Adhyaya 119

Verse 1

/ अप ह< बक। है २ >> सप्तदशाधिकशततमो< ध्याय: सात्यकि और द्रोणाचार्यका युद्ध

Sanjaya nói: “Tâu Đại vương, khi Sātyaki—cháu của Śini—đi khắp nơi, hết chỗ này đến chỗ khác, đẩy quân của bệ hạ vào hàm tử thần, thì Droṇa, con của Bhāradvāja, bắt đầu trút xuống chàng những loạt tên lớn như mưa.”

Verse 2

स सम्प्रहारस्तुमुलो द्रोणसात्वतयोरभूत्‌ । पश्यतां सर्वसैन्यानां बलिवासवयोरिव,राजन! सम्पूर्ण सैनिकोंके देखते-देखते बलि और इन्द्रके समान द्रोणाचार्य और सात्यकिका वह युद्ध बड़ा भयंकर हो गया

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, trước mắt toàn quân, một cuộc giao tranh dữ dội và ầm vang đã bùng lên giữa Droṇa và Sātyaki—tựa như cuộc chiến giữa Bali và Vāsava (Indra).

Verse 3

ततो द्रोण: शिने: पौत्रं चित्रै: सर्वायसै: शरै: । त्रिेभिराशीविषाकारैललाटे समविध्यत

Sañjaya thưa: Rồi Droṇa bắn trúng trán Sātyaki, cháu của Śini, bằng ba mũi tên—sắc màu kỳ dị, toàn bằng sắt, ghê rợn như rắn độc—cắm sâu với sức mạnh dữ dội.

Verse 4

तैर्ललाटार्पितिर्बाणर्युयुधानस्त्वजिद्वागै: । व्यरोचत महाराज त्रिशूज्र इव पर्वत:,महाराज! ललाटमें धँसे हुए उन सीधे जानेवाले बाणोंके द्वारा युयुधान तीन शिखरोंवाले पर्वतके समान सुशोभित हुए

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, Yuyudhāna (Sātyaki), với những mũi tên bay thẳng cắm trên trán, rực sáng như ngọn núi có ba đỉnh.

Verse 5

ततो<5स्य बाणानपरानिन्द्राशनिसमस्वनान्‌ | भारद्वाजोडन्तरप्रेक्षी प्रेषयामास संयुगे

Sañjaya thưa: Rồi con của Bhāradvāja (Droṇa), rình chờ sơ hở, lại phóng thêm nhiều mũi tên trên chiến địa về phía chàng—những mũi tên gầm rền như lưỡi sét của Indra.

Verse 6

तान्‌ द्रोणचापनिर्मुक्तान्‌ दाशा्: पतत: शरान्‌ | द्वाभ्यां द्वाभ्यां सुपुड्खाभ्यां चिच्छेद परमास्त्रवित्‌

Sañjaya thưa: Khi mười mũi tên do cung Droṇa phóng ra lao tới, Sātyaki—bậc tinh thông thượng khí và niềm tự hào của dòng Dāśārha—đã dùng những mũi tên lông vũ tốt, chém đứt chúng từng đôi một.

Verse 7

तामस्य लघुतां द्रोण: समवेक्ष्य विशाम्पते । प्रहस्य सहसाविध्यत्‌ त्रिंशता शिनिपुड्रवम्‌

Sañjaya nói: “Hỡi bậc chúa của muôn dân, thấy đối phương nhẹ như gió, động tác mau lẹ, Droṇa bật cười; rồi trong khoảnh khắc, ông bắn liền ba mươi mũi tên, làm Sātyaki—người kiệt xuất nhất của dòng Śini—bị thương.”

Verse 8

पुन: पञ्चाशतेषूणां शितेन च समार्पयत्‌ । लघुतां युयुधानस्य लाघवेन विशेषयन्‌

Sañjaya nói: “Rồi một lần nữa, Droṇa bắn Yuyudhāna năm mươi mũi tên sắc như dao cạo. Bằng tốc độ vượt trội, ông khiến sự lanh lẹ lừng danh của Yuyudhāna trở nên vô hiệu.”

