòng can đảm và bổn phận bị thử thách giữa hỗn mang.

Verse 47

द्रोणस्यापि परै: सार्ध व्यूहद्वारे महारणे । एवमेष क्षयो वृत्त: पृथिव्यां पृथिवीपते | क्रुद्धेडर्जुने तथा द्रोणे सात्वते च महारथे

Sañjaya thưa: Ngay cả Droṇa, đang giao chiến với quân địch tại chính cửa ngõ của trận đồ trong cuộc đại chiến ấy, cũng phát ra tiếng gầm như sư tử. Vì thế, tâu chúa tể cõi đất, sự tàn phá ghê gớm này đã diễn ra trên chiến địa khi Arjuna, Droṇa và đại xa chiến binh Sātyaki bừng bừng phẫn nộ—cho thấy cơn giận trong chiến tranh làm tai họa tăng bội, ngay cả giữa những anh hùng bậc nhất.

Verse 123

इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें सात्यकिका प्रवेश और दुःशासनकी पराजयविषयक एक सौ तेईसवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sañjaya thưa: Như vậy, trong Śrī Mahābhārata, thuộc Droṇa Parva—đặc biệt trong phần nói về việc giết Jayadratha—chương thứ một trăm hai mươi ba kết thúc, thuật về Sātyaki xông vào trận và Duḥśāsana bị đánh bại. Lời kết nhấn mạnh khuôn khổ đạo lý của sử thi: dũng lực và mưu lược diễn ra trong sự phán xét rộng lớn của dharma, ngay giữa cảnh tàn phá của chiến tranh.

Verse 124

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि सात्यकिप्रवेशे संकुलयुद्धे चतुर्विशत्यधिकशततमो<थध्याय:

Sañjaya kết lời: Như vậy, trong Mahābhārata tôn nghiêm, thuộc Droṇa Parva—đặc biệt trong phần nói về việc giết Jayadratha—đây là chương thứ một trăm hai mươi bốn, thuật về Sātyaki xông vào chiến trận và cuộc giao tranh rối ren, quấn chặt sau đó. Lời ghi kết đặt đoạn này như một khúc quanh của cơn khủng hoảng dharma trong ngày ấy, nơi lời thề, lòng trung thành và đà tàn bạo của chiến tranh hội tụ.

Verse 186

क्षोभयध्वं महावेगा: पवन: सागरं यथा । (इसके बाद उन्होंने फिर कहा--) 'सात्यकि और अर्जुनके न होनेपर ये कौरव तो कृतार्थ हो जायँगे और हम पराजित होंगे। अत: तुम सब लोग एक साथ मिलकर महान्‌ वेगका आश्रय ले तुरंत ही इस सैन्य-समुद्रमें हलचल मचा दो। ठीक वैसे ही जैसे प्रचण्ड वायु महासागरको विकज्षुब्ध कर देती है”

Sañjaya thưa: “Hãy khuấy động (đạo quân địch), hỡi những người nhanh như gió, như cơn cuồng phong khuấy đảo biển cả.” Rồi ông lại nói: “Khi Sātyaki và Arjuna vắng mặt, bọn Kaurava sẽ tưởng đã toại nguyện, còn ta sẽ thất bại. Vậy các ngươi hãy đồng loạt hợp sức, nương vào tốc lực lớn, lập tức làm dậy sóng ‘biển quân’ này—như gió dữ làm đại dương cuộn lên.”

Verse 206

स्वर्गेप्सवो मित्रकार्ये नाभ्यनन्दन्त जीवितम्‌ । वे उत्तम तेजवाले नरेश स्वर्गलोक प्राप्त करना चाहते थे। अतः उन्हें युद्धमें शस्त्रोंद्वारा मृत्यु आनेकी अभिलाषा थी। इसीलिये उन्होंने मित्रका कार्य सिद्ध करनेके प्रयत्नमें अपने प्राणोंकी परवा नहीं की

Những người khát vọng cõi trời, vì muốn hoàn thành việc nghĩa với bằng hữu, chẳng hề vui mừng với sự sống. Các dũng sĩ rực rỡ oai quang ấy mong đạt đến thiên giới; bởi vậy họ ước cho cái chết đến với mình nơi chiến địa dưới lưỡi gươm giáo. Do đó, trong nỗ lực làm trọn bổn phận với bạn, họ chẳng màng đến sinh mạng của chính mình.

