Shloka 63
भीष्मशिबिरगमनम् — Duryodhana’s Visit to Bhīṣma’s Camp and the Command Appeal
ततोअन्तरिक्षमुत्पत्य इरावानपि राक्षसम् । विमोहयित्वा मायाभिस्तस्य गात्राणि सायकै:
tato 'ntarikṣam utpatya irāvān api rākṣasam | vimohayitvā māyābhis tasya gātrāṇi sāyakaiḥ ||
Sañjaya nói: Rồi Irāvān cũng phóng vọt lên không trung; nhờ những năng lực huyễn hóa của mình, chàng làm tên Rākṣasa ấy mê muội, và dùng mũi tên xuyên thấu các chi thể của hắn. Trong kết cấu đạo lý của thiên sử chiến trận, câu kệ nêu rõ: giữa chiến tranh, thắng lợi không chỉ đến từ sức mạnh thô bạo, mà còn từ kỹ nghệ, mưu lược và việc vận dụng kỷ luật những năng lực phi thường—dẫu tất cả vẫn nằm trong nền kinh tế tàn khốc của bạo lực mà Kurukṣetra đã mở ra.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores that in warfare outcomes are shaped by more than strength: clarity of mind, tactical ingenuity, and mastery of special skills (here, māyā) can decisively turn an encounter—while also reminding the reader of the ethically fraught nature of violence even when performed by heroic figures.
Sañjaya reports that Irāvān leaps into the air, uses illusory powers to confuse a Rākṣasa opponent, and then strikes the enemy’s limbs with arrows, gaining advantage through aerial movement and deception.