Verse 9

समुत्पतन्ति वल्मीकाद्‌ यथा क्ुद्धा महोरगा: । तथा द्रोणरथाद्‌ राजन्नापतन्ति तनुच्छिद:

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, như những mãng xà giận dữ phóng vọt khỏi gò mối, cũng vậy, từ chiến xa của Droṇa, những mũi tên xuyên thân lao vút ra, ập đến như bão.”

Verse 10

राजन! जैसे बॉबीसे क्रोधमें भरे हुए बहुत-से सर्प प्रकट होते हैं

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, như vô số rắn độc căng phồng vì giận dữ bỗng hiện ra, cũng vậy, từ chiến xa của Droṇa, những mũi tên xuyên thân bùng vọt, rơi vãi khắp bốn phương. Và cũng thế, Yuyudhāna phóng ra hàng trăm nghìn mũi tên—những ‘mũi tên uống máu’—trút xuống chiến xa của Droṇa như mưa.”

Verse 11

लाघवाद्‌ द्विजमुख्यस्य सात्वतस्य च मारिष । विशेष नाध्यगच्छाम समावास्तां नरर्षभौ

Sañjaya nói: “Bậc đáng kính, khi nhìn sự lanh lẹ của Droṇa—bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn—và của chiến sĩ Sātvata, chúng tôi không nhận ra khác biệt nào. Hai dũng sĩ ấy, như những ‘ngưu vương’ giữa loài người, dường như ngang tài ngang sức.”

Verse 12

सात्यकिस्तु ततो द्रोणं नवभिर्नतपर्वभि: । आजपघान भुशं क्रुद्धो ध्वजं च निशितै: शरै:

Sañjaya nói: Rồi Sātyaki, bừng bừng phẫn nộ, đã giáng mạnh lên Droṇa bằng chín mũi tên có các khớp cong, và bằng những mũi tên sắc nhọn, chàng còn làm tổn thương cả chiến kỳ (dhvaja) của Droṇa.

Verse 13

सारथिं च शतेनैव भारद्वाजस्य पश्यत: । लाघवं युयुधानस्य दृष्टवा द्रोणो महारथ:

Sañjaya nói: Ngay trước mắt Bhāradvāja (Droṇa), Yuyudhāna đã bắn viên xa phu bằng trọn một trăm mũi tên. Thấy sự lanh lẹ ấy, đại chiến xa Droṇa liền đáp trả—xuyên xa phu của Sātyaki bằng bảy mươi mũi tên, rồi làm bị thương mỗi con ngựa bằng ba mũi tên.

Verse 14

सप्तत्या सारथिं विद्ध्वा तुरज्जांश्न त्रिभिस्त्रिभि: । ध्वजमेकेन चिच्छेद माधवस्य रथे स्थितम्‌

Sañjaya nói: Sau khi xuyên xa phu bằng bảy mươi mũi tên và đánh trúng đàn ngựa, mỗi con ba mũi, chàng liền dùng một mũi tên duy nhất chém đứt chiến kỳ (dhvaja) đang dựng trên chiến xa của Mādhava.

Verse 15

अथापरेण भल्लेन हेमपुड्खेन पत्रिणा । धनुश्वचिच्छेद समरे माधवस्य महात्मन:,इसके बाद सुवर्णमय पंखवाले दूसरे भल्लसे आचार्यने समरांगणमें महामनस्वी सात्यकिके धनुषको भी खण्डित कर दिया

Sañjaya nói: Rồi bằng một mũi tên đầu rộng khác, có lông cánh mạ vàng, lao đi vun vút, chàng đã chém gãy ngay giữa chiến địa cây cung của Mādhava cao quý.

