Previous Verse
Next Verse

Shloka 34

Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)

भानुमन्तं ततो भीम: प्राद्रवत्‌ पुरुषर्षभ: । इस प्रकार पुरुषश्रेष्ठ भीमसेनने रणक्षेत्रमें उन चौदह तोमरोंको काटकर भानुमानपर धावा किया ।। ३३ ह || भानुमांस्तु ततो भीमं॑ शरवर्षेण च्छादयन्‌

sañjaya uvāca | bhānumantaṃ tato bhīmaḥ prādravat puruṣarṣabhaḥ | bhānumāṃs tu tato bhīmaṃ śaravarṣeṇa cchādayan |

Sañjaya nói: Rồi Bhīma, bậc trượng phu như hùng ngưu giữa loài người, lao thẳng vào Bhānumān. Nhưng Bhānumān liền đáp lại, phủ kín Bhīma bằng một trận mưa tên. Trong khuôn khổ đạo lý chiến trận, câu kệ nêu rõ kṣātra-dharma: đã hóa giải vũ khí bay tới thì phải tiến lên không do dự, còn đối thủ thì chống trả bằng kỷ luật và kỹ nghệ, chứ không phải bằng tháo chạy.

भानुमन्तम्Bhānumān (the radiant one), as object
भानुमन्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootभानुमत्
FormMasculine, Accusative, Singular
ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
भीमःBhīma
भीमः:
Karta
TypeNoun
Rootभीम
FormMasculine, Nominative, Singular
प्राद्रवत्ran forth, charged
प्राद्रवत्:
TypeVerb
Rootद्रु (द्रवति)
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
पुरुषर्षभःbull among men, best of men
पुरुषर्षभः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरुषर्षभ
FormMasculine, Nominative, Singular
भानुमान्Bhānumān
भानुमान्:
Karta
TypeNoun
Rootभानुमत्
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut, however
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
ततःthen
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
भीमम्Bhīma (as object)
भीमम्:
Karma
TypeNoun
Rootभीम
FormMasculine, Accusative, Singular
शरवर्षेणwith a shower of arrows
शरवर्षेण:
Karana
TypeNoun
Rootशरवर्ष
FormNeuter, Instrumental, Singular
च्छादयन्covering, enveloping
च्छादयन्:
TypeVerb
Rootछाद्
FormPresent active participle (Parasmaipada), Masculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
B
Bhima (Bhimasena)
B
Bhanuman
A
arrows (śara)
R
rain/shower of arrows (śaravarṣa)

Educational Q&A

The verse underscores kṣātra-dharma: a warrior meets aggression with steadiness—Bhima advances boldly after overcoming weapons, while Bhanuman responds with controlled martial force (a measured counterattack), reflecting duty-bound courage rather than fear or cruelty.

Sanjaya describes a duel sequence: Bhima rushes toward Bhanuman, and Bhanuman counters by blanketing Bhima with a dense volley of arrows, intensifying the close combat on the battlefield.