अध्याय ५५ — भीष्मस्य प्रचण्डविक्रमः, अर्जुनप्रत्युत्तरं, कृष्णस्य चक्रोद्यतिः
Chapter 55: Bhīṣma’s onslaught, Arjuna’s counter, and Kṛṣṇa’s raised discus
पाज्चाल्याश्व महेष्वासा द्रौपद्या: पजच चात्मजा: । सर्वे दध्मुर्महाशड्खान् सिंहनादांश्न नेदिरे,काशिराज, शैब्य, महारथी शिखण्डी, धृष्टद्युम्न, विराट, महारथी सात्यकि, पांचालवीर, महाथनुर्धर द्रौपदीके पाँचों पुत्र--ये सभी बड़े-बड़े शंखोंको बजाने और सिंहनाद करने लगे
sañjaya uvāca | pāñcālyāś ca mahā-eṣvāsā draupadyāḥ pañca cātmajāḥ | sarve dadhmur mahā-śaṅkhān siṃha-nādāṃś ca nedire | kāśirājaḥ śaibyaś ca mahā-rathī śikhaṇḍī dhṛṣṭadyumnaḥ virāṭaḥ mahā-rathī sātyakiḥ pāñcāla-vīrāḥ mahā-dhanur-dharāḥ ||
Sanjaya nói: Những cung thủ hùng mạnh của người Pāñcāla và năm người con trai của Draupadī, tất cả cùng nhau thổi những tù và lớn và cất tiếng hò reo như sư tử. Cùng với họ còn có vua xứ Kāśī, Śaibya, đại xa chiến binh Śikhaṇḍin, Dhṛṣṭadyumna, Virāṭa, đại xa chiến binh Sātyaki, và các dũng sĩ Pāñcāla—những bậc tinh thông cung nỏ—đều thổi tù và và tuyên cáo chí nguyện của mình. Trong khuôn khổ đạo lý của sử thi, tiếng gầm hợp nhất ấy báo hiệu sự sẵn sàng có kỷ luật cho một cuộc chiến vì dharma, nơi dũng khí đi đôi với bổn phận và lòng trung thành.
(संजय उवाच
The verse highlights collective resolve aligned with duty: warriors publicly affirm readiness through conches and battle-cries, suggesting that courage in a dharma-war is not private emotion but disciplined, communal commitment to one’s pledged responsibility.
Sañjaya lists key Pāṇḍava-side allies—Pāñcālas, Draupadī’s sons, and major commanders like Śikhaṇḍin, Dhṛṣṭadyumna, Virāṭa, and Sātyaki—who blow their conches and shout lion-roars, signaling the formal commencement of battle preparations.