Verse 16

सात्यकिस्तु ततः क्रुद्धो धनुस्त्यक्त्वा महारथः । गदां जग्राह महतीं भारद्वाजाय चाक्षिपत्‌,इससे महारथी सात्यकिको बड़ा क्रोध हुआ। उन्होंने धनुष त्यागकर विशाल गदा हाथमें ले ली और उसे द्रोणाचार्यपर दे मारा

Sañjaya nói: Bấy giờ Sātyaki, càng thêm phẫn nộ, liền quăng bỏ cây cung. Vị đại chiến xa ấy nắm lấy một cây chùy lớn và phóng thẳng về phía Bhāradvāja (Droṇācārya).

Verse 17

तामापतन्तीं सहसा पट्टबद्धामयस्मयीम्‌ । न्यवारयच्छरैद्रोणो बहुभिर्बहुरूपिभि:

Sañjaya nói: Thấy cây chùy sắt ấy, buộc bằng một dải lụa, bất thần lao thẳng về phía mình, Droṇa liền dùng vô số mũi tên đủ loại mà chặn đứng đà xông tới của nó.

Verse 18

अथान्यद्‌ धनुरादाय सात्यकि: सत्यविक्रम: । विव्याध बहुभिवररं भारद्वाजं शिलाशितै:,तब सत्यपराक्रमी सात्यकिने दूसरा धनुष लेकर सानपर तेज किये हुए बहुसंख्यक बाणोंद्वारा वीर द्रोणाचार्यको बींध डाला

Sañjaya nói: Rồi Sātyaki, người dũng mãnh không hề nao núng, cầm một cây cung khác và dùng vô số mũi tên mài trên đá mà đâm xuyên vị anh hùng Bhāradvāja (Droṇācārya).

Verse 19

स विद्ध्वा समरे द्रोणं सिंहनादममुछ्चत । तं वैन ममृषे द्रोण: सर्वशस्त्रभूृतां वर:

Sañjaya nói: Sau khi làm Droṇa bị thương giữa trận tiền, Sātyaki gầm lên như sư tử. Droṇācārya—bậc nhất trong hàng những người mang vũ khí—không thể chịu nổi lời thách thức và nỗi nhục ấy.

Verse 20

ततः शक्ति गृहीत्वा तु रुक्मदण्डामयस्मयीम्‌ । तरसा प्रेषयामास माधवस्य रथं प्रति,उन्होंने सोनेकी डंडेवाली लोहेकी शक्ति लेकर उसे सात्यकिके रथपर बड़े वेगसे चलाया

Sañjaya nói: Khi ấy, ông cầm lấy một ngọn lao bằng sắt, cán bọc vàng, rồi phóng đi với sức mạnh dữ dội về phía chiến xa của Mādhava.

Verse 21

अनासाद्य तु शैनेयं सा शक्ति: कालसंनिभा । भित्त्वा रथं जगामोग्रा धरणीं दारुणस्वना,वह कालके समान विकराल शक्ति सात्यकितक न पहुँचकर उनके रथको विदीर्ण करके भयंकर शब्द करती हुई पृथ्वीमें समा गयी

Sañjaya nói: Ngọn lao ghê rợn ấy, tựa như Thần Chết, đã không chạm được vào Śaineya (Sātyaki); trái lại, nó xé toạc chiến xa của chàng và, gầm rền với âm thanh kinh hoàng, cắm phập xuống đất.

Verse 22

ततो द्रोणं शिने: पौत्रो राजन्‌ विव्याध पत्रिणा । दक्षिणं भुजमासाद्य पीडयन्‌ भरतर्षभ

Sañjaya thưa: Rồi đó, tâu Đại vương, cháu của Śini đã bắn Droṇa bằng một mũi tên có lông. Trúng vào cánh tay phải, mũi tên khiến vị đạo sư đau đớn và bị thương—cho thấy giữa cơn lốc chiến trận, ngay cả bậc thầy đáng kính cũng thành mục tiêu khi bổn phận với phe mình lấn át lòng tôn kính riêng tư.

