Shloka 65
Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
खड़गेनान्यांश्व चिच्छेद नादेनान्यांश्व भीषयन् । ऊरुवेगेन चाप्यन्यान् पातयामास भूतले
khaḍgenānyāṁś ca ciccheda nādenānyāṁś ca bhīṣayan | ūruvegena cāpy anyān pātayāmāsa bhūtale ||
Sañjaya nói: Bằng kiếm, chàng chém ngã nhiều kẻ; bằng tiếng gầm kinh khiếp, chàng gieo sợ hãi vào những kẻ khác; và chỉ bằng sức mạnh nơi đùi, chàng quật thêm nhiều người xuống đất. Thế là trong cơn cuồng nộ của chiến trận, chàng giẫm nát kẻ dưới chân, hất tung kẻ lên rồi nện xuống, và hạ gục vô số người bằng lưỡi thép lẫn uy hiếp—hình ảnh cho thấy trong chiến tranh, sức mạnh và nỗi sợ cũng trở thành vũ khí bên cạnh gươm đao.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how, in war, power operates through multiple instruments—weaponry, physical force, and fear. Ethically, it underscores the Mahābhārata’s recurring tension: kṣatriya duty in battle can demand ferocity, yet the narrative simultaneously exposes the dehumanizing, fear-driven mechanics of violence.
Sañjaya describes a warrior’s overwhelming onslaught: he cuts down opponents with a sword, terrifies others with a thunderous roar, and knocks many to the ground through sheer bodily force (described as the ‘force of the thighs’), portraying a chaotic scene of rout and slaughter.