Shloka 31
Adhyāya 92: Irāvanta-śoka, punaḥ-pravṛttiḥ saṅgrāmasya
Arjuna’s grief and the battle’s renewed intensity
छिन्नहस्ता महानागाश्शकछिन्नगात्राश्ष मारिष । क्रौज्चवद् व्यनदन् भीता: पृथिवीमधिशेरते
chinnahastā mahānāgāḥ śakacchinnagātrāś ca māriṣa | krauñcavad vyanadan bhītāḥ pṛthivīm adhiśerate ||
Sañjaya nói: “Thưa bậc đáng kính, những con voi lớn—con thì bị chém đứt vòi (hoặc chi trước), con thì bị vũ khí chặt lìa tay chân—đều kinh hãi kêu thét như chim krauñca rồi gục ngã xuống đất. Cảnh ấy cho thấy đà tàn nhẫn của chiến tranh: đến loài mạnh mẽ nhất cũng chìm trong đau đớn, làm nổi bật gánh nặng đạo lý của bạo lực và cái giá bi thảm của binh đao.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the immense suffering produced by war: even powerful beings like elephants are terrified and broken. It implicitly invites reflection on the ethical gravity of violence and the human responsibility to weigh dharma against the catastrophic costs of conflict.
Sañjaya describes the battlefield where elephants, mutilated by weapon strikes and with limbs severed, cry out like krauñca birds and collapse to the ground, emphasizing the chaos and horror of the fighting.