Verse 23

द्रोणो5पि समरे राजन्‌ माधवस्य महद्‌ धनु: । अर्धचन्द्रेण चिच्छेद रथशक्त्या च सारथिम्‌

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, giữa chiến địa, Droṇa cũng dùng mũi tên đầu lưỡi liềm chém đứt cây cung lớn của Mādhava (Sātyaki); rồi từ chiến xa phóng lao (ratha-śakti) đánh cả người đánh xe, gây một vết thương nặng. Cảnh ấy phơi bày bạo lực không ngơi của chiến tranh, nơi ngay bậc thầy đáng kính cũng thi triển sát nghệ không chút chần chừ.

Verse 24

मुमोह सारथिस्तस्य रथशकक्‍्त्या समाहत: । स रथोपस्थमासाद्य मुहूर्त संन्यषीदत,द्रोणकी रथशक्तिसे आहत हो सारथि मूर्च्छिंत हो गया। वह रथकी बैठकमें पहुँचकर वहाँ दो घड़ीतक चुपचाप बैठा रहा

Sañjaya thưa: Bị ngọn lao phóng từ chiến xa ấy đánh trúng, người đánh xe của chàng choáng váng rồi ngất lịm. Lết đến chỗ ngồi trên xe, ông ngồi lặng một lúc ngắn, bị cú đánh phủ trùm—một hình ảnh cho thấy giữa bạo lực chiến tranh, ngay cả những người tùy tùng thiện nghệ nâng đỡ bổn phận của chiến binh cũng có thể đột ngột bị quật ngã, làm rối loạn trật tự trận mạc.

Verse 25

चकार सात्यकी राजन्‌ सूतकर्मातिमानुषम्‌ । अयोधयच्च यद्‌ द्रोणं रश्मीन्‌ जग्राह च स्वयम्‌

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, khi ấy Sātyaki đã làm nên một kỳ công của người đánh xe vượt ngoài sức người. Dẫu đang giao chiến với Droṇācārya, chính chàng vẫn tự tay nắm và điều khiển dây cương, tâu bệ hạ. Câu kệ nêu bật sự tỉnh táo phi thường và kỷ luật trong bổn phận giữa hỗn mang—võ nghệ đi đôi với sự tự chủ, chứ không phải cơn cuồng nộ liều lĩnh.

Verse 26

तत: शरशतेनैव युयुधानो महारथ: । अविध्यद ब्राह्माणं संख्ये हृष्टरूपो विशाम्पते,प्रजानाथ! उस युद्धस्थलमें महारथी सात्यकिने हर्षमें भरकर विप्रवर द्रोणाचार्यको सौ बाणोंसे घायल कर दिया

Sañjaya thưa: Rồi đó, Yuyudhāna (Sātyaki), bậc đại xa chiến, lòng hân hoan bừng bừng, đã bắn vị Bà-la-môn Droṇa giữa trận tiền bằng trọn một trăm mũi tên, tâu chúa tể muôn dân. Cảnh ấy phơi bày thế căng thẳng nghiệt ngã của chiến tranh: ngay cả một bậc thầy, một Bà-la-môn từng là uy quyền đạo lý, khi đứng vũ trang trên chiến địa cũng bị đối xử như một chiến binh; và niềm vui của kẻ thắng thế cho thấy khát vọng chiến thắng có thể che lấp lòng tôn kính trong cơn nóng của cuộc chiến được xem là chính nghĩa.

