Shloka 4
Adhyāya 92: Irāvanta-śoka, punaḥ-pravṛttiḥ saṅgrāmasya
Arjuna’s grief and the battle’s renewed intensity
सौमदत्तेश्न वीरस्य भगदत्तस्य चो भयो: । अश्वत्थाम्नस्तथा तात शूराणामनिवर्तिनाम्
dhṛtarāṣṭra uvāca | saumadatteś ca vīrasya bhagadattasya cobhayoḥ | aśvatthāmnas tathā tāta śūrāṇām anivartinām |
Dhṛtarāṣṭra nói: “Con yêu, dẫu có người con anh dũng của Somadatta (Bhūriśravas), có Bhagadatta, và cũng có Aśvatthāman—những chiến sĩ không hề quay lưng trước chiến trận—thì các con trai ta vẫn bị giết ngày này qua ngày khác trong cuộc giao tranh. Ngoài vận rủi, còn nguyên do nào nữa?”
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the tension between human agency and perceived fate: Dhṛtarāṣṭra attributes repeated Kaurava losses to ‘misfortune’ even though powerful warriors support them, implicitly pointing to the ethical consequence of an unrighteous cause and the blindness that seeks external explanations rather than moral accountability.
Dhṛtarāṣṭra, hearing of ongoing battlefield deaths, expresses anguish and disbelief that his sons keep falling despite the presence of renowned, steadfast fighters such as Bhūriśravas, Bhagadatta, and Aśvatthāman, and he concludes that only ill-luck can explain it.