Shloka 103
Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
कलिड्जप्रभवां चैव मांसशोणितकर्दमाम् | रुधिरस्यन्दिनीं तत्र भीम: प्रावर्तयन्नदीम्
kaliṅga-prabhavāṃ caiva māṃsa-śoṇita-kardamām | rudhira-syandinīṃ tatra bhīmaḥ prāvartayannadīm ||
Sañjaya nói: Ở đó, Bhīma đã khiến một dòng sông ghê rợn cuộn chảy, như thể dâng lên ngay từ chính đạo quân Kaliṅga—bùn lầy của nó là thịt và máu, và nó tuôn trào thành dòng huyết. Hình ảnh ấy nhấn mạnh nỗi kinh hoàng đạo lý của chiến tranh: dũng khí không còn tách rời khỏi tàn sát, và chiến địa biến thành một cảnh quan của sự đổ nát luân thường.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse uses a stark battlefield image to highlight the ethical cost of war: even when fought under kṣatriya-duty, violence produces a world of blood and suffering, warning the listener not to romanticize victory.
Sañjaya describes Bhīma’s ferocious onslaught against the Kaliṅga contingent, poetically portraying the carnage as a river originating from the Kaliṅga host, with flesh-and-blood mire and a current of gore.