Shloka 20
भीष्मशिबिरगमनम् — Duryodhana’s Visit to Bhīṣma’s Camp and the Command Appeal
क्रोडै: कोडानभिष्नन्तो घोणाभिश्न परस्परम् | निपेतु: सहसा राजन् सुवेगाभिहता भुवि,राजन! वे घोड़े महासागरमें उड़नेवाले हंसोंके समान सहसा उछले और आपके मनके समान वेगशाली अश्वोंके समुदायमें पहुँचकर छातीसे उनकी छातीमें तथा नासिकासे एक- दूसरेकी नासिकापर चोट करने लगे। वे सहसा वेगपूर्वक टकराकर पृथ्वीपर गिरते थे
sañjaya uvāca | kroḍaiḥ koḍān abhiṣṇanto ghoṇābhiś ca parasparam | nipetuḥ sahasā rājan suvegābhihatā bhuvi ||
Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, những chiến mã ấy húc nhau ngực đối ngực, mõm đối mõm. Bị chính sức xung của cuộc lao nhanh quật ngã, chúng bỗng đổ rạp xuống đất—một hình ảnh cho thấy trong chiến tranh, tốc lực và kiêu hãnh có thể hóa thành diệt vong chỉ trong khoảnh khắc.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how in war, sheer speed and aggression can rebound upon the aggressor: uncontrolled force becomes self-destructive, reminding the listener that violence often carries its own immediate consequences.
Sanjaya describes a chaotic moment in the Kurukshetra battle where horses, rushing into opposing ranks, collide chest-to-chest and muzzle-to-muzzle, and then, overwhelmed by the impact and momentum, suddenly tumble to the ground.