Verse 27

तस्य द्रोण: शरान्‌ पञ्च प्रेषयामास भारत । ते घोरा: कवचं भित्त्वा पपु: शोणितमाहवे,भारत! फिर द्रोणाचार्यने सात्यकिपर पाँच बाण चलाये। वे भयंकर बाण उस रफक्षेत्रमें सात्यकिका कवच फाड़कर उनका लोहू पीने लगे

Sañjaya nói: Rồi Droṇa bắn năm mũi tên vào chàng, hỡi Bhārata. Những mũi tên ghê rợn ấy xuyên thủng áo giáp giữa trận tiền, như thể uống lấy máu chàng—một hình ảnh phơi bày sự tàn khốc vô tình của chiến tranh và cái giá đau đớn mà ngay cả những dũng sĩ bậc nhất cũng phải gánh chịu.

Verse 28

निर्विद्धस्तु शरैघोेरिरक्रुद्धयत्‌ सात्यकिर्भृशम्‌ । सायकान्‌ व्यसृजच्चापि वीरो रुक्मरथं प्रति

Sañjaya nói: Bị những mũi tên ghê rợn đâm xé đến tả tơi, dũng sĩ Sātyaki bừng bừng phẫn nộ. Chàng liền phóng ra một trận mưa tên dày đặc về phía kẻ thù ngồi trên chiến xa vàng—Droṇa—lấy bạo lực đáp bạo lực trong đà nghiệt ngã của chiến trận.

Verse 29

ततो द्रोणस्य यन्तारं निपात्यैकेषुणा भुवि | अश्वान्‌ व्यद्रावयद्‌ बाणैरहतसूतांस्ततस्ततः,एक बाणसे युयुधानने द्रोणाचार्यके सारथिको धरतीपर गिरा दिया और सारथिहीन घोड़ोंको अपने बाणोंसे इधर-उधर मार भगाया

Sañjaya nói: Rồi chỉ bằng một mũi tên, chàng hạ gục người đánh xe của Droṇa xuống đất. Sau đó, chàng dùng tên làm bầy ngựa—nay không còn người điều khiển—hoảng loạn, tán loạn chạy khắp nơi.

Verse 30

स रथ: प्रद्रुत: संख्ये मण्डलानि सहस्रश: । चकार राजतो राजन्‌ भ्राजमान इवांशुमान्‌

Sañjaya nói: Giữa trận mạc, chiến xa ấy lao đi hết tốc lực, quay vòng thành hàng ngàn vòng tròn. Tâu Đại vương, nó rực rỡ chói lòa như mặt trời tỏa tia, phô bày vẻ huy hoàng vương giả ngay giữa bạo liệt của chiến tranh.

Verse 31

अभिद्रवत गृह्नीत हयान्‌ द्रोणस्प धावत | इति सम चुक्रुशु: सर्वे राजपुत्रा: सराजका:,उस समय समस्त राजा और राजकुमार पुकार-पुकारकर कहने लगे--“अरे! दौड़ो दौड़ो! द्रोणाचार्यके घोड़ोंको पकड़ो”

Sañjaya nói: Khi ấy, tất cả các vương tử cùng với các vua của họ liên tiếp hô vang: “Xông lên! Mau! Bắt lấy ngựa của Droṇa!” Giữa cảnh chen chúc của chiến trường, mệnh lệnh gấp gáp ấy bộc lộ một phép tính vừa chiến thuật vừa đạo lý: để kìm hãm vị thầy-chiến binh đáng sợ không chỉ bằng giết chóc trực diện, mà bằng cách tước đi sự cơ động và đà tiến của ông—một phương kế sinh ra từ sợ hãi, nhu cầu và lô-gic tàn nhẫn của chiến tranh.

Verse 32

ते सात्यकिमपास्याशु राजन्‌ युधि महारथा: । यतो द्रोणस्तत: सर्वे सहसा समुपाद्रवन्‌,नरेश्वर! उस युद्धस्थलमें वे सभी महारथी शीघ्र ही सात्यकिका सामना छोड़कर जहाँ द्रोणाचार्य थे, वहीं सहसा भाग गये

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, giữa chiến địa, các đại xa chiến binh ấy lập tức bỏ mặc Sātyaki, đồng loạt lao vút về nơi Droṇa đang đứng, hỡi bậc chúa tể loài người!