Verse 216

आर्या युद्धे मतिं कृत्वा युद्धायैवावतस्थिरे । राजन! इसी प्रकार आपके सैनिक भी महान्‌ सुयश प्राप्त करना चाहते थे। अतः वे युद्धविषयक श्रेष्ठ बुद्धिका आश्रय ले वहाँ युद्धके लिये ही डँटे रहे

Sañjaya nói: “Đã quyết tâm cho chiến trận, những dũng sĩ cao quý ấy đứng vững, chỉ một lòng giao chiến. Cũng vậy, tâu Đại vương, quân sĩ của bệ hạ cũng mong giành lấy danh tiếng lớn; vì thế, nương vào ý chí chiến đấu sáng suốt bậc nhất, họ trấn giữ nơi ấy chỉ để xung trận.”

Verse 226

जित्वा सर्वाणि सैन्यानि प्रायात्‌ सात्यकिरर्जुनम्‌ । जिस समय वह अत्यन्त भयंकर घमासान युद्ध चल रहा था, उसी समय सात्यकि आपकी सारी सेनाओंको जीतकर अर्जुनकी ओर बढ़ चले

Sañjaya nói: Giữa cơn chiến trận vô cùng khủng khiếp và hỗn loạn ấy, Sātyaki, sau khi đánh bại toàn bộ quân lực của bệ hạ, liền thúc tiến về phía Arjuna.

Verse 243

दुर्योधनो महाराज व्यगाहत महद्‌ बलम्‌ | महाराज! इस प्रकार विजयके लिये प्रयत्नशील हुए महामनस्वी पाण्डवोंकी उस विशाल वाहिनीमें राजा दुर्योधनने प्रवेश किया

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, Duryodhana lao mình vào đại quân. Muôn tâu Mahārāja, khi các Pāṇḍava cao thượng đang gắng sức vì chiến thắng, vua Duryodhana đã xông vào đội ngũ mênh mông của họ.

Verse 256

अभवत्‌ सर्वभूतानामभावकरणो महान्‌ | भारत! पाण्डव-सैनिकों तथा दुर्योधनका वह भयंकर संग्राम समस्त प्राणियोंके लिये महान्‌ संहारकारी सिद्ध हुआ

Sañjaya nói: Ôi Bhārata, trận chiến khủng khiếp giữa quân Pāṇḍava và Duryodhana ấy đã trở thành nguyên nhân hủy diệt lớn lao đối với muôn loài sinh linh.

Verse 266

कच्चिद्‌ दुर्योधन: सूत नाकार्षीत्‌ पृष्ठतो रणम्‌ । धृतराष्ट्रने पूछा--सूत! जब इस प्रकार सारी सेनाएँ भाग रही थीं, उस समय स्वयं भी वैसे संकटमें पड़े हुए दुर्योधनने क्या उस युद्धमें पीठ नहीं दिखायी?

Sañjaya nói: “Hỡi người đánh xe, chẳng lẽ Duryodhana thật sự không hề quay lưng trước chiến trận sao? Khi mọi đạo quân đều tháo chạy như thế, chính Duryodhana—cũng lâm vào hiểm nguy ấy—đã tránh được nỗi nhục của việc thoái lui ư?”

Verse 276

विशेषतो नरपतेर्विषम: प्रतिभाति मे | उस महासमरमें बहुत-से योद्धाओंके साथ किसी एक वीरका विशेषतः राजा दुर्योधनका युद्ध करना तो मुझे विषम (अयोग्य) प्रतीत हो रहा है

Sañjaya nói: “Tâu đại vương, trong đại chiến này, thần thấy thật không phải lẽ—đặc biệt là—khi một dũng sĩ phải đơn độc giao chiến với nhiều chiến binh; và hơn hết, lại để chính vua Duryodhana bị đặt vào thế bất bình đẳng như vậy. Một cuộc đấu như thế, theo thần, là không xứng và không công bằng.”

