Shloka 55

भीष्मस्य भीमसेन-निरोधः

Bhīṣma checks Bhīmasena; matched engagements intensify

Devanagari script

गुह्मात्मन्‌ सर्वयोगात्मन्‌ स्फुटं सम्भूतसम्भव । भूताद्य लोकतत्त्वेश जय भूतविभावन

Transliteration

guhyātman sarvayogātman sphuṭaṃ sambhūtasambhava | bhūtādya lokatattveśa jaya bhūtavibhāvana || pūrṇayogasvarūpa paramātman! āp kā svarūp gūḍh hotā huā bhī spaṣṭ hai. ab-tak jo ho cukā hai aur jo ho rahā hai, sab āp kā hī rūp hai. āp sampūrṇa bhūtoṃ ke ādi-kāraṇa aur lokatattva ke svāmī haiṃ. bhūtabhāvana! āp kī jaya ho ||

Translation

Hỡi Tự Ngã ẩn mật, hỡi Linh Hồn của mọi Yoga—dẫu vi tế, Ngài vẫn hiển lộ rõ ràng như chính nguồn mạch của mọi điều sinh thành. Hỡi Chúa tể các nguyên lý chi phối các thế giới, nguyên nhân đầu tiên của muôn loài—vinh thắng thuộc về Ngài, hỡi Đấng nuôi dưỡng chúng sinh. Hỡi Đại Ngã tối thượng, hiện thân của Yoga viên mãn: mọi điều đã xảy ra và đang xảy ra đều là hình tướng của Ngài. Ngài là nguyên nhân đầu tiên của tất cả hữu tình và là bậc chủ tể của trật tự chân thật của thế gian. Xin tôn vinh Ngài.

Word by Word

• गुह्यात्मन्: O one whose self is secret/mysterious
• गुह्यात्मन्: Sampradana
• Type: Noun
• Root: गुह्य-आत्मन्
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• सर्वयोगात्मन्: O one whose nature is all yogas / all disciplines
• सर्वयोगात्मन्: Sampradana
• Type: Noun
• Root: सर्व-योग-आत्मन्
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• स्फुटम्: clearly, manifestly
• स्फुटम्: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: स्फुटम्

• सम्भूतसम्भव: O origin/source of what has arisen
• सम्भूतसम्भव: Sampradana
• Type: Noun
• Root: सम्भूत-सम्भव
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• भूताद्य: O primordial one, beginning with/being the first cause of beings
• भूताद्य: Sampradana
• Type: Adjective
• Root: भूत-आद्य
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• लोकतत्त्वेश: O lord of the principles of the world
• लोकतत्त्वेश: Sampradana
• Type: Noun
• Root: लोक-तत्त्व-ईश
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• जय: victory (hail!)
• जय: Karta
• Type: Noun
• Root: जय
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• भूतविभावन: O sustainer/illuminator of beings
• भूतविभावन: Sampradana
• Type: Noun
• Root: भूत-विभावन
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• पूर्णयोगस्वरूप: O one whose form is perfect yoga
• पूर्णयोगस्वरूप: Sampradana
• Type: Noun
• Root: पूर्ण-योग-स्वरूप
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• परमात्मन्: O Supreme Self
• परमात्मन्: Sampradana
• Type: Noun
• Root: परम-आत्मन्
• Form: Masculine, Vocative, Singular

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma
• Paramatman (Supreme Self)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse teaches a theistic-advaitic vision: the Supreme Self is both hidden (subtle, beyond ordinary grasp) and yet evident as the very ground of all events—past and present. It frames ethical and spiritual life as alignment with the cosmic order (tattva) governed by the Supreme, and it honors Yoga as fulfilled when one recognizes the Divine as the inner essence of all disciplines and all beings.

What is happening in the narrative?

Bhishma offers a hymn of praise (stuti), addressing the Supreme Lord as the source and sustainer of the cosmos. In the Bhishma Parva’s war setting, this functions as a moment of theological affirmation: amid conflict and uncertainty, Bhishma acknowledges a higher sovereignty behind worldly events and salutes that ultimate reality.