Verse 33

तान्‌ दृष्टवा प्रद्रुतान्‌ संख्ये सात्वतेन शरार्दितान्‌ | प्रभग्नं पुनरेवासीत्‌ तव सैन्यं समाकुलम्‌

Sañjaya thưa: Thấy họ tháo chạy giữa trận tiền—bị mũi tên của người Sātvata (Sātyaki) làm cho thương tích và quấy nhiễu—đạo quân của bệ hạ, dẫu đã được gom lại và chỉnh đốn, vẫn lại tan vỡ, tán loạn trong hỗn mang.

Verse 34

व्यूहस्यैव पुनर्दधारें गत्वा द्रोणो व्यवस्थित: । वातायमानैस्तैरश्वैर्नीतो वृष्णिशरार्दितै:

Sañjaya thưa: Droṇa quay lại và lại đứng trấn giữ ngay nơi cửa ngõ của trận hình. Những con ngựa của ông—lao nhanh như gió, song bị mũi tên của chiến sĩ Vṛṣṇi (Sātyaki) hành hạ—đã đưa ông tới đó.

Verse 35

पाण्डुपाज्चालसम्भिन्न॑ व्यूहमालोक्य वीर्यवान्‌ । शैनेये नाकरोद्‌ू यत्नं व्यूहमेवा भ्यरक्षत

Sañjaya thưa: Thấy trận hình của mình bị các Pāṇḍava và người Pāñcāla phá vỡ, Droṇa—bậc dũng tướng—không còn dốc sức ngăn chặn Śaineya (Sātyaki) nữa; ông quay sang bảo vệ chính trận hình ấy.

Verse 36

निवार्य पाण्डुपञज्चालान्‌ द्रोणाग्नि: प्रदहन्निव । तस्थौ क्रोधेध्मसंदीप्त: कालसूर्य इवोद्यत:

Sañjaya thưa: Chặn được các Pāṇḍava và người Pāñcāla, Droṇa đứng sừng sững như ngọn lửa rực, tựa hồ thiêu đốt tất thảy. Được nhóm lên bằng nhiên liệu của cơn thịnh nộ, ông chói sáng như mặt trời vào thời đại hủy diệt, sẵn sàng giáng đòn.

Verse 116

इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वरें सात्यकिके कौरव-सेनामें प्रवेशके पश्चात्‌ दुर्योधन और कृतवमाकि पराजयविषयक एक सौ सोलहवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sanjaya nói: Như vậy, trong Thánh sử Mahābhārata, thuộc Droṇa Parva—đặc biệt trong phần nói về việc sát hại Jayadratha—chương thứ một trăm mười sáu kết thúc, thuật lại rằng sau khi Sātyaki xông thẳng vào quân trận Kaurava, Duryodhana và Kṛtavarmā đã bị khuất phục. Lời kết nhấn mạnh đà chiến tranh không ngừng nghỉ, nơi dũng lực và mưu lược va chạm, và hậu quả của sự cố chấp do adharma dẫn dắt hiện hình thành những cuộc đảo chiều trên chiến địa.

Verse 117

इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि सात्यकिप्रवेशे सात्यकिपराक्रमे सप्तदशाधिकशततमो<ध्याय:

Như vậy, trong Mahābhārata tôn nghiêm, thuộc Droṇa Parva—đặc biệt trong phần nói về việc sát hại Jayadratha—chương thứ một trăm mười bảy kết thúc, thuật lại việc Sātyaki tiến nhập vào thế trận và những chiến công dũng mãnh của ông. Lời kết đặt biến cố này như một bước ngoặt mang sức nặng đạo lý của cuộc chiến: ý chí quyết liệt và tài nghệ võ trận được huy động để phụng sự một lời thệ nguyện, giữa cái giá xung đột ngày càng chồng chất.