Shloka 28
भीष्मस्य भीमसेन-निरोधः
Bhīṣma checks Bhīmasena; matched engagements intensify
तत् ते5हं कथयिष्यामि यथाश्रुतमरिंदम । भरतश्रेष्ठी आप पाण्डवोंकी विजय और अपनी पराजयका जो कारण पूछते हैं, उसके विषयमें यथार्थ बातें सुनिये। शत्रुदमन! मैंने जैसा सुन रखा है, वह आपको बताऊँगा ।। २७ - दुर्योधनेन सम्पृष्ट एतमर्थ पितामह:,दुर्योधनने यही बात पितामह भीष्मसे पूछी थी। महाराज! युद्धमें अपने समस्त महारथी भाइयोंको पराजित हुआ देख आपके पुत्र कुरुराज दुर्योधनका हृदय शोकसे मोहित हो गया। उसने रातमें महाज्ञानी पितामह भीष्मके पास विनयपूर्वक जाकर जो कुछ पूछा था, वह बताता हूँ, मुझसे सुनिये
tatte 'haṃ kathayiṣyāmi yathāśrutam ariṃdama | bharataśreṣṭha yāṃ pṛcchasi pāṇḍavānāṃ jayaṃ ca tava parājayasya ca kāraṇam | yathāśrutam eva te vakṣyāmi || duryodhanena sampṛṣṭa etam arthaṃ pitāmahaḥ |
Sañjaya nói: “Hỡi bậc chế ngự kẻ thù, thần sẽ kể lại đúng như điều thần đã được nghe. Hỡi bậc ưu tú nhất trong dòng Bharata, xin hãy nghe sự thật về điều bệ hạ hỏi—nguyên do chiến thắng của các Pāṇḍava và thất bại của bệ hạ. Thần sẽ thuật lại y như đã được truyền báo. Chính việc này Duryodhana đã từng hỏi tôn tổ Bhīṣma: khi thấy các dũng tướng hàng đầu và các huynh đệ của mình đều bị khuất phục trên chiến địa, Duryodhana, con của vua Kuru, bị nỗi sầu khổ che lấp tâm can. Trong đêm, hắn khiêm cung đến gần tôn tổ Bhīṣma, bậc đại trí, và thưa hỏi; đó là điều nay thần sẽ thuật lại—xin bệ hạ hãy nghe từ thần.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage frames victory and defeat as having discernible causes and invites truthful inquiry into those causes. Ethically, it emphasizes accountability in war and governance: outcomes are not merely chance but are tied to conduct, counsel, and the moral-political choices of leaders.
Sañjaya tells Dhṛtarāṣṭra that he will report, as he has heard, the reasons for the Pāṇḍavas’ success and the Kauravas’ failure. He introduces a prior scene: Duryodhana, distressed after seeing his side’s great warriors being overcome, goes at night to Bhīṣma and questions him; Sañjaya is about to recount that exchange.