Verse 293

एकस्य बहुभि: सार्ध शृणुष्व गदतो मम । संजयने कहा--भरतवंशी नरेश! आपके एकमात्र पुत्र दुर्योधनका शत्रुपक्षके बहुसंख्यक योद्धाओंके साथ जो आश्चर्यजनक संग्राम हुआ था, उसे मैं बताता हूँ, सुनिये

Sañjaya nói: “Tâu đức vua thuộc dòng Bharata, xin hãy nghe thần thuật lại. Thần sẽ kể về trận giao tranh kỳ lạ, khi người con duy nhất của bệ hạ, Duryodhana, đã đối đầu với một đoàn chiến binh đông đảo của phe địch—một cuộc chạm trán phơi bày sự hung bạo của chiến tranh và hiểm họa của lòng kiêu mạn trước sức mạnh áp đảo.”

Verse 313

भीमसेनपुरोगास्तं पञ्चाला: समुपाद्रवन्‌ | नरेश्वरर आपके पुत्रद्वारा आपकी सेनाको आगे बढ़नेके लिये प्रेरित हुई देख भीमसेनको अगुआ बनाकर पांचालयोद्धाओंने दुर्योधनपर आक्रमण कर दिया

Sañjaya nói: “Với Bhīmasena dẫn đầu, các chiến binh Pāñcāla ào lên và xông vào tấn công hắn. Thấy đạo quân Kuru được thúc giục tiến lên—do mệnh lệnh của con trai bệ hạ—họ lấy Bhīma làm mũi nhọn và đánh thẳng vào Duryodhana, khiến sức ép cả về mưu lược lẫn đạo nghĩa trong trận chiến càng thêm nặng nề.”

Verse 323

त्रिभिस्त्रिभिर्यमौ वीरौ धर्मराजं च सप्तभि: । तब दुर्योधनने पाण्डुपुत्र भीमसेनको दस बाणोंसे, वीर नकुल और सहदेवको तीन-तीन बाणोंसे तथा धर्मराज युधिष्ठिरको सात बाणोंसे घायल कर दिया

Sañjaya nói: “Rồi Duryodhana bắn Bhīmasena, con của Pāṇḍu, mười mũi tên; bắn hai dũng sĩ song sinh Nakula và Sahadeva, mỗi người ba mũi; và bắn Dharma-rāja Yudhiṣṭhira bảy mũi. Giữa sức ép khốc liệt của chiến trường, đòn đánh của nhà vua phô bày võ nghệ; nhưng cảnh ấy cũng khắc sâu bi kịch đạo lý: thân tộc chém giết thân tộc, trong cuộc chiến nơi bổn phận và hủy diệt sánh bước cùng nhau.”

Verse 336

धृष्टद्युम्नं च विंशत्या द्रौपदेयांस्त्रिभिस्त्रिभि: । तत्पश्चात्‌ उसने राजा विराट और ट्रपदको छः:-छः बाणोंसे बींध डाला

Sañjaya nói: Hắn bắn Dhṛṣṭadyumna bằng hai mươi mũi tên và làm mỗi người con của Draupadī bị thương bằng ba mũi. Rồi sau đó, hắn đâm xuyên vua Virāṭa và vua Drupada, mỗi vị sáu mũi tên; tiếp đến hắn nện Śikhaṇḍin bằng một trăm mũi, lại bắn Dhṛṣṭadyumna thêm hai mươi mũi, và làm các hoàng tử do Draupadī sinh ra, mỗi người, bị thương bằng ba mũi.

Verse 346

शरैरवचकर्तोंग्रै: क्रुद्धो 5न्तक इव प्रजा: । तदनन्तर उस रफक्षेत्रमें उसने अपने भयंकर बाणोंद्वारा दूसरे-दूसरे सैकड़ों योद्धाओं

Sañjaya nói: Với những mũi tên sắc như lưỡi dao, hắn—như Tử Thần khi nổi giận—chém ngã các sinh linh. Rồi sau đó, trên chiến địa ấy, bằng những mũi tên ghê rợn, hắn bổ nát, hết lớp này đến lớp khác, hàng trăm chiến binh, voi trận và chiến xa, như Yama bị cơn thịnh nộ chiếm giữ mà gieo diệt vong lên muôn loài.

Verse 356

अदृश्यत रिपून्‌ निष्नन्‌ शिक्षयास्त्रबलेन च । दुर्योधनने अपने धनुषको खींचकर मण्डलाकार बना दिया था। वह अपनी शिक्षा और अस्त्र-बलसे इतनी शीघ्रताके साथ बाणोंको धनुषपर रखता

Sañjaya nói: Duryodhana kéo cung, khiến nó xoáy thành một vòng tròn. Nhờ sức mạnh của sự rèn luyện và tinh thông binh khí, hắn đặt tên lên dây và phóng đi nhanh đến nỗi hạ sát kẻ thù mau lẹ, không ai kịp nhìn thấy động tác ấy.

Verse 363

अजसंरं मण्डलीभूतं ददृशु: समरे जना: । शत्रुओंके संहारमें लगे हुए दुर्योधनके सुवर्णमय पृष्ठवाले विशाल धनुषको सब लोग समरांगणमें सदा मण्डलाकार हुआ ही देखते थे

Sañjaya nói: Trong trận chiến, mọi người thấy cây cung lớn của Duryodhana—bề ngang rộng, lưng ánh sắc vàng—không ngừng quét thành vòng tròn trên chiến địa, khi hắn vẫn chăm chú vào việc tiêu diệt kẻ thù.

Verse 373

तव पुत्रस्य कौरव्य यतमानस्य संयुगे । कुरुनन्दन! तदनन्तर राजा युधिष्ठिरने दो भलल मारकर युद्धमें विजयके लिये प्रयत्न करनेवाले आपके पुत्रके धनुषको काट दिया

Sañjaya nói: Hỡi Kauravya, khi con trai ngài đang gắng sức trong trận chiến—hỡi niềm vinh của dòng Kuru—vua Yudhiṣṭhira, sau khi bắn hai mũi tên sắc, đã chém đứt cây cung của con trai ngài, đúng lúc hắn đang lao lực vì thắng lợi trong cuộc chiến.

Verse 403

तिष्ठ तिछेति राजानं ब्रुवन्‌ पाण्डवमभ्ययात्‌ । तत्पश्चात्‌ आपके प्रतापी पुत्रने दूसरा धनुष लेकर “खड़ा रह, खड़ा रह” ऐसा कहते हुए वहाँ पाण्डुपुत्र राजा युधिष्ठिरपर आक्रमण किया

Sañjaya nói: Vừa gọi nhà vua: “Đứng lại! Đứng lại!”, hắn lao thẳng về phía người Pāṇḍava. Rồi sau đó, người con trai dũng mãnh của bệ hạ cầm lấy cây cung thứ hai, cứ lặp đi lặp lại “Đứng lại, đứng lại”, và tại đó phát động cuộc công kích vào Yudhiṣṭhira, vị vua của dòng Pāṇḍava.

Verse 413

प्रत्युद्ययु: समुदिता: पठचाला जयगद्धिन: । उस महासमरमें आपके पुत्रको आते देख विजयकी अभिलाषा रखनेवाले पांचाल सैनिक संघबद्ध हो उसका सामना करनेके लिये आगे बढ़े

Sañjaya nói: Quân Pāñcāla tụ họp lại, khát khao chiến thắng, liền tiến lên đáp trả. Trong trận đại chiến ấy, thấy con trai bệ hạ đang tiến đến, các binh sĩ Pāñcāla—bị thúc đẩy bởi lòng ham thắng—đã khép chặt hàng ngũ và bước tới để đối đầu với hắn.

Verse 426

चण्डवातोद्धुतान्‌ मेघान्‌ गिरिरम्बुमुचो यथा । उस समय युद्धमें युधिष्ठिरको पकड़नेकी इच्छावाले द्रोणाचार्यने उन सब योद्धाओंको उसी प्रकार रोक दिया

Sañjaya nói: Như ngọn núi chặn lại những đám mây mang mưa bị gió dữ xô tới, Droṇa—quyết bắt cho được Yudhiṣṭhira—đã đứng chặn và ngăn lại tất cả các chiến binh ấy trên chiến địa.